6 września 1813 roku pod wsią Dennewitz koło Jüterbogu pruskie korpusy Friedricha Wilhelma von Bülowa i Bogislava von Tauentziena pobiły francuską armię marszałka Michela Neya, którą Napoleon wysłał na Berlin. Należały one do sprzymierzonej Armii Północnej, dowodzonej przez następcę tronu Szwecji Bernadotte’a. Jak pisze historyk sztabowy Friederich, Ney nie myślał tego dnia o bitwie, a jego trzy korpusy docierały na pole walki w odstępach kilku godzin. Zanim zapadła noc, jego armia już uciekała, a Ney zameldował Napoleonowi, że został całkowicie pobity. O to, komu należy się zasługa za to zwycięstwo, już wkrótce spierali się sami zwycięzcy.
Bitwa pod Dennewitz
6 września 1813 · 213 lat temu
Nowy marszałek na drodze do Berlina
23 sierpnia korpus Bülowa pobił pod Großbeeren marszałka Oudinota, który szedł na Berlin. Petre pisze, że rozwścieczony Napoleon oddał dowództwo Neyowi, ale zostawił Oudinota na czele XII Korpusu; także biogram Bülowa w ADB podaje, że dowództwo nad wojskami Oudinota przejął Ney. Według Petre’a rozkazy Napoleona z 2 września kazały Neyowi dojść 6 września do Baruth, skąd mógłby uderzyć na Berlin 9 lub 10 września, a armię sprzymierzonych zbywały jako „całą tę chmarę Kozaków i zgraję kiepskiej landwery” (przekład nasz).1
Ney objął dowództwo 3 września, pisze Petre, nad trzema korpusami: IV Bertranda, VII Reyniera i XII Oudinota, które 5 września liczyły według niego 58 000 ludzi. Biuletyn samego Bernadotte’a wymienia tych samych dowódców oraz korpus księcia Padwy, wszystkich pod rozkazami księcia Moskwy, czyli Neya. Naprzeciw stały pruskie korpusy Tauentziena i Bülowa, należące do sprzymierzonej Armii Północnej następcy tronu Szwecji Bernadotte’a, którego Szwedzi i Rosjanie byli dalej. Według biogramów w NDB i ADB pod Dennewitz Bülow po raz trzeci ocalił Berlin, po Luckau i Großbeeren.2
Marsz, nie bitwa
Rozkazy Neya na 6 września, ogłoszone drukiem przez Friedericha, kierowały całą armię przez Dahme ku Luckau, „dem Kaiser entgegen”, naprzeciw cesarzowi (przekład nasz). Friederich, major przydzielony do Wielkiego Sztabu Generalnego, stwierdza, że Ney „hatte jedenfalls an eine Schlacht am heutigen Tage nicht gedacht”, w każdym razie nie myślał tego dnia o bitwie (przekład nasz); idący za nim Petre się z tym zgadza. Silny wiatr północno-zachodni wzbijał tumany piasku, pisze Petre, a według niego i Friedericha trzy korpusy docierały na pole bitwy w dużych odstępach między 10.00 a 16.00.3
Według Friedericha pierwszy strzał padł krótko przed 10.00, gdy czoło kolumny Tauentziena dotarło do sosnowego lasku na północ od Dennewitz; Bülow napisał nazajutrz do żony, że bitwa zaczęła się o 10.00. Wirtemberski generał Stockmayer, cytowany przez Friedericha, wspominał, że po kilku godzinach walki Ney przejeżdżał obok i zawołał: „Mais mon dieu, mon général, quelle cochonnerie fait ce Bertrand!”, Mój Boże, generale, cóż za bałagan robi ten Bertrand! (przekład nasz).4
W relacji Petre’a dywizja generała Fontanellego z korpusu Bertranda uderzyła około 11.00 i zepchnęła oba skrzydła Tauentziena, aż sytuację na razie uratowała szarża pruskiej jazdy. Gdy w południe w jego otoczeniu zaczęto mówić o odwrocie, Tauentzien według ADB odparł, że „eher mit meinem ganzen Corps auf dem Platze liegen bleiben ehe ich einen einzigen Schritt weiche”, prędzej legnie na miejscu z całym korpusem, niż cofnie się o krok (przekład nasz). O 12.30, pisze Petre, czoła kolumn Bülowa dochodziły do Nieder Görsdorf.5
Rozkaz Neya pod Gölsdorf
Według Petre’a VII Korpus Reyniera zaczął docierać na pole o 14.00, a jego dwie saskie dywizje zajęły około 14.30 część wsi Gölsdorf; wyparte, odbiły ją przy wsparciu dywizji Oudinota, które zaczęły nadchodzić około 15.00. Bülow rzucił do walki Borstella z ostatnim odwodem.6
Wtedy, pisze Petre, Ney, który stał na wzgórzach na południowy wschód od Dennewitz i przez kurz widział niewiele, kazał Oudinotowi maszerować na swoje prawe skrzydło do nowego natarcia. Reynier błagał Oudinota, by zostawił pod Gölsdorf choć jedną dywizję, ale Oudinot, „wciąż urażony tym, że Ney go zastąpił”, uparł się wykonać rozkaz dosłownie (przekład nasz). Prusacy Borstella szturmem zdobyli Gölsdorf, a Sasi, straciwszy blisko 1500 ludzi, zostali wyparci. Petre ocenia, że Oudinot „musi dzielić winę za klęskę z Neyem” (przekład nasz); biografia Neya na stronie Fondation Napoléon mówi, że pod Dennewitz „przez błąd doprowadził do klęski” (przekład nasz).7
Do 17.00, pisze Petre, Bertranda wyparto z Rohrbeck. Ney o 18.00 nakazał odwrót na Dahme, ale, jak pisze Petre, „zapanowały panika i zamęt” (przekład nasz), a wojska uciekały w różnych kierunkach.8
Czyje zwycięstwo?
