Czym była bitwa pod Arras w 1917 roku?
Bitwa pod Arras była brytyjską ofensywą na froncie zachodnim, trwającą od 9 kwietnia, poniedziałku wielkanocnego, do połowy maja 1917 roku. Prowadziła ją głównie 3. Armia generała Allenby'ego, by wesprzeć francuską ofensywę Nivelle'a dalej na południu. Zaczęła się wielkim sukcesem, w tym zdobyciem grzbietu Vimy przez Kanadyjczyków, ale potem ugrzęzła w kosztownych walkach o Monchy-le-Preux, nad Scarpe i pod Bullecourt. Kosztowała Imperium Brytyjskie około 158 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych, a licząc straty dzienne była najkosztowniejszą brytyjską ofensywą wojny.1
Cyril Falls, autor brytyjskiej historii oficjalnej za rok 1917, nazwał poniedziałek wielkanocny jednym z wielkich dni wojny i najpotężniejszą, a zarazem najbardziej udaną brytyjską ofensywą, jaką dotąd rozpoczęto. Pięć tygodni później ta sama ofensywa była już mozolną rzezią, a w sumie kosztowała Imperium Brytyjskie więcej ludzi dziennie niż jakakolwiek inna bitwa tej wojny.2
Tło: wiosenna ofensywa dla sojusznika
Gdy w 1916 roku bitwa nad Sommą nie przełamała niemieckiego frontu, alianci zaplanowali na wiosnę 1917 roku ofensywę w dwóch częściach. Najpierw mieli uderzyć Brytyjczycy pod Arras, a tydzień później Francuzi generała Roberta Nivelle'a mieli rozpocząć wielką ofensywę nad Aisne, na Chemin des Dames. Brytyjski atak miał ściągnąć niemieckie odwody na północ, z dala od Francuzów.3 › Bitwa nad Sommą 1916
Niemcy wykonali pierwszy ruch. W marcu 1917 roku wycofali się z wysuniętych pozycji na Linię Hindenburga, krótszy i silnie umocniony front przygotowany na tyłach, a wojska brytyjskie i imperialne poszły za nimi. Nowa linia biegła blisko Arras. Na północ od miasta łączyła się ze starszymi niemieckimi umocnieniami na grzbiecie Vimy, siedmiokilometrowym pasie wzgórz, który górował nad równiną i kosztował już Francuzów i Brytyjczyków w poprzednich natarciach ponad 150 tysięcy ludzi.4
Siły i dowódcy
Główne uderzenie przypadło 3. Armii generała sir Edmunda Allenby'ego, po obu stronach Scarpe na wschód od Arras. Na jej lewym skrzydle 1. Armia generała Henry'ego Horne'a obejmowała Korpus Kanadyjski, któremu powierzono grzbiet Vimy. Dalej na południe dywizje australijskie i brytyjskie miały zaatakować Bullecourt, wieś wbudowaną w Linię Hindenburga. Całością kierował brytyjski wódz naczelny, marszałek polny sir Douglas Haig.5
Brytyjczycy wyciągnęli wnioski z Sommy. Starannie przygotowali natarcie, intensywnie szkolili piechotę w nowej taktyce i dawali nawet małym pododdziałom więcej informacji i swobody działania. Artyleria była silniejsza niż kiedykolwiek: Britannica liczy prawie 3000 dział, w dużej części ciężkich. Ulepszone, naukowe metody namierzania niemieckich baterii pozwoliły artylerzystom uciszyć znaczną część niemieckich dział, zanim ruszyła piechota, a tuż przed atakującymi miał się przesuwać wał ogniowy.6
Armia pod ziemią
Arras miało niezwykły atut. Od średniowiecza wydobywano spod miasta kredę, a stare wyrobiska leżały zapomniane pod ulicami. Brytyjczycy powierzyli Nowozelandzkiej Kompanii Tunelowej połączenie kamieniołomów ze sobą i w stronę frontu. Powstały podziemne koszary, w których mogło się ukryć do 24 tysięcy żołnierzy, a tunele doprowadzały ich niepostrzeżenie w pobliże niemieckiej pierwszej linii.7
Przebieg bitwy
Poniedziałek wielkanocny, 9 kwietnia
