Kto wygrał bitwę nad Little Bighorn?
Wygrali Lakotowie, Czejenowie Północni i Arapaho. 25 czerwca 1876 roku nad rzeką Little Bighorn na Terytorium Montany wojownicy z ogromnego obozu, natchnieni przez Siedzącego Byka i prowadzeni w walce przez Szalonego Konia i innych, zniszczyli pięć kompanii amerykańskiej 7. Kawalerii i zabili jej dowódcę, podpułkownika George'a Armstronga Custera.4
Służba Parków Narodowych widzi w niej starcie dwóch zupełnie odmiennych kultur: kultury bizona i konia plemion północnych prerii oraz przemysłowych Stanów Zjednoczonych. Pewnego upalnego czerwcowego popołudnia w Montanie pułk kawalerii zjechał ku obozowi liczącemu około 8000 ludzi i znaczna jego część już nie wróciła.5
Zobacz też: Bitwa pod Isandlwaną · Bitwa o Alamo
Wielka wojna z Siuksami
Droga nad Little Bighorn zaczęła się od złamanego traktatu. Traktat z Fort Laramie z 1868 roku wyznaczył wielki rezerwat na terenie dzisiejszej zachodniej Dakoty Południowej, wraz z Czarnymi Wzgórzami, świętymi dla Lakotów. W 1874 roku sam Custer poprowadził wyprawę w Czarne Wzgórza, towarzyszący jej górnicy znaleźli złoto i wbrew traktatowi napłynęli poszukiwacze. Lakotowie odmówili sprzedaży ziemi, więc rząd nakazał wszystkim grupom stawić się w rezerwacie do 31 stycznia 1876 roku pod groźbą uznania za wrogie. Termin minął niemal bez odzewu i sprawę przekazano wojsku.6
Grupy, które nigdy nie przyjęły rezerwatów, prowadzone przez Siedzącego Byka z Lakotów Hunkpapa i Szalonego Konia z Oglalów, zebrały się na preriach Montany, a gdy przyszła wiosna, wielu kolejnych Lakotów, Czejenów Północnych i część Arapaho opuściło agencje, by do nich dołączyć. Podczas Tańca Słońca, mniej więcej dwa tygodnie przed bitwą, Siedzący Byk ujrzał w wizji żołnierzy spadających głową w dół do jego obozu i przepowiedział wielkie zwycięstwo.7
Trzy kolumny
Generał Philip Sheridan wysłał trzy kolumny, by zapędzić grupy z powrotem do rezerwatu. Pułkownik John Gibbon ruszył na wschód z Fort Ellis z około 450 ludźmi, generał George Crook szedł na północ z Fort Fetterman w Wyoming z mniej więcej 1000, a generał Alfred Terry wyruszył 17 maja z Fort Abraham Lincoln z 879 ludźmi, w większości z 7. Kawalerii pod George'em Armstrongiem Custerem. Każda kolumna miała spotkać najwyżej od 800 do 1500 wojowników.8
Pierwszy cios spadł na Crooka. 17 czerwca nad Rosebud Creek wojownicy Lakotów i Czejenów, wśród nich Szalony Koń, przez około sześć godzin walczyli z jego kolumną i zmusili ją do odwrotu. 22 czerwca Terry wysłał Custera ze wszystkimi 12 kompaniami 7. Kawalerii w górę Rosebud w szerokim marszu oskrzydlającym, a sam z Gibbonem podchodził od północy, by odciąć grupom drogę ucieczki.9
Custer dzieli siły
Rankiem 25 czerwca zwiadowcy Custera, Wronowie i Arikarowie, wypatrzyli obóz z Gór Wilczych, z odległości około 12 mil. Był ogromny: współcześni historycy, jak podaje Służba Parków Narodowych, szacują go na około 8000 ludzi, w tym od 1500 do 1800 wojowników. Custer zamierzał dać ludziom odpocząć tego dnia i uderzyć o świcie 26 czerwca, ale gdy dowiedział się, że kilku wojowników zauważyło jego żołnierzy, obawiał się, że obóz się rozproszy, i postanowił atakować od razu.10
Około południa podzielił pułk. Kapitan Frederick Benteen poprowadził trzy kompanie, około 125 ludzi, na południowy zachód, by przeszukać teren i uderzyć na wszystko, co znajdzie. Major Marcus Reno z trzema kompaniami, około 140 ludźmi, i zwiadowcami Arikara miał zaatakować południowy kraniec obozu, z zapewnieniem, że wesprze go cały pułk. Custer zatrzymał pięć kompanii, około 210 ludzi, i ruszył na północ wzdłuż urwisk, a kolejnych 125 prowadziło powolne tabory z zapasową amunicją.11
Reno w dolinie
Reno przekroczył rzekę około dwóch mil na południe od obozu i ruszył w dół doliny. Wojownicy byli zaskoczeni, ale szybko kontratakowali. Reno spieszył ludzi w tyralierę, a gdy konni wojownicy obeszli jego lewe skrzydło, wycofał się do lasu nad rzeką, a potem zarządził drugi odwrót, bezładną ucieczkę przez rzekę i na urwiska po wschodniej stronie. Wojownicy jechali obok uciekających żołnierzy, strzelali do nich albo ściągali ich z siodeł, a tył kolumny poniósł ciężkie straty.12
