9 stycznia 1871 roku niemiecki korpus generała Augusta von Werdera zaatakował francuską Armię Wschodu generała Charles'a Bourbakiego pod Villersexel we wschodniej Francji. Niemcy musieli oddać miasteczko i Francuzi uznali starcie za sukces, ale walka opóźniła marsz Bourbakiego na odsiecz oblężonej twierdzy Belfort.
Marsz Bourbakiego na wschód
Zimą 1870 roku wojna francusko-pruska układała się dla Francji fatalnie. Armia cesarska skapitulowała pod Sedanem, a Paryż był oblężony. Na wschodzie wciąż broniła się twierdza Belfort, oblegana przez Niemców od początku listopada.1
Rząd wysłał nową armię, Armię Wschodu generała Charles'a Bourbakiego, by odblokowała Belfort, a potem uderzyła na niemieckie linie komunikacyjne. Fryderyk Engels, który komentował wojnę jako obserwator wojskowy londyńskiej <cite>Pall Mall Gazette</cite>, uznał ten ruch za najbardziej obiecujący ze wszystkich, jakie wykonał w tej wojnie francuski generał, pod warunkiem że zostanie przeprowadzony całymi siłami. Naprzeciw Bourbakiego stał XIV Korpus generała Augusta von Werdera.2
Starcie pod Villersexel
Werder postanowił uderzyć na skrzydło Francuzów pod Villersexel, zamiast po prostu ścigać się z nimi do Belfortu, i 9 stycznia jego wojska ruszyły do ataku. Pod koniec dnia Niemcy musieli oddać pozycje zdobyte w miasteczku, a Francuzi uznali starcie za swój sukces.3
Ocena znaczenia bitwy jest różna. Engels, pisząc 14 stycznia, zauważył, że zwycięstwo ogłosiły obie strony, i uznał starcie za walkę straży tylnej, która pozwoliła Werderowi wycofać wojska. Historia kampanii Garibaldiego wydana przez włoskie Ministerstwo Obrony dowodzi, że Werder osiągnął dokładnie to, czego chciał, bo walka zatrzymała Bourbakiego na kilka dni. Podobnie ocenia to francuskie Muzeum Saperów: Armia Wschodu posuwała się tak wolno, że Niemcy zdążyli zbudować silną linię obrony nad rzeką Lisaine, między Bourbakim a Belfortem.4
Nie znaleźliśmy liczby strat w dwóch niezależnych źródłach, dlatego jej nie podajemy.
Lisaine i odwrót
W połowie stycznia Armia Wschodu zaatakowała linię Werdera nad Lisaine. Po trzech dniach walk musiała je przerwać, a Belfortu nie odblokowano. Gdy na jej skrzydło nadciągnęła niemiecka armia generała Edwina von Manteuffla, zdemoralizowane wojska francuskie cofnęły się i zostały zepchnięte ku granicy szwajcarskiej.5
W rozpaczliwej sytuacji odwrotu Bourbaki próbował się zastrzelić, a dowództwo przejął generał Justin Clinchant. Nie chcąc oddać armii do niemieckiej niewoli, Clinchant poprosił Szwajcarię o jej internowanie.6
Internowanie w Szwajcarii
Od 1 do 3 lutego 1871 roku około 87 000 francuskich żołnierzy przekroczyło granicę Szwajcarii pod Les Verrières i w innych miejscach Jury, składając broń. Szwajcarzy rozmieścili ich w całym kraju i zapewnili im wyżywienie, schronienie i opiekę lekarską.7
Przejście armii upamiętnia w Lucernie panorama Edouarda Castresa, ukończona w 1881 roku.8
