28 marca w historii wojskowości: rajd na Saint-Nazaire, 1942

28 marca 1942 · 84 lata temu

Jeden dok i jeden pancernik

Wielka śluza w Saint-Nazaire nad Loarą, zbudowana dla liniowca „Normandie”, była jedynym suchym dokiem na atlantyckim wybrzeżu Francji zdolnym przyjąć niemiecki pancernik „Tirpitz”. Bez niej wypad „Tirpitza” na Atlantyk byłby znacznie bardziej ryzykowny, dlatego Brytyjczycy postanowili ją zniszczyć.¹

Plan zakładał staranowanie zewnętrznych wrót śluzy starym niszczycielem HMS Campbeltown, dawnym okrętem amerykańskim, wyładowanym materiałami wybuchowymi z zapalnikami opóźnionymi o kilka godzin. Komandosi z No. 2 Commando mieli zejść z niego i z łodzi motorowych na ląd i wysadzić urządzenia doku. Siłami morskimi dowodził komandor porucznik (Commander) Robert Ryder, komandosami podpułkownik Charles Newman, a „Campbeltownem” komandor podporucznik Stephen Beattie.²

W górę Loary

Zespół wypłynął z Falmouth po południu 26 marca. Z „Campbeltownem” szły motorowa kanonierka, szesnaście łodzi motorowych i kuter torpedowy, a eskortowały je dwa niszczyciele. Na pokładach było 62 oficerów i 291 marynarzy oraz 44 oficerów i 224 żołnierzy komandosów.³

Nalot lotniczy na port o północy postawił obrońców w stan gotowości. Około 1:30 reflektory oświetliły zespół, a Ryder fałszywymi sygnałami rozpoznawczymi zyskał kilka cennych minut, zanim działa otworzyły ogień. O 1:34 28 marca, cztery minuty po czasie, „Campbeltown” staranował wrota śluzy i utkwił w nich.⁴

Walka na lądzie i wybuch

Komandosi z „Campbeltowna” od razu zeszli na ląd i wysadzili pompownię oraz mechanizmy poruszające wrotami śluzy. Łodzie motorowe z pozostałymi oddziałami dostały się pod ogień z bliska; wiele z nich zatonęło lub stanęło w ogniu, a tylko nieliczne wysadziły ludzi zgodnie z planem. O 2:50, z łodzią pełną rannych i bez możliwości zabrania żołnierzy, Ryder się wycofał.⁵

Na lądzie ludzie Newmana przebijali się przez miasto, aż po wyczerpaniu amunicji zostali obezwładnieni i wzięci do niewoli. Krótko przed południem „Campbeltown” wybuchł, gdy na pokładzie było wielu oglądających go Niemców, i zniszczył wrota śluzy. W chaotycznej strzelaninie następnych dni zginęło wielu francuskich robotników.⁶

Straty i odznaczenia

Śluza na długo przestała nadawać się do przyjęcia „Tirpitza”. Cena była wysoka: marynarka straciła 34 oficerów i około 150 marynarzy zabitych lub zaginionych, a komandosi 34 oficerów i 178 żołnierzy, choć wielu zaginionych trafiło do niewoli.⁷

Przyznano pięć Krzyży Wiktorii: Ryderowi, Beattiemu i pośmiertnie marynarzowi Williamowi Savage’owi, celowniczemu z kanonierki Rydera, w maju 1942 roku, a Newmanowi i pośmiertnie sierżantowi Thomasowi Durrantowi w czerwcu 1945 roku. Więcej o tej wojnie piszemy w przewodniku po największych bitwach II wojny światowej.⁸

Także 28 marca: Matapan, 1941

28 marca 1941 roku brytyjska Flota Śródziemnomorska admirała sir Andrew Cunninghama odnalazła flotę włoską na południe od Krety, w pobliżu wyspy Gavdos. Samoloty torpedowe z lotniskowca „Formidable” trafiły pancernik „Vittorio Veneto”, spowalniając go, a o zmroku unieruchomiły ciężki krążownik „Pola”.⁹

W nocy pancerniki Cunninghama natknęły się na krążowniki „Zara” i „Fiume”, które zawróciły na pomoc „Poli”, i zniszczyły je z bliskiej odległości. Włosi stracili trzy ciężkie krążowniki i dwa niszczyciele, Brytyjczycy jeden samolot. Uszkodzony „Vittorio Veneto” uciekł, co według samego Cunninghama psuło wynik bitwy.¹⁰