Kto wygrał bitwę pod Trafalgarem?
Wielka Brytania odniosła decydujące zwycięstwo pod Trafalgarem 21 października 1805 roku, gdy admirał Horatio Nelson rozbił połączoną flotę Francji i Hiszpanii u wybrzeży Hiszpanii. Nelson zginął w chwili triumfu, lecz zwycięstwo na pokolenie pogrzebało jakiekolwiek nadzieje na rzucenie Brytanii wyzwania na morzu.1
Na rozkołysanym morzu u wybrzeży Hiszpanii jedna flota postawiła wszystko na złamanie reguł wojny morskiej. Pod Trafalgarem admirał Horatio Nelson odniósł najpełniejsze morskie zwycięstwo epoki i przypłacił je życiem. Na pokolenie pogrzebało to wszelkie nadzieje na rzucenie Brytyjczykom wyzwania na morzu.2
Droga ku La Manche
Napoleon chciał najechać Brytanię, a do tego potrzebował panowania na morzu, choćby na kilka dni. Zadanie spadło na połączoną flotę francusko-hiszpańską pod dowództwem admirała Villeneuve'a. Wiosną 1805 roku Villeneuve wypłynął z Tulonu do Indii Zachodnich, by odciągnąć Brytyjczyków od Europy; Nelson ruszył za nim w pościg, a Francuz zawrócił ku Europie. 22 lipca stoczył nierozstrzygniętą bitwę u przylądka Finisterre z brytyjską eskadrą sir Roberta Caldera, po czym zamiast płynąć ku kanałowi La Manche schronił się w Kadyksie, gdzie Brytyjczycy zablokowali go od morza.3
W październiku 1805 roku plan inwazji był jednak odłożony, a flota dostała rozkaz wejścia na Morze Śródziemne i rejsu ku Neapolowi. Villeneuve wykonał go niechętnie; zarówno National Museum of the Royal Navy, jak i Fondation Napoléon zaznaczają, że wypływał, spodziewając się odwołania z dowództwa. Flota zaczęła wychodzić z Kadyksu 19 października w sile 33 okrętów liniowych i dwa dni później spotkała 27 okrętów Nelsona koło przylądka Trafalgar. Według National Museum of the Royal Navy słaby wiatr spowolnił wyjście z portu, a gdy rankiem 21 października nadciągnęli Brytyjczycy, połączona flota miała już rozkaz powrotu do Kadyksu. Nelson i Napoleon nigdy nie zmierzyli się w bitwie, ale tu admirał odebrał cesarzowi morze; na tym kontraście opiera się porównanie Nelson kontra Napoleon.4
Ile okrętów walczyło pod Trafalgarem?
Pod Trafalgarem walczyło sześćdziesiąt okrętów liniowych: 27 brytyjskich przeciw 33 francuskim i hiszpańskim. Według Britanniki połączona flota liczyła 18 okrętów francuskich i 15 hiszpańskich. Royal Museums Greenwich szacuje załogi sprzymierzonych na blisko 30 000 ludzi i 2632 działa, a siły Nelsona na około 18 000 ludzi i 2148 dział. Brytyjczycy mieli więc mniej okrętów, ludzi i dział.5
Flota Nelsona nie była też w najlepszym stanie. Royal Museums Greenwich zwraca uwagę, że brakowało jej przewagi liczebnej i że ucierpiała na oszczędnościach Admiralicji, dlatego plan Nelsona opierał się bardziej na umiejętnościach oficerów i załóg niż na sile okrętów. National Museum of the Royal Navy podkreśla to samo: Nelson był pewien, że lepiej wyszkolone brytyjskie załogi będą strzelać szybciej od przeciwnika.6
Czym był „Nelson touch”?
