Dlaczego Argentyna pamięta bitwę pod Vuelta de Obligado?
20 listopada 1845 roku wojska argentyńskie generała Lucia Mansilli przeciągnęły łańcuchy w poprzek Parany pod Vuelta de Obligado, by zatrzymać brytyjsko-francuską eskadrę płynącą w górę rzeki. Po wielu godzinach walki eskadra się przebiła, ale obrona i późniejsze traktaty uczyniły ten dzień symbolem suwerenności narodowej, a 20 listopada jest w Argentynie Dniem Suwerenności Narodowej.1
Argentyna świętuje bitwę, którą przegrała. 20 listopada 1845 roku żołnierze Konfederacji Argentyńskiej próbowali zatrzymać na Paranie brytyjską i francuską eskadrę łańcuchami, łodziami i bateriami na brzegu, a eskadra się przebiła. A jednak historyk Felipe Pigna nazywa tę bitwę klęską militarną, ale zwycięstwem politycznym, a brytyjscy oficerowie marynarki, którzy tam walczyli, pisali z uznaniem o ludziach trwających przy działach.2
Tło: blokada i zamknięta rzeka
W latach czterdziestych XIX wieku sprawami zagranicznymi Konfederacji Argentyńskiej kierował Juan Manuel de Rosas, gubernator Buenos Aires, który rządził w latach 1835 do 1852 z władzą dyktatorską. Jego rząd zamknął rzeki śródlądowe dla obcych statków, odcinając europejskich kupców od handlu na Paranie i z prowincjami w górze rzeki.3
Wielka Brytania i Francja chciały handlować z tymi prowincjami bezpośrednio, z pominięciem Buenos Aires, i naciskały na Rosasa, by zakończył wojnę z Urugwajem. W 1845 roku oba mocarstwa przystąpiły do interwencji. Zablokowały Buenos Aires, w sierpniu zajęły argentyńską eskadrę admirała Williama Browna i postanowiły siłą otworzyć Paranę. Giuseppe Garibaldi, wówczas w służbie oblężonego Montevideo, dowodził flotyllą po stronie sprzymierzonych.4
Celem, jak ujmują to zarówno Unidiversidad, jak i relacja Prezydencji, była swobodna żegluga po rzece: wsparcie Corrientes, prowincji wrogiej Rosasowi, i otwarcie Montevideo drogi do handlu z Paragwajem i prowincjami nadrzecznymi.5
Wojska i dowódcy
Rosas powierzył obronę generałowi Luciowi Norbertowi Mansilli. Mansilla wybrał Vuelta de Obligado, ostre zakole w okręgu San Pedro w prowincji Buenos Aires, około 18 kilometrów na północ od miasta, gdzie rzeka się zwężała. Przeciągnął od brzegu do brzegu trzy ciężkie łańcuchy wsparte na 24 łodziach i ustawił cztery baterie na skarpach prawego brzegu.6
William Laird Clowes, brytyjski historyk marynarki, liczy w czterech bateriach około trzydziestu dział, a w lesie za nimi działa polowe; powyżej zapory stały szkuner Republicano i dwie kanonierki, a na rzece czekały brandery. Jedną baterią dowodził Eduardo Brown, młodszy syn admirała Browna, inną oficer marynarki Juan Bautista Thorne.7
Eskadrą, która przypłynęła w górę rzeki, dowodzili kapitan Charles Hotham ze strony brytyjskiej i kapitan François Tréhouart ze strony francuskiej, a jednym z jej dywizjonów komandor Bartholomew Sulivan. Źródła różnią się co do jej siły: Clowes wymienia w natarciu jedenaście okrętów brytyjskich i francuskich, Armia Argentyńska liczy piętnaście, a relacja Archivo General de la Nación cytowana przez Unidiversidad podaje 22. Za eskadrą czekały statki handlowe gotowe ruszyć w górę rzeki.8
W noc przed bitwą Sulivan i francuski porucznik Mazères podpłynęli łodzią z wytłumionymi wiosłami i sondowali rzekę tuż przy łańcuchach i bateriach. Postanowiono atakować pod żaglami w dwóch dywizjonach, a trzy parowce kołowe zatrzymać w odwodzie, dopóki łańcuchy nie zostaną przecięte.9
Przebieg bitwy
Pierwsze strzały. Rankiem 20 listopada okręty sprzymierzonych ruszyły ku zaporze. Pierwsza bateria argentyńska otworzyła ogień około 9.50, a przy słabym wietrze i silnym prądzie żaglowce z trudem docierały na pozycje. Brytyjski Dolphin wysunął się naprzód środkiem rzeki i przez pewien czas ściągał na siebie ogień baterii.10
San Martín. Wtedy Tréhouart wprowadził swój bryg San Martín przed niego, w najbardziej odsłonięte miejsce linii, pod ogień trzech baterii i dział Republicano. Według Armii Argentyńskiej obrońcy przecięli kotwicę okrętu flagowego i ten zdryfował z pola walki. Clowes i Sulivan opisują to inaczej: okręt został uszkodzony, a jego lina kotwiczna przestrzelona, ale Tréhouart znów podprowadził go na stanowisko i utrzymał je, tracąc dużą część załogi.11
Brandery i parowce. Około 10.50 Argentyńczycy puścili z prądem dziesięć branderów, które przepłynęły obok okrętów sprzymierzonych, nie czyniąc im szkody. Parowce podeszły wcześniej, niż planowano, by pomóc San Martínowi. Argentyńskie działa milkły, a ich obsługi raz po raz zastępowano nowymi.12
Punkt zwrotny: przecięte łańcuchy
