ENZaciągnij się

Bitwa o Berlin, 1945: upadek Trzeciej Rzeszy

II wojna światowa · 1945 · ZSRR kontra Niemcy · ~5 min czytania · Aktualizacja: październik 2026

Najbliższa rocznica: 16 kwietnia 2027, 82. rocznica rozpoczęcia 16 kwietnia w historii ›

Autor:

Ciemna mapa lokalizacyjna północnych Niemiec i zachodniej Polski z wybrzeżem Bałtyku u góry i złotą gwiazdą w miejscu Berlina, ze wstawką z mapą świata.

Mapa lokalizacji: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna).

W skrócie

ZSRRGieorgij Żukow
kontra
Niemcy nazistowskieHelmuth Weidling
Data
16 kwietnia do 2 maja 1945
Miejsce
Berlin, Niemcy
Epoka
II wojna światowa
Rozstrzygnięcie
Zwycięstwo ZSRR, upadek III Rzeszy
W liczbach
StronaSiłyStratyZabici
ZSRR~2 500 000 (z siłami polskimi)ponad 361 000 zabitych i rannych (sowieckich i polskich)brak osobnej liczby
Niemcy nazistowskie~760 000 (z Volkssturmem)trudne do oszacowania~100 000 żołnierzy; ~125 000 cywilów zginęło podczas szturmu miasta

Zaokrąglone szacunki według dzieje.pl (Muzeum Historii Polski i PAP). Straty niemieckie, zwłaszcza w walkach o stolicę, są trudne do oszacowania.

Układ sił

ZSRR~2 500 000
Niemcy nazistowskie~760 000 do 1 000 000

Cała ofensywa. Strona sowiecka: Ziemke, LeMO, dzieje.pl. Strona niemiecka: dzieje.pl (760 tys.), LeMO (około 1 mln).

W skrócie

Kto wygrał bitwę o Berlin?

Wygrała sowiecka Armia Czerwona. Jej ofensywa ruszyła nad Odrą i Nysą 16 kwietnia 1945 roku, do 25 kwietnia okrążyła stolicę Niemiec i zakończyła się 2 maja, gdy komendant garnizonu, generał Helmuth Weidling, skapitulował. Adolf Hitler odebrał sobie życie w bunkrze 30 kwietnia, a tydzień po upadku Berlina Niemcy bezwarunkowo skapitulowały.1

Wiosną 1945 roku III Rzesza cofnęła się aż pod własną stolicę. Sowiecka ofensywa rozpoczęta 16 kwietnia skończyła się dwa tygodnie później czerwoną flagą nad Reichstagiem, martwym Adolfem Hitlerem w bunkrze i miastem w ruinach. Była to jedna z ostatnich bitew wojny w Europie.2

Bitwa frontu wschodniego II wojny światowej · Zobacz też: bitwa o Wzgórza Seelowskie, bitwa pod Halbe, bitwa pod Stalingradem

Tło: droga do Berlina

Po zimowej ofensywie Armia Czerwona stanęła pod koniec stycznia 1945 roku nad Odrą i Nysą, niecałe 80 kilometrów od Berlina, a w lutym i marcu walczyła o przyczółki na zachodnim brzegu. Zdobycie stolicy Niemiec było zapowiedzianym celem sowieckiego kierownictwa pod wodzą Józefa Stalina.3

Ciemna mapa lokalizacyjna ze złotą gwiazdą w świetlistym kręgu oznaczającą przybliżone miejsce bitwy o Berlin, z wybrzeżami, rzekami i jeziorami regionu oraz małą wstawką mapy świata z zaznaczonym obszarem
Bitwa o Berlin: gwiazda oznacza przybliżone miejsce, a wstawka pokazuje obszar na mapie świata. Mapa wykonana dla tego artykułu z danych Natural Earth, bez współczesnych granic. Mapa lokalizacyjna: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna)

Plan powierzał główną rolę 1. Frontowi Białoruskiemu marszałka Gieorgija Żukowa, nacierającemu wprost na miasto z przyczółka pod Kostrzynem. 1. Front Ukraiński marszałka Iwana Koniewa miał sforsować Nysę na południu, a 2. Front Białoruski marszałka Konstantego Rokossowskiego uderzyć przez dolną Odrę na północy.4 › Gieorgij Żukow

Plan stawiał też dwóch marszałków naprzeciw siebie. Britannica opisuje Żukowa i Koniewa, którzy ścigali się o chwałę zdobywcy Berlina i godzili się na ogromne straty, a Ziemke, oficjalny historyk armii amerykańskiej zajmujący się frontem wschodnim, pokazuje, że plan pozwalał Koniewowi skręcić armiami pancernymi na północ, ku miastu, gdyby główne uderzenie utknęło.5