„Nelson touch” to nazwa, jaką sam Nelson nadał swojemu planowi bitwy pod Trafalgarem. Zamiast ustawiać się w linii równoległej do wroga, flota miała uderzyć w dwóch kolumnach: jedna pod Nelsonem na środek szyku i okręt flagowy przeciwnika, druga pod Collingwoodem na jego tyły. Nelson objaśnił ten plan kapitanom przy kolacji na pokładzie HMS „Victory”.7
Royal Museums Greenwich podaje, że Nelson wypłynął z Portsmouth na „Victory” 14 września 1805 roku, a według National Museum of the Royal Navy dołączył do floty pod Kadyksem 28 września i nazajutrz przedstawił plan przy kolacji. Było to wyrachowane ryzyko: płynąc prosto na wroga, czołowe brytyjskie okręty musiały przyjąć ogień, na który nie mogły odpowiedzieć, ale potem bitwa zamieniała się w walkę z bliska, w której rozstrzygała artyleria, najmocniejsza strona Royal Navy. National Museum of the Royal Navy podkreśla też zaufanie, na którym opierał się ten plan: Nelson zostawiał kapitanom swobodę działania w jego ramach.8
Nelson łamie reguły
Od stu lat floty biły się zwykle w równoległych liniach, wymieniając salwy z dystansu. Linię wroga przerywano już wcześniej, pod Les Saintes w 1782 i pod Camperdown w 1797 roku, ale Nelson oparł na tym cały plan bitwy. Poprowadził okręty w dwóch kolumnach prosto na linię wroga, czołowo, by pociąć ją na kawałki i wymusić bliskie, chaotyczne zwarcie, w którym brytyjska artyleria i sztuka żeglarska nie miały sobie równych.9
Nelson prowadził jedną kolumnę na HMS „Victory”, a wiceadmirał Cuthbert Collingwood na HMS „Royal Sovereign” poprowadził drugą na tyły linii wroga. Royal Museums Greenwich podaje, że floty dostrzegły się około 6:00, a o 6:40 Nelson kazał okrętom przygotować się do bitwy. Przy tak słabym wietrze brytyjskie kolumny zbliżały się w tempie marszu pieszego, a okręty na ich czele przyjmowały pierwsze salwy wroga. O 11:45 na maszt wciągnięto sygnał Nelsona: „Anglia oczekuje, że każdy spełni swój obowiązek”.10
Zwarcie
Według kalendarium Royal Museums Greenwich o 11:50 Villeneuve dał sygnał do podjęcia walki, a francuski „Fougueux” oddał pierwsze strzały do okrętu Collingwooda, „Royal Sovereign”. Collingwood pierwszy dotarł do linii sprzymierzonych i oddał salwę w „Santa Anę”, jeden z hiszpańskich okrętów flagowych, a Nelson skierował się najpierw ku wielkiemu hiszpańskiemu „Santísima Trinidad”, by potem zwrócić się przeciw okrętowi flagowemu Villeneuve'a, „Bucentaure”. Oba muzea opisują, jak eskadra Collingwooda spadła na tyły sprzymierzonych, a „Victory”, przechodząc za rufą, zadał „Bucentaure'owi” miażdżący cios.11
Kolumny przebiły się, a bitwa rozpadła się na dziesiątki pojedynków okręt na okręt z najbliższej odległości. „Victory” zwarł się burtami z francuskim „Redoutable”, otwierając lukę, przez którą okręty płynące za nim wlały się w środek szyku sprzymierzonych. Brytyjskie załogi, szybsze w przeładowaniu i pewniejsze pod ogniem, brały jeden wrogi okręt po drugim. Okręt flagowy Nelsona, HMS „Victory”, wszedł w sam środek walki.12
Jak długo trwała bitwa pod Trafalgarem?