Biuletyn Bernadotte’a z Jüterbogu, datowany 8 września, głosi, że armia pruska, „forte de tout au plus 40,000 hommes”, licząca najwyżej 40 000 ludzi, odpierała „70,000 ennemis, appuyés par 200 pièces de canon”, 70 000 nieprzyjaciół wspartych 200 działami, aż nadeszły rosyjskie i szwedzkie jazda i baterie, a pojawienie się ich kolumn natychmiast rozstrzygnęło bitwę (przekład nasz).9
Bülow pisał do żony co innego: z Oehny, nazajutrz po bitwie, donosił, że ze sprzymierzonych udział w niej wzięły tylko szwedzka i rosyjska artyleria pod koniec oraz rosyjska jazda w pościgu (przekład nasz). 19 września napisał, że biuletyny następcy tronu „enthalten beinahe nichts wie Lügen”, zawierają niemal same kłamstwa (przekład nasz). Petre, powołując się na Friedericha, pisze, że Bernadotte nie ponosił właściwie winy za spóźnienie, a 36 dział, które zdołał ściągnąć, nie pozwoliło Francuzom się zebrać.10
„Jestem całkowicie pobity”
Z Dahme Ney napisał do Napoleona, w niemieckim tekście ogłoszonym przez Friedericha i Varnhagena: „Ich bin gänzlich geschlagen und noch weiß ich nicht, ob mein Heer sich wieder gesammelt hat”, jestem całkowicie pobity i nie wiem jeszcze, czy moja armia znów się zebrała; radził opuścić Łabę i cofnąć się nad Soławę (przekład nasz). Do gubernatora Wittenbergi napisał, w tekście Friedericha: „Ich bin nicht mehr Herr der Armee”, nie panuję już nad armią (przekład nasz).11
7 września brygada Wobesera, wysłana przez Tauentziena z Luckau, zaatakowała Dahme, gdzie Ney miał kwaterę główną. Varnhagen liczy, że wzięto tam 1 działo i 2500 jeńców, biuletyn podaje 2500 jeńców, a Petre ponad 2800 jeńców w Dahme i kolejnych 400 w pościgu. 8 września, pisze Varnhagen, wszystkie wojska francuskie wycofały się za Łabę pod Torgau.12
Rachunek strat
Friederich podaje straty korpusów Bülowa i Tauentziena, wliczając walki pod Zahną i Dahme, na 10 510 ludzi i dodaje, że straty Szwedów i Rosjan są nieznane. Varnhagen szacuje stratę korpusu Bülowa na ponad 200 oficerów i około 6000 ludzi zabitych i rannych, a Tauentziena na około 3000.13
Co do Francuzów, Friederich idzie za obliczeniami Quistorpa opartymi na źródłach urzędowych: łącznie około 22 000 ludzi, a do tego 53 działa, 412 pojazdów i 4 sztandary, przy czym według raportów Bülowa 13 500 ludzi trafiło do niewoli; Petre powtarza te liczby. Varnhagen podaje ponad 10 000 zabitych i rannych Francuzów, około 15 000 jeńców, 4 sztandary i 80 dział; biuletyn liczył od 16 000 do 18 000 zabitych, rannych i jeńców oraz ponad 60 dział.14
Bülow von Dennewitz
Król przysłał Bülowowi Krzyż Wielki Krzyża Żelaznego. W 1814 roku otrzymał tytuł hrabiowski, według ADB rozkazem gabinetowym z 3 lipca, pod nazwiskiem Bülow von Dennewitz.15
Tauentzien, któremu nadano przydomek „von Wittenberg”, odrzucił go i rościł sobie prawo do nazwy Dennewitz, piszą Varnhagen i ADB. „Die Schlacht bei Dennewitz habe ich gegeben”, to ja stoczyłem bitwę pod Dennewitz, napisał do swojego adiutanta i podpisał list „Graf Tauentzien nicht von Wittenberg”, hrabia Tauentzien, nie von Wittenberg (przekład nasz). Dalszy ciąg jesiennej kampanii 1813 roku opisujemy w artykule o bitwie pod Lipskiem.16
Druga bitwa o Changsha 1941: uderzenie Anamiego na stolicę Hunanu
6 września 1941 · 85 lat temu
W drugiej bitwie o Changsha, stolicę prowincji Hunan, japońska 11 Armia walczyła z chińską Armią Narodowo-Rewolucyjną w czasie wojny chińsko-japońskiej. Japończycy dotarli do miasta, lecz wkrótce zaczęli się wycofywać, ścigani przez Chińczyków.
Pełna historia: Druga bitwa o Changsha 1941: uderzenie Anamiego na stolicę Hunanu ›Także tego dnia
1914: rozpoczęła się ofensywa sprzymierzonych nad Marną. Sir John French, dowódca wojsk brytyjskich, meldował, że połączone ruchy „practically commenced on Sunday, September 6th, at sunrise”, praktycznie rozpoczęły się w niedzielę 6 września o wschodzie słońca (przekład nasz), na froncie od Ermenonville po punkt na północ od Verdun. Gabriel Hanotaux przytacza rozkaz dzienny, który Joffre wysłał z Châtillon-sur-Seine 6 września o 7.30: „Au moment où s’engage une bataille dont dépend le salut du pays, il importe de rappeler à tous que le moment n’est plus de regarder en arrière”, w chwili gdy zaczyna się bitwa, od której zależy ocalenie kraju, trzeba przypomnieć wszystkim, że nie czas już oglądać się za siebie (przekład nasz). Przeczytaj nasz pełny opis bitwy nad Marną.17