Armie i dowódcy

Liczby zależą od źródła i od tego, co obejmują. Dla całej ofensywy Ziemke, LeMO i dzieje.pl podają około 2,5 mln żołnierzy sowieckich, ponad 6000 czołgów i 7500 samolotów. Britannica liczy ponad 1,5 mln żołnierzy pod Berlinem, około 6500 czołgów i 8500 samolotów.6

Po stronie niemieckiej LeMO wymienia około miliona żołnierzy na froncie odrzańskim i ledwie 800 czołgów; dzieje.pl podają około 760 tys. ludzi, 1500 czołgów i 2200 samolotów. Oba źródła opisują siły złożone z resztek armii Wehrmachtu, oddziałów Waffen SS i niewyszkolonego Volkssturmu, sparaliżowane brakiem paliwa i amunicji.7

Ręcznie rysowana mapa sytuacyjna Europy od Renu po Odrę z kolorowymi liniami frontu, sowieckimi frontami zbiegającymi się na Berlinie i armiami alianckimi na zachodzie
Mapa sytuacyjna amerykańskiego VII Korpusu z 22 kwietnia 1945 roku: fronty Żukowa, Koniewa i Rokossowskiego zamykają się wokół Berlina, a zachodni alianci stoją nad Łabą. Domena publiczna (dzieło rządu USA). HQ VII Corps, US National Archives, 1945, via Wikimedia Commons.

Samego miasta broniło znacznie mniej żołnierzy. LeMO liczy niecałe 100 tys. ludzi, w tym nieco ponad 40 tys. z Volkssturmu; dzieje.pl podają ponad 80 tys., z czego niemal połowę stanowiły słabo wyszkolone i źle uzbrojone oddziały Volkssturmu. Britannica opisuje maruderów i resztki rozbitych jednostek, wspierane przez kiepsko uzbrojoną milicję i oddziały Hitlerjugend. Od końca kwietnia dowodził nimi generał Helmuth Weidling.8

Po stronie sowieckiej walczyli Polacy. 1. Armia Wojska Polskiego nacierała w składzie frontu Żukowa, a jej 1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, wraz z polską artylerią i saperami, wzięła udział w szturmie miasta, przebijając się w stronę Tiergarten.9

Bitwa krok po kroku

16 do 20 kwietnia, przełamanie. Ofensywa ruszyła przed świtem 16 kwietnia potężnym ostrzałem wzdłuż Odry i Nysy. Front Żukowa natknął się na Wzgórza Seelowskie, gdzie niemiecka linia wytrzymała trzy doby. Pękła 19 kwietnia według Ziemkego, a 20 kwietnia według dzieje.pl i miejsca pamięci w Seelow. Miejsce pamięci liczy na wzgórzach ponad 35 tys. poległych żołnierzy sowieckich i 12 tys. niemieckich; dzieje.pl szacują straty sowieckie na niemal 40 tys. zabitych i rannych. Na południu front Koniewa sforsował Nysę, przebił się przez Grupę Armii „Środek”, zajął Cottbus i skręcił na Berlin.10 › Bitwa o Wzgórza Seelowskie, 1945

20 do 25 kwietnia, pierścień się zamyka. Według LeMO pierwsze sowieckie oddziały szturmowe wdarły się na północno-wschodnie przedmieścia Berlina 20 kwietnia, w urodziny Hitlera; według dzieje.pl 1. Front Białoruski dotarł na przedmieścia 22 kwietnia. Britannica liczy bitwę o samo miasto od 20 kwietnia. Hitler postanowił zostać w bunkrze pod Kancelarią Rzeszy, zamiast opuścić stolicę, a Hermann Göring i inni przywódcy reżimu w kolejnych dniach opuścili miasto. 25 kwietnia okrążenie zostało zamknięte, a tego samego dnia wojska amerykańskie i sowieckie spotkały się nad Łabą pod Torgau.11

Mapa Europy Środkowej z ostatnimi natarciami aliantów i Armii Czerwonej w 1945 roku
Ostatnie operacje w Europie Środkowej, 19 kwietnia do 7 maja 1945 roku: przełamanie znad Odry, okrążenie Berlina i spotkanie z zachodnimi aliantami nad Łabą. Domena publiczna. US Military Academy, Department of History, atlas II wojny światowej.