Po kilku dniach ostrzału natarcie ruszyło 9 kwietnia o 5.30 rano, w zimnie i śniegu. Tysiące żołnierzy wyszły z tuneli i okopów, a Niemcy zostali zaskoczeni. Brytyjczycy posunęli się w ciągu dnia dalej niż w jakimkolwiek wcześniejszym natarciu tej wojny: o około trzy kilometry według relacji nowofundlandzkiej, a według Britanniki nawet o trzy mile.8
Na północ od Arras cztery dywizje Korpusu Kanadyjskiego, atakujące po raz pierwszy razem, szturmowały grzbiet Vimy. Większość zdobyły pierwszego dnia, resztę do 12 kwietnia, kosztem ponad 10 600 zabitych i rannych według Kanadyjskiego Muzeum Wojny, a prawie 10 tysięcy według Britanniki.9 › Bitwa o grzbiet Vimy 1917
Sukcesu nie wykorzystano. Western Front Association sugeruje, że niespodziewane zdobycze albo mgła wojny sprawiły, że 10 kwietnia nie kontynuowano natarcia, choć niemiecka linia była rozbita, a miejscami przerwana, i że główne siły kawalerii trzymano zbyt daleko, by mogły wejść w lukę. Niemcy dobrze wykorzystali ten czas. Ich dowództwo, jak zauważa Britannica, sprawnie jak zwykle użyło odwodów i świeże oddziały dotarły na front.10
Monchy-le-Preux
Kluczem do centrum była Monchy-le-Preux, wieś na stożkowatym wzgórzu na wschód od Arras, z której widać było pole bitwy na wiele kilometrów. 11 kwietnia zdobyły ją piechota 37. Dywizji i jeźdźcy 3. Dywizji Kawalerii. Była to jedna z nielicznych szarż konnych tej wojny na froncie zachodnim, przeprowadzona w śniegu i pod ostrzałem.11
14 kwietnia Pułk Nowofundlandzki i 1. batalion pułku Essex zaatakowały z Monchy w stronę Infantry Hill, wzgórza za wsią. Zdobyły swoje cele, po czym wpadły pod silne niemieckie przeciwnatarcie z trzech stron i zostały odcięte. Nowofundlandczycy stracili tego ranka 460 ludzi, w tym 166 zabitych i ponad 150 wziętych do niewoli.12
W samej Monchy prawie nie było już obrońców. Podpułkownik James Forbes-Robertson zebrał ludzi ze sztabu batalionu, około dwudziestu, i poprowadził ich do żywopłotu na skraju wsi; dotarło tylko dziesięciu, dziewięciu Nowofundlandczyków i jeden żołnierz z Essex. Szybkim ogniem i wybijaniem niemieckich zwiadowców przekonali atakujących, że mają przed sobą silny oddział. Brytyjska historia oficjalna, cytowana w relacjach kanadyjskich i nowofundlandzkich, mówi, że przez cztery godziny tych dziesięciu ludzi było wszystkim, co stało między Niemcami a Monchy, jedną z najważniejszych pozycji na całym polu bitwy. Według Fundacji Vimy wytrwali jedenaście godzin, zanim ich zluzowano.13
Bullecourt
Na południu 11 kwietnia na Bullecourt uderzyły 4. Dywizja Australijska i brytyjska 62. Dywizja. Natarcie przygotowano w pośpiechu. Czołgi wsparcia spóźniły się, zepsuły albo szybko zostały zniszczone. Australijczycy mimo to wdarli się do niemieckich okopów bez zapory artyleryjskiej, ale zostali odcięci i zmuszeni do odwrotu. Dwie australijskie brygady straciły według Australian War Memorial ponad 3300 ludzi, a około 1170 dostało się do niewoli (według Department of Veterans' Affairs ponad 1100), najwięcej Australijczyków wziętych do niewoli w jednej akcji tej wojny.14
Drugie natarcie ruszyło 3 maja o 3.45 rano, siłami 2. Dywizji Australijskiej i brytyjskiej 62. Dywizji. Piechota znów wdarła się do niemieckiej linii i przez dwa tygodnie obie strony walczyły o każdy okop w jednych z najzaciętszych walk tej wojny. Po odparciu ostatniego niemieckiego przeciwnatarcia 15 maja Niemcy opuścili ruiny wsi. Kosztowało to, jak podaje Australian War Memorial, 7482 australijskich zabitych i rannych za miejsce o niewielkim znaczeniu strategicznym.15
Punkt zwrotny: wojna na wyniszczenie