Koło południa załoga Republicano podpaliła i opuściła szkuner, a kwadrans po dwunastej wyleciał on w powietrze. Łańcuchy wciąż trzymały. Kapitan James Hope z parowca Firebrand zgłosił się na ochotnika. Wziął trzy łodzie pod zaporę, zabierając po drodze płatnerzy z Dolphina, którzy ćwiczyli przecinanie łańcuchów. Jedna grupa pod wodzą samego Hope’a przecinała łańcuchy na pokładzie jednego kadłuba, a pozostałe, pod porucznikiem Williamem Webbem, oficerem Frederickiem Nicholsonem i kadetem Johnem Commerellem, przepiłowały liny cumownicze trzech kolejnych. Clowes i Sulivan piszą, że w cztery minuty, pod ogniem wszystkich dział, które mogły tam sięgnąć, trzy łodzie wypadły z linii, zostawiając wyrwę szeroką na niemal sto jardów. Według Armii Argentyńskiej łańcuchy rozbito uderzeniami młota na kowadle, a łodzie, które je podtrzymywały, spalono.13
Parowce przeszły przez wyrwę i ostrzelały baterie od strony górnego biegu rzeki, a Hotham wysadził poniżej baterii brytyjskich marynarzy, piechotę morską i niewielki oddział francuski. Sulivan wszedł do jednej z baterii i zagwoździł jej działa, a dolne baterie zostały zajęte. Bateria Manuelita trzymała flagę do zmroku i zajęto ją dopiero następnego dnia. Unidiversidad i relacja Prezydencji zgodnie podają, że walka trwała siedem godzin.14
Następstwa: przegrana bitwa, wygrany pokój
Straty były bardzo nierówne. Według Armii Argentyńskiej atakujący stracili 26 zabitych i 86 rannych; Sulivan naliczył 36 zabitych i rannych Brytyjczyków i 60 Francuzów, z których większość padła na San Martínie. Straty argentyńskie, jak zaznacza relacja Prezydencji, były dziesięciokrotnie większe.15
W kolejnych dniach Argentyńczycy próbowali ocalić szkuner Chacabuco i inne jednostki, holując je w górę rzeki końmi. Gdy Brytyjczycy ruszyli w pościg, sami wysadzili Chacabuco.16
Eskadra konwojowała potem liczne statki handlowe około ośmiuset mil w górę Parany do Corrientes, by dowieźć tam wyroby przemysłowe i zabrać płody zgromadzone w prowincjach śródlądowych. Część konwoju dotarła do Corrientes 20 stycznia 1846 roku, ale po drodze nękały ją nowe baterie argentyńskie na brzegach, pod San Lorenzo, Tonelero i w innych miejscach, które ostrzeliwały każdy przepływający statek. Przedsięwzięcie handlowe dało znacznie mniej, niż liczyli kupcy.17
Traktaty pokojowe, które nastąpiły później, w tym traktat Arana–Southern z Wielką Brytanią, zwróciły eskadrę Browna i wyspę Martín García, uznały zwierzchnictwo Konfederacji nad jej rzekami śródlądowymi i, jak dodaje relacja Armii, nakazały flotom sprzymierzonych oddać banderze argentyńskiej salut z 21 dział. Zdaniem Pigni oba traktaty były dla kraju bardzo korzystne i ustanowiły szacunek należny każdemu suwerennemu państwu.18
Obie marynarki widziały ten dzień różnie. We Francji Tréhouarta awansowano za tę akcję na kontradmirała, a bitwę malowano i rytowano dla francuskiej publiczności. Relacje brytyjskie są powściągliwsze i oddają sprawiedliwość obrońcom: Sulivan pisał, że nieprzyjaciel „z pewnością spisał się dobrze”, a Clowes, że argentyńscy kanonierzy raz po raz wzywali do dział świeże obsługi.19
Dziedzictwo i pamięć
W 1974 roku argentyński Kongres ustawą nr 20.770, z inicjatywy historyka José Maríi Rosy, ustanowił 20 listopada Dniem Suwerenności Narodowej na pamiątkę Obligado. Oficjalne relacje argentyńskie przedstawiają ten dzień jako bohaterską obronę, a relacja samej Prezydencji posuwa się do stwierdzenia, że żołnierze odparli inwazję.20 › Bitwa nad Riachuelo, 1865
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Juan Manuel de Rosas”; Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”. ↩
- Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”. ↩
- Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”. ↩
- Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”; Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”; Unidiversidad, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política”; Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
- William Laird Clowes, „The Royal Navy: A History, Vol. VI”; Henry Norton Sulivan, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan”. ↩
- Presidencia de la Nación, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado”; Ejército Argentino, „El combate de la Vuelta de Obligado”. ↩
Źródła
- Armia Argentyńska (Ejército Argentino), Instituto Argentino de Historia Militar, argentina.gob.ar, „El combate de la Vuelta de Obligado” (po hiszpańsku)
- William Laird Clowes, The Royal Navy: A History from the Earliest Times to the Present, t. VI (Londyn 1901), s. 336 do 344, Internet Archive, „The Royal Navy: A History, Vol. VI” (po angielsku)
- Presidencia de la Nación, argentina.gob.ar, „175º años del Combate de la Vuelta de Obligado” (po hiszpańsku)
- Unidiversidad, Universidad Nacional de Cuyo, „Vuelta de Obligado: fue una derrota militar, pero una victoria política” (po hiszpańsku)
- Henry Norton Sulivan (red.), Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan, K.C.B., 1810-1890 (Londyn: John Murray, 1896), rozdz. 4, Internet Archive, „Life and Letters of the Late Admiral Sir Bartholomew James Sulivan” (po angielsku)
- Encyclopaedia Britannica, „Juan Manuel de Rosas” (po angielsku)