26 do 29 kwietnia, walki uliczne. Armie sowieckie przebijały się potem dzielnica po dzielnicy. Czołgi wysyłane w ulice bez dostatecznej osłony piechoty padały łupem Niemców uzbrojonych w panzerfausty, a sowiecka artyleria zasypywała miasto pociskami. W Berlinie pozostawało około dwóch milionów cywilów, wyczerpanych codziennymi nalotami i ostrzałem, którzy kryli się w piwnicach i schronach. Oddziały SS rozstrzeliwały żołnierzy i cywilów podejrzanych o osłabianie oporu.12

Hitler wydawał rozkazy armiom, które nie mogły go już ocalić. Ostatnia próba odsieczy, podjęta przez 12. Armię generała Walthera Wencka od południowego zachodu, utknęła pod Poczdamem 29 kwietnia.13 › Bitwa pod Halbe, 1945

Wenck miał dotrzeć do miasta, lecz 9. Armia, która broniła linii Odry, nigdy tam nie dotarła. Odcięta na południowy wschód od Berlina w lasach wokół Halbe, armia generała Theodora Bussego, z żołnierzami, uchodźcami i cywilami, przebijała się zamiast tego na zachód, ku Wenckowi.14

Punkt zwrotny: Reichstag

Celem symbolicznym był Reichstag. Od 1933 roku nie służył jako parlament i nie miał wartości wojskowej, ale dla Sowietów uosabiał III Rzeszę. Britannica uważa, że obsesja Stalina na jego punkcie kosztowała życie wielu żołnierzy.15

Hitler odebrał sobie życie w bunkrze 30 kwietnia, kilkaset metrów od walk. Tego wieczoru, według LeMO i dzieje.pl, sowieccy żołnierze zatknęli czerwoną flagę nad Reichstagiem. Historyk Laurenz Demps, pisząc dla Bundestagu, podaje, że budynek zdobyto ostatecznie dopiero 2 maja.16

Dla Sowietów Reichstag, ruina bez wartości wojskowej, uosabiał całą III Rzeszę.

Weidling poddał miasto 2 maja. Britannica zauważa, że dopiero śmierć Hitlera dała mu taką możliwość.17

Następstwa

Sześć dni później, w nocy z 8 na 9 maja, feldmarszałek Wilhelm Keitel podpisał w sowieckiej kwaterze w Berlinie-Karlshorst bezwarunkową kapitulację wszystkich niemieckich sił zbrojnych i wojna w Europie się skończyła.18

Ilu zginęło w bitwie o Berlin?

Szacunki bardzo się różnią. Według portalu Memorial Museums i visitBerlin poległo około 80 tys. żołnierzy sowieckich, a Britannica i dzieje.pl szacują wszystkie straty sowieckie, zabitych i rannych, na 350 do ponad 361 tys. Poległych żołnierzy niemieckich liczy się na maksymalnie 92 tys. albo około 100 tys., a w Berlinie zginęły też dziesiątki tysięcy cywilów.19

Koszt był ogromny, a szacunki bardzo się różnią. Britannica podaje około 350 tys. strat Armii Czerwonej, co najmniej 450 tys. strat wojskowych po stronie niemieckiej i około 300 tys. zabitych lub rannych cywilów. Dzieje.pl liczą ponad 361 tys. zabitych lub rannych żołnierzy sowieckich i polskich, około 100 tys. poległych żołnierzy niemieckich i około 125 tys. cywilów zabitych w czasie szturmu. Portal Memorial Museums podaje około 80 tys. poległych żołnierzy sowieckich, do 92 tys. niemieckich i dziesiątki tysięcy cywilów.20

Nadejście zwycięzców przyniosło własny terror. Sowieccy żołnierze gwałcili kobiety na ogromną skalę. Szacunki zebrane przez służbę naukową Bundestagu i przywoływane przez historyków mówią o około 100 tys. zgwałconych kobiet w samym Berlinie.21

Dlaczego bitwa o Berlin była ważna?

Zakończyła wojnę w Europie. Upadek Berlina oznaczał koniec III Rzeszy: Hitler odebrał sobie życie w bunkrze 30 kwietnia, garnizon miasta skapitulował 2 maja, a w nocy z 8 na 9 maja Niemcy podpisały w Berlinie-Karlshorst bezwarunkową kapitulację. Czerwona flaga nad Reichstagiem stała się radzieckim symbolem zwycięstwa.22

Najbardziej znanym obrazem bitwy jest zdjęcie fotografa agencji TASS Jewgienija Chałdieja, na którym sowiecki żołnierz zatyka czerwoną flagę na Reichstagu. Zostało zainscenizowane 2 maja, kilka dni po zdobyciu budynku. Na tło dodano dym, a z nadgarstka żołnierza usunięto zegarek, by nie sugerował grabieży. Chałdiej wzorował się na zdjęciu flagi zatkniętej na Iwo Jimie autorstwa Joego Rosenthala, a dla Rosjan obraz z Reichstagu stał się równie silnym symbolem zwycięstwa.23

