Bitwa o zamek Itter 1945: Amerykanie i Niemcy przeciw SS

Nazywa się ją często najdziwniejszą bitwą II wojny światowej. W ostatnim tygodniu wojny amerykańscy i niemieccy żołnierze walczyli ramię w ramię, z francuskimi mężami stanu u boku, by utrzymać zamek w austriackich Alpach przed SS.²

Więzienie dla ważnych osób

Schloss Itter stoi na wzgórzu nad wsią Itter w Tyrolu. W 1943 roku SS urządziło w nim specjalne więzienie podległe administracyjnie Dachau, nie obóz zagłady, lecz miejsce dla więźniów uznanych za zbyt ważnych lub zbyt kłopotliwych dla zwykłych obozów. Siedzieli tam dwaj byli premierzy Francji, Édouard Daladier i Paul Reynaud, generałowie Maxime Weygand i Maurice Gamelin, mistrz tenisa i polityk Jean Borotra oraz siostra Charles'a de Gaulle'a, a także kilku czeskich i jugosłowiańskich więźniów pracujących w zamku.³ › Charles de Gaulle

Francuzi przywieźli ze sobą swoje spory. Jak zauważa Wright Museum, w murach zamku toczyły się dalej dawne kłótnie o to, kto był winny klęski 1940 roku.⁴

Strażnicy odchodzą

Na początku maja 1945 roku Hitler nie żył, a Rzesza się rozpadała, ale w Tyrolu wciąż krążyły oddziały SS, zabijające każdego, kogo uznały za zdrajcę. Między 2 a 4 maja (relacje różnią się co do dnia) strażnicy i komendant Sebastian Wimmer uciekli; Wimmer przed odejściem ostrzegł więźniów przed fanatycznymi oddziałami w okolicy. Więźniowie mieli teraz zamek i zbrojownię, ale byli zdani na siebie.⁵ › Koniec wojny w Austrii, 1945

Posłali po pomoc. Jugosłowiański więzień Zvonimir Čučković wymknął się z listem po angielsku zaadresowanym do każdego amerykańskiego żołnierza, którego spotka. Potem czeski kucharz Andreas Krobot pojechał rowerem do pobliskiego Wörgl. Znalazł tam majora Josefa „Seppa” Gangla, oficera Wehrmachtu, który odwrócił się od reżimu i współpracował z austriackim ruchem oporu, by chronić mieszkańców przed represjami SS.⁶

Amerykanin i Niemiec

Gangl, mający niespełna dwa tuziny ludzi, zaryzykował rozstrzelanie za zdradę i wyjechał pod białą flagą na spotkanie Amerykanów. W Kufstein natrafił na czołgi 23. Batalionu Czołgów 12. Dywizji Pancernej pod dowództwem Jacka Lee. Lee zgodził się pomóc. Z własnym Shermanem, nazwanym Besotten Jenny, kilkoma innymi czołgami, piechotą i żołnierzami Gangla ruszył do Itter, po drodze blefem przechodząc przez co najmniej jedną blokadę SS, i dotarł do zamku pod wieczór 4 maja.⁷

Oddział Lee był mały i nie miał pojazdów, by wywieźć więźniów. Zamiast narażać starszych Francuzów na otwartej drodze, postanowił utrzymać zamek do przybycia posiłków. Ustawił Shermana przy bramie, by panował nad drogą dojazdową, a więźniowie uzbroili się w zbrojowni. Źródła nie zgadzają się nawet co do jego stopnia: Wright Museum nazywa go porucznikiem, Task & Purpose i austriackie radio Ö1 kapitanem.⁸

Atak

Po nocy pojedynczych strzałów o świcie 5 maja Waffen-SS wyszło z lasu do natarcia. Wright Museum ocenia atakujących na 100 do 200 żołnierzy 17. Dywizji Grenadierów Pancernych SS z karabinami maszynowymi, moździerzami i co najmniej jednym działem 88 mm, wobec niespełna 30 obrońców; ORF Tirol mówi o ponad 100 esesmanach z ciężką bronią, Ö1 o około 150. Gangl, który mówił po angielsku, i Lee skorzystali z działającego zamkowego telefonu, by zadzwonić do ruchu oporu w pobliskiej wsi i poprosić o amerykańską pomoc. Potem pocisk z działa 88 mm trafił Besotten Jenny i czołg stanął w płomieniach; załoga zdążyła się wydostać.⁹

Francuscy więźniowie, którzy jeszcze nie chwycili za broń, teraz to zrobili. Relacje wspominają generała Weyganda przy karabinie maszynowym, choć Task & Purpose dodaje, że nie wszyscy Francuzi dobrze radzili sobie z pistoletami maszynowymi MP 40. Gdy SS podchodziło coraz bliżej, Gangl ruszył, by odciągnąć Paula Reynauda z odsłoniętego miejsca, i zginął od kuli snajpera. Gdy telefon zamilkł, a amunicji ubywało, Jean Borotra zgłosił się, by wymknąć się z zamku i biec po pomoc. Wbrew wszystkiemu przedostał się przez linie SS do amerykańskiej kolumny, która już przebijała się w stronę zamku.¹⁰

Odsiecz

Wczesnym popołudniem Lee wycofywał ludzi do wewnętrznej wieży, a SS podciągało działo, by wysadzić bramę, gdy z szeregów atakujących dobiegły okrzyki „Amerikanische Panzer!” („amerykańskie czołgi!”). Odsiecz ze 142. Pułku Piechoty 36. Dywizji Piechoty zasypała stoki ogniem, a SS rzuciło się do ucieczki. Gangl był jedynym poległym obrońcą; czterech innych zostało rannych.¹¹

Francuscy więźniowie wrócili do domu, a Lee otrzymał Krzyż za Wybitną Służbę za nadzwyczajne bohaterstwo, z uzasadnieniem, które milczało o niezwykłym towarzystwie, w jakim walczył. Kilka dni później Niemcy skapitulowały. Historia Itter, opowiedziana w książce Stephena Hardinga The Last Battle, przetrwała, bo pokazuje ostatnie dni wojny w ich najbardziej chaotycznej i najbardziej ludzkiej postaci: ludzi, którzy przez lata byli wrogami, walczących wspólnie przeciw ludziom, którzy wciąż bili się za reżim, który już nie istniał.¹²