Kto wygrał bitwę w zatoce Mobile?
Wygrała Unia. Bitwę w zatoce Mobile stoczono 5 sierpnia 1864 roku u wejścia do zatoki Mobile w Alabamie. Flota kontradmirała Davida Farraguta przedarła się obok Fortu Morgan i przez pole minowe, tracąc monitor Tecumseh, a potem zmusiła do kapitulacji pancernik Konfederacji CSS Tennessee pod dowództwem admirała Franklina Buchanana. Forty padły do 23 sierpnia.5
Pewnego letniego poranka 1864 roku szereg okrętów Unii płynął ku wąskiemu wejściu do zatoki Mobile. Przed nimi czekały działa Fortu Morgan, pole ukrytych min i najpotężniejszy pancernik, jakim Konfederacja dysponowała w Zatoce Meksykańskiej. Wysoko na olinowaniu okrętu flagowego, drewnianego slupa Hartford, stał kontradmirał David Farragut, przywiązany liną, by po ewentualnym zranieniu nie runął na pokład.6
Bitwa wojny secesyjnej · Zobacz też: bitwa o Fort Sumter, oblężenie Vicksburga
Ostatni port nad Zatoką Meksykańską
Od początku wojny Unia próbowała zadusić Południe, zamykając jego porty; tę strategię nazwano planem Anakondy. W 1864 roku Nowy Orlean od dawna był już w rękach Unii, zdobyty zresztą przez samego Farraguta, a Mobile w Alabamie pozostało ostatnim ważnym portem Konfederacji nad Zatoką Meksykańską na wschód od Missisipi; dłużej trzymał się tylko Galveston w Teksasie. Węzeł kolejowy i port, było przystanią dla łamaczy blokady, a jego zdobycie otwierało Północy drogę w głąb Południa.7
Forty, miny i pancernik
Wejścia do zatoki dobrze strzeżono. Na cyplu Mobile Point stał Fort Morgan, ceglany fort w kształcie gwiazdy zbudowany w 1834 roku, uzbrojony w ponad czterdzieści dział i panujący nad głębokim torem wodnym. Po drugiej stronie, na Dauphin Island, stał Fort Gaines, a dalej na zachód Fort Powell pilnował przesmyku Grant's Pass. Generał brygady Richard Page, komendant Fortu Morgan, zapowiadał, że podda się dopiero wtedy, gdy nie będzie miał już czym się bronić.8
Konfederaci zagrodzili też znaczną część toru wodnego torpedami, jak nazywano wtedy miny morskie: beczkami i baryłkami prochu zakotwiczonymi pod powierzchnią w potrójnej linii. Zostało tylko wąskie przejście tuż pod działami Fortu Morgan. W zatoce stała niewielka eskadra admirała Franklina Buchanana: trzy kanonierki, Selma, Gaines i Morgan, oraz pancerny taranowiec CSS Tennessee, wcielony do służby w lutym 1864 roku i uzbrojony w sześć ciężkich dział Brooke'a za pochyłym pancerzem.9
Obaj admirałowie dobrze znali swoje rzemiosło. Farragut wypłynął na morze jako chłopiec, a mając dwanaście lat, dostał pod komendę zdobyty statek. W kwietniu 1862 roku nocą przeprowadził flotę obok fortów poniżej Nowego Orleanu i zdobył największy port Południa, a w 1863 roku wsparł Granta, przebijając się obok Port Hudson na Missisipi. Jego przeciwnik Buchanan dowodził w 1862 roku pancernikiem CSS Virginia i został wtedy ranny w walce. Załoga Tennessee liczyła około 190 ludzi.10
Plan Farraguta
W sierpniu Farragut miał cztery monitory, Tecumseha i Manhattana z dwudziałową wieżą każdy oraz Chickasawa i Winnebago z czterema działami, a także czternaście drewnianych okrętów. Okręty drewniane połączył w siedem par: do lewej burty każdego dużego slupa przywiązano mniejszą kanonierkę. Monitory miały płynąć osobną kolumną najbliżej fortu. Swoją rolę dostała też armia. 3 sierpnia generał major Gordon Granger wysadził na Dauphin Island około 2000 żołnierzy, którzy zagrozili Fortowi Gaines.11