W dniach po walkach sowieccy żołnierze pokryli ściany Reichstagu swoimi nazwiskami i napisami. Część tych graffiti odkryto na nowo przy przebudowie gmachu dla Bundestagu w latach 90., a dziś wciąż można je oglądać.24

Żołnierz ogląda kolumny pokryte napisami we wnętrzu zrujnowanego Reichstagu
Napisy pozostawione przez sowieckich żołnierzy na kolumnach zrujnowanego Reichstagu, sfotografowane latem 1945 roku przez operatora brytyjskiej Army Film and Photographic Unit. Domena publiczna

Dla Polski bitwa ma własne miejsce w pamięci. 2 maja 1945 roku żołnierze dywizji kościuszkowskiej zawiesili biało-czerwoną flagę na Kolumnie Zwycięstwa w Tiergarten.25

Dowódcy sowieccy i brytyjscy idący przed Bramą Brandenburską
Żukow i Rokossowski z marszałkiem polnym Montgomerym przy Bramie Brandenburskiej w Berlinie 12 lipca 1945 roku, dwa miesiące po bitwie, gdy Montgomery odznaczał sowieckich dowódców. Domena publiczna. Fotograf War Office, 12 lipca 1945, via Wikimedia Commons.

Miejsca do odwiedzenia

Pomnik Żołnierzy Radzieckich w Treptower Park powstał w latach 1946 do 1949 dla około 80 tys. sowieckich żołnierzy poległych w bitwie, a około 7 tys. z nich spoczywa na miejscu. Zaprojektował go zespół pod kierunkiem architekta Jakowa Biełopolskiego i rzeźbiarza Jewgienija Wuczeticza. Droga prowadzi obok posągu opłakującej synów Matki Ojczyzny do centralnej postaci, brązowego żołnierza z dzieckiem na ręku, stojącego na roztrzaskanej swastyce, a co roku wciąż składa się tam wieńce. Odsłonięto go 8 maja 1949 roku według visitBerlin, a 9 maja według portalu Memorial Museums. Drugi sowiecki pomnik stoi w Tiergarten.26

Budynek w Karlshorst, w którym podpisano kapitulację, mieści dziś Museum Berlin-Karlshorst. Stała wystawa opowiada o Niemczech i Związku Radzieckim w czasie II wojny światowej z perspektywy obu stron.27 › Największe bitwy frontu wschodniego

Najczęstsze pytania

Kiedy toczyła się bitwa o Berlin?

Sowiecka ofensywa ruszyła 16 kwietnia 1945 roku, a garnizon miasta skapitulował 2 maja 1945 roku. Britannica liczy bitwę o samo miasto od 20 kwietnia.

Kto walczył w bitwie o Berlin?

Sowieckie 1. Front Białoruski i 1. Front Ukraiński marszałków Żukowa i Koniewa, wraz z wojskiem polskim, przeciw resztkom Wehrmachtu, Waffen SS, Volkssturmowi i Hitlerjugend.

Kto wygrał bitwę o Berlin?

Związek Radziecki. Garnizon Berlina skapitulował 2 maja 1945 roku, a Niemcy bezwarunkowo skapitulowały w nocy z 8 na 9 maja.

Ile osób zginęło w bitwie o Berlin?

Szacunki bardzo się różnią. Britannica podaje około 350 tys. strat sowieckich, co najmniej 450 tys. strat wojskowych po stronie niemieckiej i około 300 tys. zabitych lub rannych cywilów; portal Memorial Museums liczy około 80 tys. poległych żołnierzy sowieckich, do 92 tys. niemieckich i dziesiątki tysięcy cywilów.

Kiedy zginął Hitler?

Adolf Hitler odebrał sobie życie w bunkrze pod Kancelarią Rzeszy 30 kwietnia 1945 roku, gdy Armia Czerwona walczyła o Reichstag.

Czy zdjęcie flagi nad Reichstagiem było zainscenizowane?

Tak. Jewgienij Chałdiej zainscenizował słynne zdjęcie 2 maja 1945 roku, już po zdobyciu budynku, i poddano je retuszowi: dodano dym i usunięto zegarek z nadgarstka żołnierza.

Czy można dziś zobaczyć miejsca bitwy o Berlin?

