27 grudnia 1918 roku w Poznaniu, wciąż jeszcze mieście niemieckim, padły strzały po starciu polskiej i niemieckiej manifestacji, wywołanych wizytą Ignacego Jana Paderewskiego. Tak zaczęło się powstanie wielkopolskie. Do połowy stycznia powstańcy wyzwolili prawie cały region, a traktat wersalski przyznał go odrodzonej Polsce.1
Pełna historia · ~12 min czytaniaPowstanie wielkopolskie 1918 do 1919: zwycięski zryw27 grudnia 1918 roku Poznań wystąpił przeciw Niemcom; siedem tygodni później rozejm w Trewirze zamroził front, a Wersal oddał Wielkopolskę Polsce.Przeczytaj całą historię ›
Niemiecka prowincja z polską większością
Gdy w listopadzie 1918 roku skończyła się I wojna światowa, Polska była już niepodległa, ale prowincja poznańska, serce Wielkopolski, wciąż należała do Niemiec. Same Niemcy trawiła rewolucja, rozejm nie wspominał o państwie polskim, a miejscowi polscy działacze obawiali się, że region zostanie w granicach nowych Niemiec.2
26 grudnia do Poznania przybył pianista i mąż stanu Ignacy Jan Paderewski. Zatrzymał się w hotelu Bazar, a na jego powitanie wyszły tłumy Polaków. Historyk Marek Rezler, cytowany przez Polską Agencję Prasową, podkreśla, że Paderewski nie wzywał do powstania i starał się tonować nastroje, bo walki w mieście formalnie wciąż niemieckim mogły wywołać incydent dyplomatyczny.3
Pierwsze strzały
27 grudnia niemieccy nacjonaliści przeszli przez miasto w odpowiedzi na polskie manifestacje poprzedniego dnia. Po południu obie demonstracje spotkały się przed Bazarem i padł strzał. Nie wiadomo, która strona go oddała. Walki się rozlały i w ciągu kilku dni powstańcy opanowali większą część Poznania.4
Ostatnim niemieckim punktem oporu pod miastem była stacja lotnicza w Ławicy. Powstańcy zdobyli ją szturmem 6 stycznia 1919 roku, przejmując 26 samolotów. Paweł Głuszek z Instytutu Pamięci Narodowej dodaje, że w hali sterowców na Winiarach znaleziono około 215 kolejnych samolotów w częściach, a według innych relacji nawet 300, i nazywa to największą zdobyczą w historii polskiego wojska. Przejęte samoloty stały się zaczątkiem polskiego lotnictwa.5 › Zdobycie Ławicy, 1919
Od powstania do frontu
Do 15 stycznia 1919 roku polskie oddziały wyzwoliły prawie całą Wielkopolskę, z wyjątkiem części obrzeży na północnym zachodzie i na południu. Powstaniem dowodził najpierw Stanisław Taczak, który objął dowództwo 28 grudnia jako kapitan, a 2 stycznia 1919 roku został majorem, a od połowy stycznia generał Józef Dowbor-Muśnicki. Rozejm w Trewirze, podpisany 16 lutego 1919 roku, potwierdził zdobycze powstańców i zatrzymał walki na linii demarkacyjnej, choć potyczki trwały do czerwca. Traktat wersalski, podpisany 28 czerwca 1919 roku, przyznał Polsce prawie całą Wielkopolskę.6
Straty podaje się różnie. IPN szacuje straty na prawie 2,5 tysiąca poległych, zmarłych z ran i chorób oraz 6 tysięcy rannych, a najnowsze badania nad imienną listą poległych liczą 2261 ofiar śmiertelnych; Paweł Anders w przewodniku z 1998 roku podawał około 2 tysięcy poległych Polaków i od 4 do 6 tysięcy rannych. Od 2021 roku 27 grudnia jest świętem państwowym, Narodowym Dniem Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Szerzej o tym, jak wywalczono granice Polski, piszemy w artykule Bitwy, które dały Polsce niepodległość.7
