Co wydarzyło się pod Montmirail?
11 lutego 1814 roku, dzień po zwycięstwie pod Champaubert, Napoleon starł się na zachód od Montmirail z rosyjskim korpusem generała Osten-Sackena, który próbował przebić się do Blüchera, i pobił go w długiej walce o wieś Marchais. Pruski korpus generała Yorcka nadszedł późno i został odrzucony. Sprzymierzeni wycofali się na północ, ku Château-Thierry, i następnego dnia uszli za Marnę.1
Montmirail było drugim z czterech ciosów, które Napoleon zadał w lutym 1814 roku Armii Śląskiej Blüchera, serii zwycięstw znanej jako kampania sześciu dni. Walczyli w niej w głębokim błocie weterani Gwardii i młodzi poborowi rocznika 1814, a przez całe popołudnie losy bitwy zależały od jednej wsi. Pokazała Napoleona w najgroźniejszej formie, na kilka tygodni przed upadkiem jego cesarstwa.2
Tło: Francja najechana
Pod koniec 1813 roku Napoleon został zepchnięty nad Ren, a w ostatnim dniu roku armia Blüchera przekroczyła rzekę i weszła do Francji. Na Paryż szły dwie wielkie armie: Armia Czeska austriackiego księcia Schwarzenberga i Armia Śląska pruskiego feldmarszałka Gebharda Leberechta von Blüchera. 1 lutego 1814 roku pobiły Napoleona pod La Rothière, a on cofnął się nad Sekwanę.3 › Bitwa pod Lipskiem, 1813
Wtedy sprzymierzeni popełnili błąd, na który Napoleon czekał. Rozdzielili się: Schwarzenberg miał przytrzymać go nad Sekwaną, a Blücher maszerować na Paryż wzdłuż Marny. Na kongresie pokojowym w Châtillon podnieśli warunki i zażądali, by Francja wróciła do dawnych granic sprzed wojen rewolucyjnych. Korpusy Blüchera rozciągnęły się wzdłuż drogi na Paryż, każdy wystawiony na osobny cios.4
Napoleon ruszył na północ znad Sekwany, zdecydowany, jak pisze Britannica, postawić wszystko na ostatnią ofensywę ze zdecydowanie słabszymi siłami. 10 lutego spadł na odosobniony rosyjski korpus generała Olsufjewa pod Champaubert i zniszczył go. Znalazł się dzięki temu w samym środku Armii Śląskiej, między Blücherem na wschodzie a jego dwoma zachodnimi korpusami za Montmirail.5 › Bitwa pod Champaubert, 1814
Armie i dowódcy
Blücher cofnął się na wschód, do Vertus, i rozkazał swoim dwóm zachodnim korpusom, Rosjanom generała Fabiana von der Osten-Sackena i Prusakom generała Ludwiga Yorcka, skoncentrować się pod Montmirail i przebić do niego. Korpus Sackena, z jazdą Wasilczikowa i dwoma korpusami piechoty, maszerował na zachód ku Paryżowi i zawrócił w nocy 10 lutego. Jego siłę podaje się różnie: około 14 tysięcy ludzi według Johna Rickarda, 18 tysięcy według Britanniki. F. Loraine Petre, brytyjski historyk tej kampanii, przytacza liczby od 16 300 do 20 tysięcy i ocenia, że Sacken powinien był mieć około 18 tysięcy.6
Sacken był pewny siebie. Napoléon et Empire podaje, że źródło, któremu ufał, przekonało go, iż drogę zagradza mu tylko niewielki francuski oddział, a Petre pisze, że zbył ostrzeżenie Yorcka, upierając się, że ma przed sobą słaby oddział. Nie miał pojęcia, że jest tam sam Napoleon. Ostrożniejszy Yorck namawiał go do odwrotu na Château-Thierry i sam posuwał się powoli, zostawiwszy ciężką artylerię z powodu stanu dróg.7
Liczebność wojsk samego Napoleona jest równie sporna. Rickard liczy około 27 tysięcy ludzi w drodze, ale znacznie mniej na początku walki, bo kolumny nadciągały stopniowo drogami pełnymi błota. Britannica pisze, że Napoleon poprowadził pod Montmirail 18 tysięcy ludzi, Napoléon et Empire podaje 16 300, a Petre przypomina, że francuski historyk Henry Houssaye przyznawał mu tylko 12 800. Wśród jego wojsk była dywizja Starej Gwardii generała Friant, oddziały marszałka Neya, dywizja poborowych generała Ricarda z korpusu Marmonta i jazda Gwardii generała Nansouty, a piechota Gwardii marszałka Mortiera była jeszcze w drodze.8
Bitwa krok po kroku
Nocny marsz. Napoleon zostawił marszałka Marmonta, by pilnował Blüchera, i przez noc maszerował na zachód. Wczesnym rankiem 11 lutego jazda Nansouty wyparła Kozaków z Montmirail, a Napoleon zajął pozycję na zachód od miasta, między Sackenem a Yorckiem, by nie dopuścić do ich połączenia.9
Marchais, jedenasta rano. Około 11.00 Sacken uderzył na południe od głównej drogi i wyparł ludzi Ricarda z przysiółka Marchais i sąsiednich folwarków. Ricarda posłano z powrotem i rozgorzała zażarta walka o wieś; według Napoléon et Empire przechodziła ona z rąk do rąk pięć razy. Około drugiej po południu Francuzi wciąż jej nie odbili, a Rosjanie bez przerwy rzucali do walki świeże oddziały.10