Tak. Pomnik Żołnierzy Radzieckich w Treptower Park, sowiecki pomnik w Tiergarten, Reichstag z zachowanymi napisami sowieckich żołnierzy i Museum Berlin-Karlshorst, gdzie podpisano kapitulację, znajdują się w mieście.

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

  1. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; Earl F. Ziemke, “Berlin”; John Swift, “Battle of Berlin”. ↩
  2. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; John Swift, “Battle of Berlin”. ↩
  3. Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; Earl F. Ziemke, “The Defense of the Reich”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”. ↩
  4. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  5. John Swift, “Battle of Berlin”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  6. Earl F. Ziemke, “Berlin”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”. ↩
  7. Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”. ↩
  8. Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  9. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Adam Leszczyński, “Polacy, zdobywcy Berlina, zapomniani”; Wprost, “Antybraterstwo broni”. ↩
  10. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Earl F. Ziemke, “Berlin”; Memorial Museums, “Seelow Heights Memorial”; Liberation Route Europe, “Battle of the Seelow Heights”. ↩
  11. Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  12. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; Memorial Museums, “Soviet War Memorial Treptower Park”. ↩
  13. Earl F. Ziemke, “Berlin”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; John Swift, “Battle of Berlin”. ↩
  14. Liberation Route Europe, “Halbe Pocket”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  15. Earl F. Ziemke, “Berlin”; John Swift, “Battle of Berlin”; Laurenz Demps, “Historische Orte im Reichstagsgebäude”. ↩
  16. Earl F. Ziemke, “Berlin”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”; Jüdische Allgemeine, “Als Berlin vor 80 Jahren vor der Roten Armee kapitulierte”; Laurenz Demps, “Historische Orte im Reichstagsgebäude”. ↩
  17. Earl F. Ziemke, “Berlin”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; John Swift, “Battle of Berlin”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”. ↩
  18. Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; Stiftung Berliner Mauer, “Museum Berlin-Karlshorst”; Earl F. Ziemke, “Berlin”. ↩
  19. Memorial Museums, “Soviet War Memorial Treptower Park”; visitBerlin, “Soviet Memorial Treptow”; John Swift, “Battle of Berlin”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”. ↩
  20. John Swift, “Battle of Berlin”; dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Memorial Museums, “Soviet War Memorial Treptower Park”. ↩
  21. John Swift, “Battle of Berlin”; Wissenschaftliche Dienste des Deutschen Bundestages, “Vergewaltigungen von Frauen im Zweiten Weltkrieg”; Jüdische Allgemeine, “Als Berlin vor 80 Jahren vor der Roten Armee kapitulierte”. ↩
  22. dzieje.pl, “70 lat temu rozpoczęła się operacja berlińska”; Deutsches Historisches Museum, “Die Schlacht um Berlin 1945”; John Swift, “Battle of Berlin”; Stiftung Berliner Mauer, “Museum Berlin-Karlshorst”; Liberation Route Europe, “Yevgeny Ananyevich Khaldei”; The Moscow Times, “Iconic but Staged War Photo Honored in Berlin”. ↩
  23. Liberation Route Europe, “Yevgeny Ananyevich Khaldei”; The Moscow Times, “Iconic but Staged War Photo Honored in Berlin”. ↩
  24. Laurenz Demps, “Historische Orte im Reichstagsgebäude”; Jüdische Allgemeine, “Als Berlin vor 80 Jahren vor der Roten Armee kapitulierte”. ↩
  25. Adam Leszczyński, “Polacy, zdobywcy Berlina, zapomniani”; Wprost, “Antybraterstwo broni”. ↩
  26. Memorial Museums, “Soviet War Memorial Treptower Park”; visitBerlin, “Soviet Memorial Treptow”. ↩
  27. Stiftung Berliner Mauer, “Museum Berlin-Karlshorst”; Museum Berlin-Karlshorst, “Museum Berlin-Karlshorst”. ↩

Źródła

Chwała oręża Twojej ojczyzny

Punkty zwrotne dziejów

Maraton, Gaugamela, Kanny, Konstantynopol, Waterloo, Stalingrad: dni, w których świat zmienił kurs.

Bitwa pod Maratonem 490 p.n.e.Bitwa pod Gaugamelą 331 p.n.e.Bitwa pod Kannami 216 p.n.e.Upadek Konstantynopola 1453Bitwa pod Waterloo 1815Bitwa pod Stalingradem 1942-1943

Na podstawie kraju, którego nie zapisujemy · dlaczego? ·

Przejdź przez ruiny, scena po scenie

Poznaj bitwę o Berlin i 39 innych starć w Echoes of Battle, każde opowiedziane scena po scenie, z trybem taktycznym w czasie rzeczywistym w przygotowaniu.