6 lipca w historii wojskowości: bitwa w zatoce Kula, 1943

6 lipca 1943 · 83 lata temu

Posiłki dla Kolombangary

Na początku lipca 1943 roku, w czasie amerykańskiej kampanii o Nową Georgię na Wyspach Salomona, japońscy dowódcy w Rabaulu postanowili wzmocnić broniące tego obszaru oddziały generała Sasakiego i przerzucić żołnierzy z Wysp Shortland na Kolombangarę na pokładach niszczycieli. Miller i Rentz oceniają te posiłki na 4000 ludzi; Shaw i Kane piszą, że 3 lipca generał Imamura skierował z rejonu Shortland i Faisi do grupy wysp Nowa Georgia około 3000 żołnierzy i że miały za nimi pójść kolejne posiłki.¹

W pierwszych godzinach 5 lipca amerykańscy marines i żołnierze US Army wylądowali na kotwicowisku Rice nad zatoką Kula pod osłoną krążowników i niszczycieli kontradmirała Waldena L. Ainswortha, które ostrzelały Vila i zatokę Bairoko. Pierwszy rzut japońskich posiłków natknął się na okręty Ainswortha i zawrócił. Torpeda wystrzelona przez japońskie niszczyciele zatopiła amerykański niszczyciel Strong, choć Shaw i Kane zaznaczają, że jedna oficjalna powojenna kronika marynarki przypisała to okrętowi podwodnemu.²

Z powrotem w zatoce Kula

Następnej nocy Japończycy spróbowali ponownie. Według Millera oraz Shawa i Kane’a drugi rzut miało przewieźć do Vila dziesięć niszczycieli, z których siedem, jak piszą Shaw i Kane, wiozło żołnierzy. Rentz pisze, że kontradmirał Akiyama Teruo wyszedł po zmroku z Wysp Shortland z dziesięcioma niszczycielami: trzy tworzyły osłonę, a siedem dwie grupy transportowe, złożone z trzech i z czterech okrętów. Kronika marynarki opracowana przez Cressmana liczy w bitwie siedem japońskich niszczycieli, z których cztery (Amagiri, Hatsuyuki, Nagatsuki i Satsuki) wiozły żołnierzy i zaopatrzenie.³

Na wieść, że japońskie okręty szykują się do wyjścia w morze, admirał Halsey rozkazał Ainsworthowi je przechwycić. Według Millera Ainsworth wycofywał się już z zatoki i był w cieśninie Indispensable, gdy dotarł do niego rozkaz; zawrócił i około północy wszedł do zatoki Kula, kilka minut za japońskimi niszczycielami. Miał trzy lekkie krążowniki i cztery niszczyciele; Rentz wymienia je z nazwy: Honolulu, Helenę i St. Louis oraz Nicholas, O’Bannon, Radford i Jenkins.⁴

Rentz pisze, że wkrótce po północy pierwsza japońska grupa transportowa dotarła do Vila i zaczęła wysadzać żołnierzy, a Ainsworth nawiązał kontakt, gdy druga grupa, pod osłoną niszczycieli eskorty, opływała północno-wschodni cypel Kolombangary. Według raportu jej dowódcy Helena otworzyła ogień na lewą burtę o 1.57 czasu strefy „Love”; raport datuje uszkodzenia okrętu na 6 lipca 1943 roku według tego czasu. Rentz i Biuro Okrętów umieszczają bitwę w nocy z 5 na 6 lipca, a historia okrętu wydana przez marynarkę wojenną podaje, że Helena otworzyła ogień o 1.57, po północy 5 lipca. Na lądzie marines i żołnierze, którzy wylądowali na kotwicowisku Rice, obozowali w deszczu nad rzeką Giza Giza i, jak piszą Shaw i Kane, słuchali odległych odgłosów bitwy.⁵

Trzy torpedy w trzy minuty

Helena ostrzelała już trzy cele, gdy o 2.03 torpeda trafiła ją w lewą burtę na dziobie; drugie trafienie około 2.05 unieruchomiło całą główną siłownię, a trzecie nastąpiło około 2.06. Tak podaje Biuro Okrętów marynarki wojennej, którego raport przytacza relację dowódcy krążownika. Okręt przełamał się pośrodku, złożył jak scyzoryk i około 2.25 poszedł na dno. Jego oderwany dziób, jak napisał dowódca, C. P. Cecil, „was still floating late the next afternoon” („wciąż unosił się na wodzie późnym popołudniem następnego dnia”, przekład nasz).⁶