Do trzeciego dnia nadciągały już niemieckie odwody, a brytyjskie natarcie zwalniało. Kolejne wielkie ataki, nad Scarpe 23 kwietnia i ponownie 3 maja, oba z czołgami, nie przyniosły przełamania. Samego 3 maja zginęło ponad 7 tysięcy brytyjskich żołnierzy, co było jednym z najcięższych dziennych bilansów wojny.16
Pierwotnie zamierzano przerwać ofensywę, gdy natrafi na poważny opór. Ale francuska ofensywa nad Aisne zawodziła, i to dotkliwie, więc Haig podtrzymywał brytyjskie ataki, by wiązać niemieckie wojska na północy.17
Następstwa
Ofensywa zakończyła się w połowie maja. Western Front Association, Commonwealth War Graves Commission i Tank Museum datują jej koniec na 16 maja, Britannica na 17 maja, a Long, Long Trail, zgodnie z oficjalnym nazewnictwem bitew, liczy działania na Linii Hindenburga aż do 16 czerwca. Straty Imperium Brytyjskiego wyniosły według większości obliczeń około 158 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych, według Artois 14-18 około 150 tysięcy. Britannica szacuje straty niemieckie na około 130 tysięcy, Tank Museum ocenia je na podobne jak brytyjskie.18
Żadna brytyjska ofensywa tej wojny nie traciła ludzi szybciej: licząc straty dzienne, Arras było najkosztowniejsze ze wszystkich. Tank Museum ocenia, że bitwa pokazała, iż armia potrafi wedrzeć się w niemiecką linię, ale wciąż nie umie zamienić tego w przełamanie. W powietrzu kwiecień 1917 roku przeszedł do historii jako Krwawy Kwiecień, z powodu ciężkich strat brytyjskich lotników nad polem bitwy.19 › Bitwa pod Passchendaele
Dziedzictwo i pamięć
Arras pozostaje w cieniu sąsiednich bitew, Sommy przed nią i Passchendaele po niej; nawet Tank Museum przyznaje, że dziś mało kto ją pamięta. Dla Kanady jednak Vimy stało się wydarzeniem przełomowym, przez wielu uważanym za krok na drodze do pełnej niepodległości. Australia pamięta Bullecourt, gdzie do niewoli trafiło więcej jej żołnierzy niż w jakiejkolwiek innej akcji, a Nowa Fundlandia upamiętnia Monchy jednym z pięciu brązowych karibu, które znaczą jej pola bitew we Francji i Belgii.20
Pole bitwy dziś
Kamieniołom Wellington w Arras jest otwarty dla zwiedzających: przewodnicy prowadzą przez tunele, w których żołnierze czekali na godzinę zero. Na grzbiecie Vimy nad równiną wznosi się wielki pomnik kanadyjski. Na wschodnim skraju Monchy-le-Preux brązowy karibu na ruinach niemieckiego punktu oporu spogląda w stronę Infantry Hill: to pomnik Pułku Nowofundlandzkiego.21
W samym Arras, na cmentarzu Faubourg d'Amiens, stoi Pomnik Zaginionych Arras z wyrytymi nazwiskami żołnierzy bez znanego grobu, wśród nich wielu poległych w bitwie 1917 roku.22 › Największe bitwy I wojny światowej
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”. ↩
- Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”. ↩
- The Rooms, „Battle of Arras”; The Long, Long Trail, „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”. ↩
- Australian War Memorial, „First Battle of Bullecourt”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; Canadian War Museum, „Vimy Ridge”. ↩
- Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Long, Long Trail, „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”; Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”; Australian War Memorial, „First Battle of Bullecourt”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Canadian War Museum, „Vimy Ridge”. ↩
- Carrière Wellington, „The history of the Wellington Quarry”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”; Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”. ↩
- Artois 14-18, „The Battle of Arras”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; The Rooms, „Battle of Arras”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”. ↩