Ney na centrum. By podtrzymać walkę o Marchais, Sacken osłabił swoje centrum. Napoleon to dostrzegł i posłał naprzód Neya ze Starą Gwardią Frianta. Napoléon et Empire opisuje, jak Ney poprowadził grenadierów pieszo do szturmu na bagnety na umocniony folwark, a według Petre'a natarcie przełamało pierwszą linię Sackena, zanim rosyjskie odwody przywróciły położenie. Szarże jazdy Gwardii rozbiły rosyjską piechotę próbującą przejść przez drogę na północ.11
Nadchodzą Prusacy. Około trzeciej dwie czołowe brygady Yorcka dotarły do Fontenelle, na północ od pola bitwy, a od wschodu nadszedł Mortier z dywizją Gwardii generała Michela. Napoleon rzucił Michela na północ przeciw Prusakom, których po zaciętej walce odrzucono spod Bailly, a marszałek Lefebvre poprowadził dwa bataliony Gwardii i resztki dywizji Ricarda z powrotem na Marchais.12
Punkt zwrotny: upadek Marchais
Około czwartej Marchais było wreszcie w rękach francuskich. Jego obrońców, zaatakowanych przez francuską jazdę przy wyjściu ze wsi, niemal wszystkich zabito lub wzięto do niewoli. Około piątej Sacken dał za wygraną i skierował rozbity korpus na przełaj na północ, ku Yorckowi i drodze na Château-Thierry, wystawiając po drodze skrzydło na francuski ogień.13
Yorck przybył za późno, by wygrać bitwę, ale w porę, by ocalić Sackena. Petre ocenia, że wejście Prusaków do walki dało resztkom rosyjskiego korpusu czas, by się wymknąć i do nich dołączyć. Walka ustała wraz z zapadnięciem ciemności, około ósmej wieczorem, a Francuzi byli zbyt wyczerpani, by tej nocy ścigać przeciwnika.14
Następstwa
Straty były ciężkie po obu stronach, a każde źródło liczy je inaczej. Rickard podaje około 2 tysięcy Francuzów i około 3 tysięcy zabitych i rannych oraz 700 jeńców po stronie sprzymierzonych, w większości Rosjan. Napoléon et Empire podaje tę samą liczbę francuską wobec 3 do 4 tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli sprzymierzonych i około 20 dział. Petre liczy około 900 Prusaków oraz, u Sackena, około 2 tysięcy zabitych i rannych, 800 jeńców, 6 sztandarów i 13 dział. Britannica podsumowuje straty sprzymierzonych na blisko 4 tysiące, a francuskie na połowę tej liczby.15
Było to zwycięstwo bez zatrzaśniętej pułapki. Rickard pisze, że Napoleon kazał marszałkowi Macdonaldowi iść w górę Marny i zająć most w Château-Thierry, na tyłach sprzymierzonych, i że to jego niepowodzenie pozwoliło im uciec. Napoléon et Empire zauważa, że wojska Macdonalda cofnęły się do Meaux i nie mogły działać, a Petre wyjaśnia, że Macdonald sam zniszczył most w Trilport i nie zdążył przeprawić się przez rzekę. Następnego dnia, 12 lutego, Francuzi dopadli tylną straż sprzymierzonych pod Château-Thierry i zepchnęli ją za Marnę, ale Sacken i Yorck uszli z większością ludzi.16
Napoleon zawrócił wtedy na wschód i 14 lutego pod Vauchamps pobił samego Blüchera. W ciągu czterech dni Armia Śląska została poważnie poturbowana i rozproszona. Zwycięstwa wpłynęły też na dyplomację Napoleona: Britannica i Petre zgodnie zauważają, że sukcesy rozbudziły w nim nadzieję na naturalne granice nad Renem i w Alpach, warunki, które proponowano mu poprzedniego listopada.17
Dziedzictwo i pamięć
Fondation Napoléon stawia dowodzenie Napoleona w kampanii 1814 roku na równi z jego pierwszą kampanią włoską, choć walczył małą armią weteranów i niewyszkolonych rekrutów przeciw liczniejszemu wrogowi. Nie ocaliło go to. Britannica ocenia, że wyczerpał siebie i swoje wojska, osiągając jedynie odroczenie klęski, a jeszcze przed końcem wiosny został zmuszony do abdykacji i wygnania na Elbę.18 › Napoleon Bonaparte
Sam Napoleon wycisnął z tego zwycięstwa, ile się dało. Petre zauważa, że napisał do brata Józefa mocno przesadzoną relację z bitwy, i broni go: Napoleon mówił otwarcie, że biuletyny to nie historia i że zawsze trzeba przekonywać wroga, iż ma się ogromne siły. Malarze utrwalili bitwę na płótnie, od obrazu Horace'a Verneta z 1822 roku, dziś w londyńskiej National Gallery, widocznego na górze tej strony, po obraz polskiego batalisty Wojciecha Kossaka z 1907 roku.19
Pole bitwy dziś
Pole bitwy ciągnie się wzdłuż drogi na zachód od Montmirail w departamencie Marne, wokół wsi Marchais-en-Brie. W czasach Drugiego Cesarstwa, w 1866 roku, w miejscu, w którym Napoleon stał w rozstrzygającej chwili bitwy, wzniesiono pamiątkową kolumnę. Odsłonięto ją w 1867 roku, na cokole widnieją daty bitew z lutego 1814 roku, a od 2012 roku jest wpisana do rejestru zabytków.20
,_by_Horace_Vernet.jpg){kind=link}