Bitwa pod Minorką 1756: bitwa, która kosztowała admirała Bynga życie

Minorka z portem Mahón była ważną brytyjską placówką na Morzu Śródziemnym od zdobycia jej w 1708 roku, w czasie wojny o sukcesję hiszpańską. Gdy w 1756 roku znów wybuchła wojna z Francją, to Francuzi uderzyli pierwsi. Z Tulonu wypłynęła wyprawa księcia de Richelieu i wylądowała na wyspie pod osłoną floty markiza de La Galissonière, liczącej 12 okrętów liniowych. Francuzi zajęli całą Minorkę oprócz twierdzy i zamku św. Filipa, gdzie brytyjski komendant, generał William Blakeney, bronił się z niewielkimi siłami.²

Admirał, który spodziewał się porażki

Admirał John Byng miał za sobą blisko 40 lat służby na morzu i 12 lat w randze flagowej. Był sprawnym administratorem, pisze John Haymond w MHQ, ale stosunkowo rzadko bywał w boju. Admiralicja kazała mu popłynąć z dziesięcioma okrętami do Gibraltaru, wysadzić posiłki, a potem przyjść z odsieczą Minorce. Instrukcja mówiła, że jeśli zastanie wyspę atakowaną, ma „użyć wszelkich dostępnych mu środków, by przyjść jej z pomocą”.³

Byng od początku był pesymistą. Z Gibraltaru pisał do Admiralicji o fatalnym stanie swoich okrętów i zaniedbanych magazynach, jak odnotowują Royal Museums Greenwich. Żaden żołnierz z garnizonu Gibraltaru nie popłynął z nim do fortu św. Filipa. Haymond obarcza tym Bynga: admirał twierdził, że 700 ludzi, których miał przewieźć, to za mało, by cokolwiek zmienić, a Gibraltar jest ważniejszy. Encyclopaedia Britannica z 1911 roku podaje natomiast, że to gubernator Gibraltaru odmówił oddania choćby części swoich ludzi.⁴

Bitwa 20 maja

U Minorki Byng podjął połowiczną próbę nawiązania łączności z Blakeneyem, po czym odwołał okręty, zanim dotarły do wyspy. 20 maja stoczył bitwę z flotą francuską. Obie floty były niemal równe liczebnie, choć Francuzi mieli niewielką przewagę w działach. Podejście Bynga się nie udało. Jego czołowe okręty zbliżyły się do francuskiej linii i zostały mocno poturbowane, ale inne, w tym okręt flagowy admirała, nigdy nie podeszły na skuteczny zasięg ognia. Starcie było krótkie i nierozstrzygnięte.⁵

Straty były jak na bitwę flot niewielkie. Haymond podaje 38 zabitych i 184 rannych Francuzów wobec 45 zabitych i 162 rannych Brytyjczyków. Royal Museums Greenwich nazywają starcie nierozstrzygniętym i zauważają, że tak kończyło się wiele bitew flot w tamtej epoce.⁶

Powrót do Gibraltaru

Prawdziwa porażka przyszła po bitwie. Byng zwołał radę wojenną starszych oficerów, która uznała, że w obecnym stanie floty nic więcej nie da się zrobić, i odpłynął do Gibraltaru. Pozbawiony wsparcia garnizon Blakeneya utrzymał fort św. Filipa jeszcze przez mniej więcej miesiąc, po czym skapitulował, a Minorka przepadła. W Wielkiej Brytanii wiadomość wywołała wściekłość. Haymond przytacza słowa premiera, księcia Newcastle, w parlamencie: Byng „zostanie natychmiast osądzony i zaraz powieszony”.⁷

Sąd wojenny

Bynga przywieziono do kraju pod strażą i osadzono w szpitalu w Greenwich. Sąd wojenny, w relacji Haymonda złożony z czterech admirałów i dziewięciu kapitanów, zebrał się w grudniu 1756 roku na pokładzie okrętu „St George” w Portsmouth. Sądzono go z 12 artykułu wojennego, który po nowelizacji z czasów poprzedniej wojny przewidywał dla oficera, który nie uczynił wszystkiego, by zdobyć lub zniszczyć nieprzyjaciela, tylko jedną karę: śmierć. Sąd uniewinnił go od zarzutu tchórzostwa i nielojalności, ale 27 stycznia 1757 roku uznał za winnego zaniedbania obowiązków i ogłosił wyrok, z usilną prośbą o łaskę ze względu na jego osobistą odwagę w boju.⁸

Royal Museums Greenwich uważają Bynga w istocie za kozła ofiarnego, który zapłacił za to, że rząd nie wysłał dość silnych sił. Rząd Newcastle'a upadł już w listopadzie 1756 roku. William Pitt, sekretarz stanu i główna siła nowego gabinetu, na którego czele stał książę Devonshire, prosił króla Jerzego II o łaskę, ale król odmówił.⁹

Rozstrzelany na pokładzie okrętu „Monarch”

14 marca 1757 roku Bynga wyprowadzono na pokład rufowy HMS „Monarch” na redzie Spithead. Łodzie ze wszystkich okrętów na kotwicowisku miały obowiązek przybyć na egzekucję. Chciał stanąć przed plutonem z odsłoniętymi oczami, lecz namówiono go do opaski, by nie peszyć żołnierzy piechoty morskiej. Ukląkł na poduszce, sam zawiązał chustę, a drugą upuścił na znak, by strzelali. Dziennik szypra okrętu „Monarch”, cytowany w katalogu muzeum, odnotowuje, że zastrzeliło go sześciu żołnierzy piechoty morskiej, i tę samą liczbę podaje Haymond; na obrazie tej sceny w zbiorach muzeum stoi dziewięciu żołnierzy w trzech szeregach, ale strzela sześciu z dwóch pierwszych.¹⁰

Byng był ostatnim brytyjskim admirałem straconym z wyroku sądu wojennego. Dwa lata później Voltaire uwiecznił go w „Kandydzie” zdaniem, że w Anglii uważa się za dobre zabić od czasu do czasu admirała, aby zachęcić pozostałych. Haymond dowodzi, że cień losu Bynga uczynił późniejszych brytyjskich admirałów skłonniejszymi do ryzyka, czego przykładem był Hawke w zatoce Quiberon w 1759 roku. Artykuły wojenne złagodzono ponownie w 1779 roku, przywracając łagodniejsze kary.¹¹