Na urwiskach do roztrzęsionych ludzi Reno dołączył Benteen, który nie znalazł Indian na południu i otrzymał ostatni pisemny rozkaz Custera: „Come on. Big Village. Be Quick. Bring Packs. P.S. Bring Packs”, czyli chodźcie, wielka wioska, szybko, przywieźcie juki. Kompania kapitana Thomasa Weira przesunęła się na północ, na wzniesienie zwane dziś Weir Point, półtorej mili dalej, i zobaczyła kurz i dym nad grzbietami, w które odjechał Custer, ale wojownicy ją odepchnęli.13
Ostatnia walka
To, co stało się z pięcioma kompaniami Custera, odtworzono z relacji Indian i śladów na ziemi, łusek, pocisków, grotów strzał i kości, i wiele z tego wciąż pozostaje domysłem. Custer zjechał chyba wąwozem Medicine Tail Coulee ku brodowi prowadzącemu do obozu, gdzie doszło do potyczki, a potem batalion wycofał się na wzgórze Calhoun i ruszył na północ grzbietem nazywanym dziś Battle Ridge.14
Wojownicy prowadzeni przez Szalonego Konia i wielu innych przekroczyli rzekę i zaczęli zamykać pierścień z kilku stron. Kompanie C i L walczyły na południowym krańcu grzbietu, zanim je przytłoczono, kompania I zginęła na jego wschodnim stoku, a kompania E mogła zostać zniszczona w jarze. Około 40 z 210 ludzi zebrało się z Custerem na wzgórzu, na którym stoi dziś kamienny pomnik, spróbowało ostatniego przebicia i zginęło w ciągu kilku minut. Zginęli wszyscy żołnierze pod bezpośrednim dowództwem Custera.15
Ludzie Reno i Benteena wraz z taborem okopali się na wzgórzu i trwali pod ostrzałem od popołudnia 25 czerwca do wieczora 26 czerwca, gdy obóz zwinął się i odszedł na południe, ostrzeżony o nadciąganiu kolumny Terry'ego. 27 czerwca Terry i Gibbon dotarli do doliny i znaleźli poległych Custera na grzbietach.16
Ilu zginęło nad Little Bighorn?
Według Służby Parków Narodowych po stronie armii zginęło 268 ludzi, żołnierzy, cywilów i zwiadowców 7. Kawalerii, w tym Custer i wszyscy żołnierze pięciu kompanii, które z nim jechały. Straty Indian były znacznie mniejsze: Służba Parków szacuje poległych Lakotów i Czejenów na 60 do 100, a Britannica mówi o około 50 znanych zabitych wśród ludzi Siedzącego Byka.17
28 czerwca ludzie Reno pochowali żołnierzy Custera tam, gdzie padli, a parowiec Far West zabrał rzekami 52 rannych; 5 lipca dotarł do Bismarck z wieścią o klęsce.18 › Bitwa pod Isandlwaną, 1879
Dlaczego Custer przegrał? Wojsko spodziewało się, że każda kolumna spotka najwyżej od 800 do 1500 wojowników; w obozie było ich od 1500 do 1800, wszyscy bronili swoich rodzin, a Służba Parków Narodowych przypisuje koniec walki oddziału Custera przewadze liczebnej i ogniowej Indian. Dzieląc pułk na części, które nie mogły się wspierać, Custer zostawił każdą z nich samą wobec tej siły.19
Dlaczego bitwa nad Little Bighorn była ważna?
Dla Lakotów i Czejenów było to, jak pisze Służba Parków Narodowych, chwilowe zwycięstwo. Śmierć Custera stała się dla Stanów Zjednoczonych hasłem do mobilizacji: na północne prerie ruszyło więcej wojska, większość grup poddała się w ciągu roku, a rząd zabrał Czarne Wzgórza bez odszkodowania.20
Grupa po grupie się poddawała. Szalony Koń, bliski śmierci głodowej, poddał się z ponad 1100 ludźmi w Fort Robinson 6 maja 1877 roku i zginął we wrześniu w Fort Robinson, gdy żołnierze próbowali go uwięzić. W maju 1877 roku Siedzący Byk przeprowadził swoich ludzi przez granicę do Kanady; po czterech latach głodu i topnienia jego grupy poddał się w 1881 roku.21 › Najsłynniejsze ostatnie obrony w historii
Siedzący Byk zginął 15 grudnia 1890 roku, gdy indiańska policja przyszła go aresztować w czasie niepokojów wokół Tańca Duchów. Dwa tygodnie później, 29 grudnia, żołnierze tej samej 7. Kawalerii zabili nad Wounded Knee, według Służby Parków Narodowych, co najmniej 84 mężczyzn, 62 kobiety i 16 dzieci z ludu Lakotów.22
Pole bitwy dzisiaj
W 1879 roku pole bitwy stało się cmentarzem narodowym pod zarządem Departamentu Wojny, a w 1881 roku na wzgórzu Last Stand Hill, nad zbiorową mogiłą żołnierzy, stanął granitowy pomnik 7. Kawalerii. Przez sto lat miejsce opowiadało głównie jedną stronę historii, z nagrobkami znaczącymi, gdzie padł każdy żołnierz. W 1991 roku Kongres zmienił nazwę na Little Bighorn Battlefield National Monument i nakazał budowę Pomnika Indian, który odsłonięto w 2003 roku pod hasłem „Pokój przez jedność”; jego Brama Duchów zwrócona jest ku pomnikowi kawalerii.23 › Bitwa o Alamo, 1836
