Co wydarzyło się podczas drugiej bitwy o Changsha?
We wrześniu 1941 roku japońska 11. Armia pod dowództwem Anamiego Korechiki zaatakowała w północnym Hunanie chińską 9. Strefę Wojenną Xue Yue, chcąc zniszczyć jej główne siły na północ od Changsha. Japończycy przełamali chińskie linie nad rzekami i 27 września weszli do Changsha, stolicy prowincji, ale wkrótce się wycofali, a na początku października obie strony wróciły tam, skąd wyszły. Chiny świętowały zwycięstwo; Japonia zapisała zdobycie miasta.1
Changsha atakowano w czasie wojny cztery razy. Tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej liczy cztery bitwy o miasto, Britannica trzy wielkie bitwy, zanim Japończycy zdobyli je ostatecznie w 1944 roku. Druga, jesienią 1941 roku, była najdziwniejsza: napastnik dotarł do celu i odszedł, a obrońca stracił miasto i ogłoszono go zwycięzcą.2
Tło: wojna pozycyjna
W 1941 roku wojna japońsko-chińska zamieniła się w długi pat. Britannica dzieli ją na okres szybkich postępów japońskich do końca 1938 roku, pat trwający do 1944 roku i fazę końcową, a Academy of Chinese Studies umieszcza obie pierwsze bitwy o Changsha właśnie w tym środkowym okresie. W Hunanie chińska 9. Strefa Wojenna trzymała linię rzeki Xinqiang na północ od Changsha naprzeciw japońskiej 11. Armii, opartej o Yueyang i Wuhan.3
Miasto już wcześniej strasznie ucierpiało. Nad ranem 13 listopada 1938 roku, jak pisze Academy of Chinese Studies, władze prowincji wykonały plan spalonej ziemi i bez ostrzeżenia podpaliły Changsha, co kosztowało około 30 tysięcy istnień; Britannica odnotowuje, że w latach 1938 i 1939 ogień niemal doszczętnie zniszczył miasto. We wrześniu i październiku 1939 roku Japończycy pod dowództwem Okamury Yasujiego po raz pierwszy próbowali zdobyć Changsha i zostali odparci.4
Ta pierwsza bitwa ukształtowała drugą. Tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej opisuje Japończyków nacierających z trzech kierunków, z północnego Jiangxi, południowego Hubei i północnego Hunanu, w sile około 160 tysięcy ludzi wobec mniej więcej 240 tysięcy Chińczyków, oraz Xue Yue odpowiadającego doktryną cofania się, by stoczyć decydującą bitwę na wybranym przez siebie terenie. Academy of Chinese Studies datuje tę bitwę na 13 września do 9 października 1939 roku i nazywa Changsha pierwszym wielkim chińskim miastem, które nie padło przy pierwszym japońskim ataku. Obie strony wyciągnęły z niej wnioski na rok 1941.5
Nowy dowódca 11. Armii, generał broni Anami Korechika, przygotował drugą próbę. Historyk z Archiwum Dzielnicy Yuelu, Gong Junhui, przytacza wytyczne japońskiego naczelnego dowództwa: nie zmniejszać nacisku na Chiny i wykorzystać sytuację międzynarodową, by rozstrzygnąć incydent chiński. Anami skupił siły na wąskim odcinku, by przełamać front w głąb. Japończycy nazwali to pierwszą operacją Changsha albo operacją Ka.6
Siły i dowódcy
Xue Yue, urodzony w 1896 roku Hakka z Lechang w Guangdongu, dowodził 9. Strefą Wojenną. Bronił Changsha już w 1939 roku, a tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej nazywa go generałem Kuomintangu, któremu przypisuje się zniszczenie największej liczby wojsk japońskich. Academy of Chinese Studies przypomina, że ten sam człowiek walczył z komunistami podczas Długiego Marszu i ponownie w wojnie domowej po 1945 roku.7
Anami objął 11. Armię wiosną 1941 roku. Relacja opublikowana przez Towarzystwo Badań nad Kulturą Wojny z Japonią w Changsha podaje, że winą za niepowodzenie z 1939 roku obarczył rozproszenie sił i postanowił tym razem je skupić, a Gong Junhui opisuje tę samą taktykę skoncentrowanego, głębokiego przełamania.8
Liczby zależą od źródła. Academy of Chinese Studies w Hongkongu podaje około 120 tysięcy żołnierzy japońskich wobec mniej więcej 300 tysięcy chińskich; tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej zgadza się co do 120 tysięcy Japończyków, ale Chińczyków liczy na około 200 tysięcy; Gong Junhui szacuje Japończyków na około 100 tysięcy, z saperami, artylerią, czołgami, jednostkami marynarki i lotnictwem. Relacja Towarzystwa wymienia po stronie japońskiej cztery dywizje i cztery oddziały wydzielone, pułk czołgów, ciężką artylerię i około 180 samolotów, a po chińskiej dwanaście armii.9
Plan Xue Yue powtarzał wzór z 1939 roku. Ministerstwo Obrony Narodowej opisuje 9. Strefę Wojenną stawiającą na froncie opór krok po kroku, by wciągnąć główne siły japońskie na przygotowane pozycje na północny wschód od Changsha, a według relacji Towarzystwa Xue Yue bronił kolejno linii rzek Xinqiang, Miluo i Laodao, licząc na zniszczenie napastników na południe od Miluo. Partyzanci i przeszkoleni chłopi mieli przecinać japońskie drogi na tyłach.10