Cecil sądził, że wszystkie trzy torpedy wystrzelił najbliższy niszczyciel japońskiego zespołu; kronika Cressmana przypisuje je niszczycielom Suzukaze i Tanikaze. Biuro Okrętów zauważyło we wrześniu 1944 roku, że Helena była pierwszym, i jak dotąd jedynym, amerykańskim krążownikiem straconym wskutek rozłamania się kadłuba po ataku torpedowym.⁷

Japończycy stracili dwa niszczyciele, Niizuki i Nagatsuki. Według Cressmana Niizuki zatonął od ognia artyleryjskiego, najpewniej z Honolulu, a uszkodzony ogniem Nagatsuki osiadł na mieliźnie przy południowo-wschodnim brzegu Kolombangary i został porzucony; amerykańskie samoloty zbombardowały potem wrak. Rentz pisze, że do 3.30 Helena, Niizuki i Nagatsuki wypadły z walki, zatopione albo wyrzucone na brzeg.⁸

Latarki i szalupy

„Of the 1188 people aboard, less than 200 were lost” („Z 1188 osób na pokładzie zginęło mniej niż 200”, przekład nasz), stwierdziło Biuro Okrętów. Cecil przypisywał dużą zasługę latarkom bojowym włączanym przekaźnikiem, jedynemu źródłu światła po awarii oświetlenia okrętu: „The confidence that these beams of light along the exit routes maintained in the men contributed largely to the lack of panic and contributed to the saving of many lives” („Pewność, jaką te snopy światła wzdłuż dróg ewakuacji dawały ludziom, w dużej mierze sprawiła, że nie wybuchła panika, i przyczyniła się do ocalenia wielu istnień”, przekład nasz).⁹

Niszczyciele Nicholas i Radford zostały, by wyławiać rozbitków, i przy tym, według kroniki Cressmana, starły się z japońskimi niszczycielami Amagiri i Hatsuyuki, uszkadzając oba. Według historii Heleny wydanej przez marynarkę wojenną oba niszczyciele, odchodząc o świcie, zabrały wszystkich rozbitków poza około 275. Inni, jak podaje historia okrętu, dryfowali przez dwa dni, zanim dotarli do zajętej przez Japończyków wyspy Vella Lavella.¹⁰

Według Cressmana 16 lipca szybkie transportowce Waters i Dent zabrały z Vella Lavella dwie ostatnie grupy rozbitków z Heleny; historia okrętu wydana przez marynarkę wojenną liczy 165 uratowanych marynarzy Heleny, a Rentz podaje, że z wyspy uratowano około 175 ludzi.¹¹

850 ludzi dla Kolombangary

Według Millera oraz Shawa i Kane’a Japończycy zdołali jednak wysadzić w Vila 850 żołnierzy; w innym miejscu Shaw i Kane piszą o „about 850 troops” („około 850 żołnierzach”, przekład nasz). Rentz pisze, że udało im się wysadzić „only 850 troops” („tylko 850 żołnierzy”, przekład nasz).¹²

Według Millera dzięki tym 850 ludziom Sasaki mógł jeszcze tego samego dnia przerzucić z Kolombangary do Mundy część kolejnego batalionu. Miller pisze, że admirał Kusaka przeniósł swoje dowództwo z Rabaulu do Buin, by, jak cytuje japońską monografię, „to alter the grave situation and raise the morale of all the forces” („odmienić poważne położenie i podnieść morale wszystkich sił”, przekład nasz); według Rentza przeniósł swoją flagę na Bukę. Jak dodaje Miller, 7 lipca Kusaka poprosił generała Imamurę o kolejnych 11 000 żołnierzy dla Nowej Georgii, a Imamura odmówił.¹³

Patrząc na następne tygodnie, Shaw i Kane uznali, że „the blockade of Kula Gulf by Allied destroyer forces, torpedo boats, and night and day air patrols was perhaps the telling factor” („blokada zatoki Kula przez alianckie niszczyciele, kutry torpedowe oraz dzienne i nocne patrole lotnicze była być może czynnikiem decydującym”, przekład nasz) w pogarszającym się położeniu Japończyków na Nowej Georgii, i przytaczają japońską relację: „the fate of the Munda sector became a matter of time” („los odcinka Munda stał się kwestią czasu”, przekład nasz).¹⁴