7 marca 1945 roku żołnierze amerykańskiej 9 Dywizji Pancernej zdobyli kolejowy most Ludendorffa na Renie w Remagen, bo niemieckie ładunki wybuchowe nie zdołały go zniszczyć. W ciągu doby przeszło po nim prawie 8000 żołnierzy. Także tego dnia: bitwa pod Pea Ridge w 1862 roku i wkroczenie Wehrmachtu do zdemilitaryzowanej Nadrenii w 1936 roku.
Bitwa o Remagen
7 marca 1945 · 81 lat temu
Most, którego nikt nie planował
Charles B. MacDonald pisze w oficjalnej historii armii amerykańskiej, że główną przeprawę przez Ren miał przeprowadzić Montgomery na północ od Zagłębia Ruhry, a okolice Remagen uważa za najgorsze ze wszystkich miejsc przeprawy. Edward G. Lengel z National WWII Museum pisze, że Niemcy zniszczyli albo przygotowali do zniszczenia wszystkie ważniejsze mosty, a planiści, zakładając przeprawę desantową, prawie nie brali pod uwagę Remagen, około piętnastu mil na południe od Bonn.1
Most Ludendorffa, nazwany imieniem generała z czasów I wojny światowej Ericha Ludendorffa, wchodził w kolejowy tunel pod Erpeler Ley, skałą na wschodnim brzegu. Kapitan Willi Bratge był komendantem bojowym rejonu Remagen, a kapitan saperów Karl Friesenhahn dowodził mostem. O 1115 (w relacji Bratgego 11.15) przybył z LXVII Korpusu major Hans Scheller, by przejąć dowództwo. Relację Bratgego opublikował w 1955 roku Manfred Michler.2
Czterdzieści pięć minut
7 marca grupa bojowa z Combat Command B 9 Dywizji Pancernej, oparta na 27 Batalionie Piechoty Pancernej i 14 Batalionie Czołgów pod dowództwem podpułkownika Leonarda Engemana, dotarła na wzgórza nad Remagen i zobaczyła, że most wciąż stoi. Engeman posłał przez miasto kompanię A i pluton nowych czołgów Pershing; według broszury dywizji z 1945 roku rozkaz kończył się słowami: „Let’s make it snappy” („Migiem”; przekład nasz).3
Raport inżyniera 1 Armii odnotowuje, że o 071515A March 1945 wzięty do niewoli Niemiec zeznał, iż most ma zostać wysadzony o 071600A. Według broszury dowódca CCB, generał brygady William M. Hoge, nadał Engemanowi o 1515 wiadomość: „You’ve got 45 minutes to take the bridge” („Macie 45 minut na zdobycie mostu”; przekład nasz). MacDonald wywodzi to ostrzeżenie od cywila z Sinzig i dodaje, że Niemcy w rzeczywistości nie mieli żadnego ustalonego terminu.4
Trzy obroty klucza
Gdy Amerykanie przechodzili przez miasto, Friesenhahn odpalił ładunek, który miał zatrzymać czołgi na zachodnim dojeździe; relacja Bratgego podaje godzinę 14.35. Kiedy padł rozkaz wysadzenia mostu, Friesenhahn, jak pisze MacDonald, przekręcił klucz: „Nic się nie stało. Przekręcił go znowu. Nadal nic” (przekład nasz). Zgłosił się ochotnik, sierżant, który wbiegł na most i odpalił ładunek awaryjny ręcznie; relacja Bratgego podaje jego nazwisko: Unterfeldwebel Faust. Wybuch uniósł most, który opadł z powrotem i stał dalej.5
W relacji Michlera Friesenhahn melduje: „Sprengung versagte. Unterfeldwebel Faust meldete sich sofort freiwillig, um die Schnellsprengung zu zünden. … Schnellsprengung war zu schwach. Brücke hob sich nur und fiel in ihr altes Lager zurück” („Wysadzenie zawiodło. Unterfeldwebel Faust od razu zgłosił się na ochotnika, by odpalić ładunek awaryjny. … Ładunek awaryjny był za słaby. Most tylko się uniósł i opadł z powrotem na łożyska”; przekład nasz).6