Bitwa pod Trafalgarem trwała od pięciu do sześciu godzin. Pierwsze strzały padły tuż przed południem 21 października 1805 roku. Royal Museums Greenwich podaje, że ogień ustał o 17:30, a National Museum of the Royal Navy, że bitwa skończyła się około 17:00. Fondation Napoléon pisze o czterech godzinach szczególnie zaciętej walki.13
Samo zbliżanie się flot trwało dłużej niż bitwa. Przeciwnicy widzieli się od świtu, ale przy słabym wietrze od pierwszego dostrzeżenia do pierwszego strzału minęło blisko sześć godzin.14
Jak zginął Nelson pod Trafalgarem?
Nelsona trafił około 13:15 strzelec z takielunku francuskiego „Redoutable”, gdy przechadzał się po pokładzie rufowym „Victory” z kapitanem Thomasem Hardym. Kula przebiła płuco i przeszła przez kręgosłup. Rannego zniesiono pod pokład, gdzie zmarł o 16:30, wiedząc już, że bitwa jest wygrana.15
U szczytu bitwy strzelec z marsu bezanmasztu francuskiego okrętu „Redoutable”, który zwarł się burtami z „Victory”, powalił Nelsona na jego własnym pokładzie. National Museum of the Royal Navy opisuje, że kula weszła w lewy bark, przecięła płuco i dużą tętnicę, po czym uderzyła w kręgosłup. Relacje różnią się o dwadzieścia minut co do godziny strzału: Royal Museums Greenwich w kalendarium bitwy podaje 13:15, a w chronologii życia Nelsona 13:35. Admirała zniesiono na najniższy pokład, gdzie jego chirurg William Beatty odnotował śmierć o wpół do piątej. Żył jeszcze tyle, by dowiedzieć się, że bitwa jest wygrana. Jego ostatnie słowa, zapisane przez Beatty'ego, brzmiały: „Dzięki Bogu, spełniłem swój obowiązek”. Zmarł jako narodowa legenda.16
Ilu ludzi zginęło pod Trafalgarem?
Pod Trafalgarem zginęło od około 4400 do 4550 Francuzów i Hiszpanów, wobec 449 zabitych Brytyjczyków. Royal Museums Greenwich liczy 4408 zabitych i 2545 rannych po stronie sprzymierzonych, a Fondation Napoléon podaje 3499 zabitych Francuzów i 1050 Hiszpanów. Brytyjskich rannych było według obu źródeł około 1200.17
Tysiące ludzi po stronie sprzymierzonych trafiły do niewoli, ale liczby jeńców podawane w różnych relacjach mocno się różnią. Britannica szacuje łączne straty połączonej floty na około 14 000 ludzi, z czego połowę stanowili jeńcy, a straty brytyjskie na około 1500 zabitych i rannych. Jeśli chodzi o okręty, National Museum of the Royal Navy podaje, że tego dnia zdobyto lub zniszczono 18 z 33 jednostek, 4 kolejne uciekły, ale zostały zdobyte dwa tygodnie później, a 11 zdołało dowlec się do Kadyksu. Britannica liczy 19 okrętów straconych tego dnia (w głównym haśle 19 lub 20).18
Co się stało w sztormie po bitwie?
Dzień po bitwie rozpętał się sztorm, który szalał do 27 października. Collingwood, który objął dowództwo, zamiast rzucić kotwicę, wyprowadził flotę na pełne morze, a większość zdobytych okrętów rozbiła się lub przepadła u hiszpańskiego wybrzeża koło Kadyksu. Gdy sztorm ucichł, w rękach Brytyjczyków zostały tylko cztery zdobyczne okręty.19
Już pierwszej nocy przepadły zdobyte „Fougueux”, „Redoutable” i „Algeciras”. Według Britanniki na Collingwoodzie spoczęło trudne zadanie ocalenia poharatanej floty i zdobyczy w czasie sztormu, a Brytyjczycy nie stracili w nim ani jednego okrętu. Pryzowe, które należałoby się załogom, poszło na dno razem ze zdobytymi okrętami, dlatego rząd przyznał im później specjalną rekompensatę. Beatty, który zabezpieczył ciało Nelsona w beczce brandy na pokładzie „Victory”, odnotował, że sztorm rozpętał się tego samego wieczoru. Poharatany „Victory”, wzięty na hol przez HMS „Neptune”, dotarł do Gibraltaru 28 października, jak odnotował płynący na nim Beatty.20
Co się stało z Villeneuve'em po Trafalgarze?
