5 marca w historii wojskowości: masakra bostońska, 1770

Wieczorem 5 marca 1770 roku przed urzędem celnym na King Street w Bostonie zebrał się tłum, który napierał na pełniących tam wartę żołnierzy brytyjskich. Kapitan Thomas Preston z 29 Pułku Piechoty przyszedł im z pomocą z oddziałem żołnierzy, a ci otworzyli ogień do tłumu. Trzech ludzi zginęło na miejscu, a dwóch rannych zmarło później; zabici to Samuel Gray, Samuel Maverick, James Caldwell, Crispus Attucks i Patrick Carr. National Park Service i rycina Revere’a podają sześciu rannych.¹

Prestona i ośmiu żołnierzy osadzono w więzieniu. Preston był sądzony pierwszy; bronili go między innymi John Adams i Josiah Quincy, a 30 października 1770 roku został uniewinniony. Proces żołnierzy rozpoczął się 27 listopada, a Adams znów występował jako obrońca. Ława przysięgłych uniewinniła sześciu z nich, a Matthew Kilroya i Hugh Montgomery’ego uznała za winnych nieumyślnego zabójstwa; powołując się na przywilej duchowieństwa (benefit of clergy), obaj uniknęli kary śmierci i wypalono im piętno na dłoni.²

Po kilku tygodniach Paul Revere wydał rycinę „The Bloody Massacre perpetrated in King Street”, skopiowaną z projektu bostońskiego rytownika Henry’ego Pelhama, który zaprotestował w liście do niego z 29 marca. Library of Congress nazywa ją obrazem sensacyjnym, a Massachusetts Historical Society zauważa, że szereg czerwonych kurtek strzelających salwą w bezbronny tłum jest historycznie nieprawdziwy. Stała się najbardziej znanym obrazem tego zdarzenia.³

5 marca 1811 · 215 lat temu

Barrosa, 1811: wypad z oblężonego Kadyksu

Na początku 1811 roku marszałek Soult zabrał na wyprawę do Estremadury część 1 Korpusu marszałka Victora, który oblegał Kadyks, a sprzymierzeni w Kadyksie postanowili wysadzić wojska za liniami francuskimi i uderzyć na nie od tyłu. Dowódca brytyjski, generał porucznik Thomas Graham, zgodził się służyć pod hiszpańskim generałem Manuelem La Peñą.⁴

Brytyjczycy wypłynęli z Kadyksu 21 lutego i, nie mogąc przez pogodę zawinąć do Tarify, wylądowali 23 lutego w Algeciras. Z posiłkami z Gibraltaru i Tarify Graham miał według Omana 5196 ludzi, a według Fortescue’a „nieco ponad pięć tysięcy” (przekład nasz). Victor postawił dywizję generała Villatte’a w poprzek nadbrzeżnej drogi do Kadyksu, a dywizje generałów Ruffina i Levala trzymał pod Chiclaną, gotowe uderzyć w bok kolumny sprzymierzonych.⁵

Graham zawraca

Po nocnym marszu sprzymierzeni dotarli rankiem 5 marca na Cerro del Puerco, wzgórze, które Brytyjczycy nazywali Barrosą. Hiszpańska straż przednia pod Lardizabalem zaatakowała Villatte’a, a gdy generał Zayas wyszedł z Isla de León po swoim moście łyżwowym, Villatte cofnął się za strumień Almanza. La Peña kazał wtedy Grahamowi zejść na grzbiet Bermeja, choć Graham przekonywał, że wzgórze jest kluczem do pozycji.⁶

Około południa dywizja Grahama maszerowała przez sosnowy las w stronę Bermei, gdy Victor uderzył. Dywizja Ruffina weszła na wzgórze, hiszpańska straż tylna je opuściła, a za nią poszedł batalion wyborczy podpułkownika Browne’a. Ostrzeżony w lesie Graham zawrócił, zobaczył Ruffina na stoku i Levala na swoim boku i natychmiast uderzył.⁷

Batalion Browne’a, liczący 536 ludzi, poszedł na stok sam, a pierwsza salwa francuska powaliła około dwustu jego żołnierzy. Generał brygady Dilkes poprowadził następnie gwardię na wzgórze na prawo od linii Browne’a. Kolumny Ruffina, a potem dwa bataliony grenadierów generała Chaudron-Rousseau, nie zdołały przełamać linii brytyjskiej, ustąpiły i zbiegły ze wzgórza.⁸

Orzeł 8 Pułku Liniowego

Na lewym skrzydle brygada pułkownika Wheatleya wyszła z lasu naprzeciw Levala. Pierwsi uderzyli strzelcy podpułkownika Barnarda i portugalskie kompanie lekkie, a działa majora Duncana otworzyły ogień.⁹

Pierwsze starcie nastąpiło między 2 batalionem 87 Pułku Piechoty, prowadzonym przez majora Hugh Gougha, a francuskim 8 Pułkiem Liniowym; jego dwa bataliony zbiły się w jedną ciżbę, a 87 pułk uderzył w nią. Sierżant Masterson z 87 pułku zdobył orła tego pułku. Dalej na lewo 28 Pułk Piechoty pułkownika Belsona starł się z francuskim 54 pułkiem, który odparł dwie szarże i ustąpił przy trzeciej.¹⁰

Rachunek strat

Walka była krótka: Graham meldował, że w niespełna półtorej godziny nieprzyjaciel był w pełnym odwrocie, a Oman pisze, że trwała blisko dwie godziny. Oman i Fortescue podają straty Grahama na 1238 zabitych i rannych na około 5200 ludzi. Batalion Browne’a stracił 236 z 536 ludzi.¹¹

Dla wojsk francuskich walczących z Brytyjczykami Oman i Fortescue podają 2062 zabitych, rannych i zaginionych; Oman liczy 134 jeńców nierannych, Fortescue mniej niż 150. Ruffin i Chaudron-Rousseau zostali ranni i wzięci do niewoli; obaj zmarli z ran.¹²

Zmarnowane zwycięstwo

La Peña, około dwóch mil od pola walki Wheatleya, nie ruszył Grahamowi na pomoc. W liście do Henry’ego Wellesleya z 24 marca Graham pisał: „O kwadrans jazdy od pola bitwy generał nie wiedział, co się dzieje, i nic nie zrobiono” (przekład nasz); także Oman pisze, że La Peña mógł dojechać na miejsce w kwadrans. Dywizja Grahama przeszła następnego ranka przez Santi Petri na Isla de León, a on sam odmówił dalszej służby pod La Peñą.¹³

Na francuskiej radzie wojennej postanowiono, że jeśli sprzymierzeni ruszą w sile, forty zostaną wysadzone, a korpus cofnie się na Sewillę; natarcie nie nastąpiło i Victor ponownie zajął swoje linie. Oblężenie Kadyksu trwało dalej. Fortescue pisze, że sąd wojenny uznał La Peñę za niewinnego, Toreno zaś, że junta generałów nie znalazła podstaw, by przeciw niemu wystąpić. Grahamowi zaproponowano hiszpański tytuł książęcy. Zob. też artykuł o księciu Wellingtonie.¹⁴

W kwietniu 1811 roku 87 pułk otrzymał prawo do nazwy Prince of Wales’s Own Irish Regiment i do noszenia na sztandarach orła z wieńcem laurowym nad harfą. Sierżant Masterson otrzymał patent oficerski.¹⁵