Dlaczego główny ładunek zawiódł, wciąż jest sporne. Według relacji Bratgego Friesenhahn znalazł później kabel przecięty pociskiem czołgowym, a broszura pisze, że jeden z kabli do głównego ładunku został przecięty, „possibly by artillery” („być może przez artylerię”; przekład nasz). MacDonald nie wyklucza sabotażu. Raport inżyniera 1 Armii uznał, że niewybuchły ładunek w zachodnim filarze, choć jego spłonka odpaliła, zawiódł, bo „the TNT was defective” („trotyl był wadliwy”; przekład nasz). Lengel pisze, że zapalnik umieszczono niewłaściwie.7
Pierwszy na drugim brzegu
Kompania A porucznika Karla Timmermanna wbiegła na most pod ogniem karabinów maszynowych z wież. Tuż za nimi szło dwóch sierżantów i porucznik saperów, którzy przecinali każdy znaleziony przewód i przestrzeliwali z karabinków grube kable. Broszura podaje ich nazwiska: porucznik Hugh Mott, sierżant Eugene Dorland i starszy sierżant John Reynolds, i pisze, że Dorland oddał trzy strzały w główny kabel. Pierwszym człowiekiem, który przeszedł tu na drugi brzeg Renu, był sierżant Alexander Drabik.8
Relacja Bratgego podaje wybuch o 15.40, a pierwszych Amerykanów na drugim brzegu „kurz vor 16.00 Uhr” („tuż przed 16.00”; przekład nasz). Raport inżyniera notuje wybuch o 1535A, gdy na most wchodzili dowódca plutonu saperów i dwaj jego sierżanci. Według broszury „It was 1550” („Była 1550”), gdy Timmermann wydawał rozkazy; Lengel pisze, że zbliżali się do mostu o 3:15 p.m., a według MacDonalda zbliżyli się do niego „around 1600” („około 1600”).9
Uzasadnienie nadania mu Krzyża za Wybitną Służbę (Distinguished Service Cross) nazywa go podporucznikiem i stwierdza, że w istotny sposób przyczynił się do utworzenia pierwszego przyczółka za Renem. MacDonald pisze jego nazwisko jako Timmerman.10
„Hot dog, Courtney”
Gdy wiadomość dotarła do 1 Armii, generał Courtney Hodges, jak pisze MacDonald, skierował do Remagen saperów i łodzie, zanim w ogóle zadzwonił do generała Bradleya w 12 Grupie Armii po zgodę. Omar Bradley wspominał później swoją reakcję: „Hot dog, Courtney” („Świetnie, Courtney”) i „Shove everything you can across it” („Przepchnijcie przez niego wszystko, co się da”; przekład nasz). Eisenhower polecił Bradleyowi natychmiast przerzucić co najmniej pięć dywizji, pisze MacDonald, cytując wspomnienia Eisenhowera. MacDonald liczy prawie 8000 żołnierzy, którzy przeszli przez Ren w pierwszej dobie.11
Dziesięć dni później
Służba Parków Narodowych USA pisze, że Niemcy atakowali most z powietrza, ogniem artylerii i pływającymi minami; MacDonald dodaje jedenaście rakiet V-2 wystrzelonych od 12 do 17 marca. Most pontonowy z Remagen do Erpel otwarto 11 marca. Most kolejowy zamknięto do naprawy według MacDonalda 13 marca, według raportu inżyniera III Korpusu 12 marca. 17 marca runął do Renu. Raport inżyniera III Korpusu z 19 marca podaje, że zawalił się „about 1500 hours” („około godziny 1500”; przekład nasz), a za „basic reason” („zasadniczą przyczynę”; przekład nasz) uznaje przerwany niemieckim wybuchem dolny pas dźwigara łukowego od strony górnego biegu rzeki.12
MacDonald podaje 28 zabitych i 93 rannych wśród ludzi pracujących na moście. Bundesarchiv podaje 32 zabitych amerykańskich saperów, a muzeum pokoju w Remagen co najmniej 30 amerykańskich żołnierzy.13
Kozły ofiarne