Villeneuve dostał się pod Trafalgarem do niewoli i został wywieziony do Anglii. Wiosną 1806 roku zwolniono go i wrócił do Francji, gdzie 22 kwietnia 1806 roku odebrał sobie życie w zajeździe w Rennes; zgodnie podają to Britannica i Fondation Napoléon.21
Britannica pisze, że w Rennes czekał, by się dowiedzieć, jak bardzo Napoleon obwinia go za klęskę. Fondation Napoléon, powołując się na Dictionnaire Napoléon, dodaje, że w kwietniu zwolniono go na słowo honoru i że zadał sobie sześć ciosów nożem w pierś.22
Dlaczego bitwa pod Trafalgarem była ważna?
Trafalgar zniszczył połączoną flotę i dał Brytanii panowanie na morzu, które według Britanniki trwało ponad sto lat. Ostatecznie przekreślił plany Napoleona dotyczące inwazji na Brytanię, które ten zresztą odłożył już tej jesieni. Na lądzie początkowo zmienił niewiele: Royal Museums Greenwich przypomina, że sześć tygodni później Napoleon zwyciężył pod Austerlitz.23
Około dwóch trzecich połączonej floty zdobyto lub zniszczono; Brytyjczycy nie stracili ani jednego okrętu. Tej jesieni Napoleon zdążył już ruszyć w głąb lądu, ku Austrii, gdzie wkrótce zatriumfował pod Austerlitz. Wojna na lądzie trwała jeszcze dekadę, aż do Waterloo w 1815 roku. Wieść o zwycięstwie dotarła do Londynu nad ranem 6 listopada, a radość z triumfu mieszała się z żałobą po Nelsonie. Collingwood otrzymał tytuł barona, a każdy z kapitanów złoty medal marynarki (Naval Gold Medal). Ale sprawa morza była rozstrzygnięta: przez następne sto lat należało do Brytanii, a Trafalgar stał się miarą decydującego zwycięstwa. Należy do największych bitew morskich w historii. Obok Hastings, Waterloo i bitwy o Anglię to jedna z bitew najczęściej wymienianych jako najważniejsze w historii Brytanii.24
Gdzie stoczono bitwę pod Trafalgarem i co tam jest dziś?
Bitwę stoczono na Atlantyku na zachód od przylądka Trafalgar, cypla na południowo-zachodnim wybrzeżu Hiszpanii, między Kadyksem a Cieśniną Gibraltarską. Pamięć o niej trwa w londyńskiej katedrze św. Pawła, gdzie pochowano Nelsona, i na pokładzie HMS „Victory” w Portsmouth.25
Ciało Nelsona sprowadzono do kraju i po wystawieniu w Painted Hall w Greenwich pochowano pod kopułą katedry św. Pawła po państwowym pogrzebie 9 stycznia 1806 roku. National Museum of the Royal Navy zaznacza, że był pierwszą osobą spoza rodziny królewskiej, która otrzymała państwowy pogrzeb w katedrze św. Pawła. Sam „Victory” stoi w suchym doku nr 2 w Portsmouth od 12 stycznia 1922 roku, a według muzeum miejsca, w których Nelson upadł i w których zmarł, są oznaczone na pokładzie.26
Nelson wsławił się osiem lat wcześniej pod przylądkiem Świętego Wincentego; zobacz, jak wypada w zestawieniu Nelson kontra Napoleon. Potem zobacz wszystkie bitwy stoczone 21 października albo sprawdź się w quizie o bitwach napoleońskich.
.jpg){kind=link}