Bitwa krok po kroku
Dywersja w Dayunshan. Relacje chińskie datują bitwę od początku września. Academy of Chinese Studies podaje jako jej początek 6 września, a relacja Towarzystwa opisuje japońskie ataki na chińską bazę partyzancką w górach Dayunshan od 7 września, które odciągnęły chińskie wojska od głównej linii. Główna ofensywa ruszyła 18 września. Relacja Towarzystwa zauważa, że datę wybrano na dziesiątą rocznicę incydentu mukdeńskiego; JACAR potwierdza początek operacji tego dnia.11
Przez rzeki. Natarcie szybko przełamało front. Gong Junhui pisze, że do 22 września Japończycy okrążyli chińskie 37. i 26. Armię, a cała linia rzeki Miluo się załamała. Według relacji Towarzystwa Japończycy złamali chińskie szyfry i czytali rozkazy Xue Yue, zajmując pozycje, zanim dotarli do nich Chińczycy, a 74. Armia, jedna z najlepszych w strefie, musiała przebijać się z pułapki pod Chunhuashan.12
Changsha. 27 września Japończycy przekroczyli rzekę Liuyang i wdarli się do Changsha od północnego wschodu. Japoński zapis operacji, przedstawiony przez JACAR, odnotowuje zajęcie miasta 27 września. Gong Junhui dodaje, że mieszkańcy Changsha pomagali żołnierzom w obronie. Academy of Chinese Studies opisuje zacięte walki na ulicach, a jej zdjęcia pokazują chińskie wojska nacierające ku pawilonowi Tianxin w południowo-wschodniej części miasta. Aby zmniejszyć nacisk, jak podaje relacja Towarzystwa, Czang Kaj-szek kazał innym strefom wojennym zaatakować Japończyków na ich odcinkach i oddał pod rozkazy Xue Yue cztery kolejne armie.13 › 27 września w historii wojskowości
Punkt zwrotny: odwrót
Japończycy nie zostali. Ich linie zaopatrzenia przecięły chińskie wojska i chłopi, a chińskie ofensywy na innych odcinkach, przede wszystkim na Yichang nad Jangcy, zagrażały japońskim garnizonom, więc według relacji Towarzystwa Anami 1 października kazał armii wracać na północ. Tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej również opisuje natarcie 5. i 6. Strefy Wojennej na zachód od Hankou, gdy Japończycy byli zajęci w Hunanie, i przejście 9. Strefy do pościgu. JACAR podaje 6 października jako koniec operacji; relacje chińskie kończą bitwę 8 lub 9 października, gdy ostatnie wojska japońskie przeszły z powrotem rzekę Xinqiang. Academy of Chinese Studies publikuje zdjęcie chińskich żołnierzy ścigających wycofujących się Japończyków przez rzekę Miluo.14
Napastnik zdobył miasto i odszedł; obrońca je stracił i okrzyknięto go zwycięzcą.
Następstwa
Obie strony miały powody do zadowolenia i do żalu. Chiny ogłosiły zwycięstwo: Academy of Chinese Studies przytacza raport 9. Strefy Wojennej o 48 tysiącach strat japońskich, trzech zestrzelonych samolotach i siedmiu zatopionych motorówkach, a relacja Towarzystwa opisuje pochody z pochodniami w Chongqingu. Tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej podaje znacznie niższe straty japońskie, ponad 20 tysięcy, wobec ponad 50 tysięcy chińskich. Gong Junhui pisze, że Xue Yue odczuł upadek miasta jako hańbę, a i Japończycy nie byli zadowoleni, bo 9. Strefy Wojennej nie zniszczyli.15
Obie armie spotkały się znowu w grudniu 1941 roku, gdy 11. Armia zaatakowała, by związać chińskie siły w czasie japońskiego natarcia na Hongkong. Zarówno Gong Junhui, jak i Ministerstwo Obrony Narodowej opisują, jak Xue Yue wykorzystał doświadczenia z września w tak zwanej taktyce niebiańskiego pieca: głębokim pasie punktów oporu, w którym napastników wyczerpywano zasadzkami i uderzeniami w skrzydła przed kontruderzeniem na wybranym terenie. Trzecia bitwa o Changsha, od końca grudnia 1941 do połowy stycznia 1942 roku, zakończyła się ciężką klęską Japończyków.16 › Bitwa o Hongkong, 1941
Dziedzictwo i pamięć
W Chinach wrześniową bitwę zapamiętano jako jedną z serii udanych obron. Academy of Chinese Studies zalicza bitwy o Changsha do największych osiągnięć Xue Yue. Ta passa skończyła się w 1944 roku, gdy, jak odnotowuje Britannica, Japończycy zdobyli miasto.17
Japonia także nie dawała za wygraną. Klęska w trzeciej bitwie nie zakończyła jej planów wobec Hunanu, a tajwańskie Ministerstwo Obrony Narodowej wciąż omawia metody Xue Yue przed oficerami armii jako wzór obrony w głąb. Academy of Chinese Studies prosi czytelników o ocenę całego człowieka: obrońcy Changsha, który był też dowódcą w wojnie domowej przeciw komunistom.18
.jpg){kind=link}