MacDonald pisze, że Hitler, zdecydowany znaleźć kozły ofiarne, zwołał „specjalny trzyosobowy trybunał wojskowy, który niewiele dbał o prawne subtelności” (przekład nasz). Według Bundesarchiv był to latający sąd polowy, Fliegendes Standgericht West, pod przewodnictwem generała porucznika Rudolfa Huebnera, a zarzuty brzmiały: naruszenie obowiązków służbowych i tchórzostwo wobec nieprzyjaciela. Sąd skazał na śmierć majorów Schellera, Herberta Strobla i Augusta Krafta, porucznika (Oberleutnant) Karla Heinza Petersa oraz zaocznie Bratgego, który był już w niewoli amerykańskiej. Bundesarchiv pisze, że czterech rozstrzelano pod Rimbachem 13 i 14 marca. Friesenhahna, również jeńca, uniewinniono, jak pisze MacDonald. Dekret feldmarszałka Alberta Kesselringa ogłaszający wyroki mówił żołnierzom: „Wer nicht in Ehren lebt, stirbt in Schande” („Kto nie żyje w honorze, ginie w hańbie”; przekład nasz).14
Od 7 do 24 marca III Korpus stracił w walkach o przyczółek około 5500 ludzi, w tym prawie 700 zabitych, pisze MacDonald. Służba Parków Narodowych nazywa zdobycie mostu przełomowym. MacDonald jest ostrożniejszy: przyczółek „zadał poważny cios morale Niemców”, ale „armia niemiecka bez wątpienia zostałaby pokonana i bez niego, może równie szybko” (przekład nasz). Od 7 marca 1980 roku w ocalałych wieżach mostu na zachodnim brzegu działa muzeum pokoju. O rywalizacji alianckich dowódców w drodze nad Ren piszemy w artykule o Pattonie i Montgomerym.15
Ofensywa aragońska 1938: marsz Franco do morza
7 marca 1938 · 88 lat temu
Po bitwie o Teruel frankiści rozpoczęli wielką ofensywę w Aragonii przeciw wyczerpanej armii republikańskiej w czasie hiszpańskiej wojny domowej. W ciągu sześciu tygodni rozbili siły Republiki, zajęli całą Aragonię i wdarli się do Katalonii oraz Lewantu.
Pełna historia: Ofensywa aragońska 1938: marsz Franco do morza ›Także tego dnia
1862: Pod Pea Ridge w Arkansas unijna armia generała brygady Samuela R. Curtisa walczyła 7 i 8 marca z konfederatami generała majora Earla Van Dorna. Curtis meldował, że atak na jego prawe skrzydło nastąpił „at 11 a. m.” (o 11 przed południem); według pierwszego meldunku Van Dorna pierwszego dnia walczono „from 10 a. m. until after dark” („od 10 rano do późna po zmroku”; przekład nasz). Zginęli generałowie McCulloch i McIntosh. Curtis wymienił wśród zabitych generała Slacka, a Van Dorn zameldował, że jest ciężko ranny; pułkownika Héberta Van Dorn najpierw podał jako zabitego, później jako wziętego do niewoli. 8 marca Van Dorn się wycofał, a 18 marca napisał: „Nie zostałem pokonany, tylko pokrzyżowano mi zamiary” (przekład nasz). Unijne zestawienie strat podaje 1384 zabitych, rannych i wziętych do niewoli lub zaginionych. Van Dorn ocenił własne straty na nie więcej niż 800 lub 1000 zabitych i rannych oraz 200-300 jeńców; Encyclopedia of Arkansas podaje około 2000 strat konfederatów, a American Battlefield Trust 2500.16
1936: Wojska niemieckie wkroczyły do zdemilitaryzowanej Nadrenii. Tego ranka, jak meldował ambasador USA w Berlinie, Dieckhoff z niemieckiego MSZ mówił o „symbolicznym akcie wkroczenia do strefy zdemilitaryzowanej w południe kilku batalionów regularnej armii”, akcji „pozbawionej jakiegokolwiek znaczenia wojskowego” (przekład nasz). Claudia Prinz z Niemieckiego Muzeum Historycznego pisze, że tego dnia mosty na Renie przekroczyło łącznie 30 000 żołnierzy Wehrmachtu. Minister spraw zagranicznych Anthony Eden powiedział 9 marca w Izbie Gmin, że oświadczył ambasadorowi Niemiec, iż oznacza to „jednostronne wypowiedzenie traktatu swobodnie wynegocjowanego i swobodnie podpisanego” (przekład nasz).17