- Canadian War Museum, „Vimy Ridge”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”. ↩
- Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”. ↩
- Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”; Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; The Long, Long Trail, „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”; The Rooms, „Battle of Arras”. ↩
- The Rooms, „Battle of Arras”; Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”; Vimy Foundation, „Monchy-le-Preux”; History Pas-de-Calais, „Newfoundlanders”. ↩
- The Rooms, „Battle of Arras”; Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”; Vimy Foundation, „Monchy-le-Preux”. ↩
- Australian War Memorial, „First Battle of Bullecourt”; Department of Veterans' Affairs, „First World War: Battles of Bullecourt, 1917”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”. ↩
- Australian War Memorial, „Second Battle of Bullecourt”; Department of Veterans' Affairs, „First World War: Battles of Bullecourt, 1917”. ↩
- The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Long, Long Trail, „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Canadian War Museum, „Vimy Ridge”. ↩
- Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”; The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; The Long, Long Trail, „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”. ↩
- The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”; Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”. ↩
- The Tank Museum, „The Battle of Arras”; Canadian War Museum, „Vimy Ridge”; Australian War Memorial, „First Battle of Bullecourt”; Department of Veterans' Affairs, „First World War: Battles of Bullecourt, 1917”; History Pas-de-Calais, „Newfoundlanders”; Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”. ↩
- Carrière Wellington, „The history of the Wellington Quarry”; Artois 14-18, „The Battle of Arras”; Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Arras (1917)”; Veterans Affairs Canada, „Monchy-le-Preux”; History Pas-de-Calais, „Newfoundlanders”; Vimy Foundation, „Monchy-le-Preux”. ↩
- Commonwealth War Graves Commission, „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”; Western Front Association, „The Cavalry at Monchy-le-Preux”. ↩
Źródła
- Western Front Association (po angielsku), „The Cavalry at Monchy-le-Preux”
- Adrian Gilbert, Encyclopaedia Britannica (po angielsku), „Battle of Arras (1917)”
- The Tank Museum, Bovington (po angielsku), „The Battle of Arras”
- Commonwealth War Graves Commission (po angielsku), „Visit Commonwealth war graves in Arras, France”
- The Rooms (Newfoundland and Labrador), Entering the Great War (po angielsku), „Battle of Arras”
- Chris Baker, The Long, Long Trail (po angielsku), „The Arras offensive, 1917 (Battle of Arras)”
- Artois 14-18 (Pas-de-Calais remembrance trail) (po angielsku), „The Battle of Arras”
- Australian War Memorial (po angielsku), „First Battle of Bullecourt”
- Canadian War Museum (po angielsku), „Vimy Ridge”
- Veterans Affairs Canada (po angielsku), „Monchy-le-Preux”
- Carrière Wellington, Arras (po angielsku), „The history of the Wellington Quarry”
- Vimy Foundation (po angielsku), „Monchy-le-Preux”
- Departament Pas-de-Calais, History Pas-de-Calais (po angielsku), „Newfoundlanders”
- Rząd Australii, Department of Veterans' Affairs (po angielsku), „First World War: Battles of Bullecourt, 1917”
- Australian War Memorial (po angielsku), „Second Battle of Bullecourt”