Farragut chciał prowadzić na Hartfordzie, ale kapitanowie przekonali go, by na czele popłynął Brooklyn. Ta decyzja omal nie kosztowała go bitwy.12
Zatonięcie Tecumseha
Wczesnym rankiem 5 sierpnia flota ruszyła. Gdy kolumny znalazły się pod działami Fortu Morgan, Tunis Craven, kapitan płynącego na czele monitora Tecumseh, dostrzegł czekającego w zatoce Tennessee i skręcił, by go zaatakować, wprost na skraj pola minowego. Około 7.35 okręt wpadł na torpedę. Monitor uniósł się dziobem, przewrócił na burtę i poszedł na dno, według jednej relacji w 25 sekund, według innej w dwie minuty. Z około 114 ludzi na pokładzie ocalało tylko 21. Sam Craven, jak głosi opowieść, ustąpił przy drabinie ewakuacyjnej, by przepuścić swojego pilota.13
Do diabła z torpedami
Przed Hartfordem kapitan James Alden z Brooklyna dostrzegł boje znaczące pole minowe, zatrzymał okręt i zaczął cofać. Cała kolumna stłoczyła się i dryfowała pod działami fortu, w najgorszym możliwym miejscu. Farragut nie mógł ani stanąć, ani zawrócić. Wyprowadził Hartforda z szyku, minął Brooklyna i popłynął prosto przez torpedy.14
Co dokładnie powiedział, wiadomo tylko z późniejszych relacji. Najsłynniejszą wersję, „Damn the torpedoes! Full speed ahead!”, czyli „Do diabła z torpedami! Cała naprzód!”, podaje Britannica i większość opracowań. Według innej relacji, przytaczanej przez Christophera Kolakowskiego, zawołał do kapitana flagowca: „Do diabła z torpedami! Drayton, cztery dzwonki!”, a do kanonierki przywiązanej u burty: „Jouett, cała naprzód!”. American Battlefield Trust zaznacza, że tę odpowiedź miał rzekomo wykrzyknąć, gdy Alden ostrzegł przed torpedami przed dziobem. Hartford i reszta floty przeszły nad minami bez jednego wybuchu. Marynarze opowiadali potem, że słyszeli trzask zapalników o kadłuby, ale żaden ładunek nie eksplodował, zapewne z powodu wadliwych zapalników.15
Tennessee przeciw wszystkim
Po wejściu do zatoki kanonierki Unii odczepiły się od swoich partnerów i ruszyły za trzema kanonierkami Buchanana. Selmę zdobyto, Gaines, ciężko uszkodzony, później zatonął, i tylko Morgan uciekł w górę zatoki do Mobile. Flota rzuciła następnie kotwice za fortami.16
Wtedy Tennessee wypłynął sam, by walczyć z całą flotą. Gdy Farragutowi zameldowano, że nadpływa, miał według Kolakowskiego powiedzieć, że nie sądził, by stary Buck był aż takim głupcem. Pancernik był powolny, robił pięć, sześć węzłów, i nie zdołał dogonić slupów Unii, by je staranować. To one taranowały jego, jeden po drugim, i ostrzeliwały z bliska, a prawdziwe spustoszenie siały 11- i 15-calowe działa monitorów. W pewnej chwili Hartford i Tennessee minęły się tak blisko, że jeden z marynarzy Hartforda rzucił w pancernik spluwaczką i kamieniem do szorowania pokładu.17
Pociski zablokowały furty działowe Tennessee i zerwały mu komin oraz łańcuchy sterowe. Buchanan, raniony w nogę żelaznymi odłamkami, kazał kapitanowi Jamesowi Johnstonowi bronić się, jak tylko zdoła, i poddać się, gdy nic już nie będzie można zrobić. Około 10.00, niezdolny do sterowania ani do strzelania, Tennessee opuścił banderę, a Johnston zatknął na pice abordażowej białą chusteczkę. Stawił czoła całej flocie Unii naraz.18
Najcięższą robotę wykonały monitory. Chickasaw, jak odnotowuje American Battlefield Trust, w niespełna godzinę wpakował w Tennessee 52 pociski. Ciężkie działa monitorów i tarany drewnianych okrętów popękały mu pancerz, zerwały komin i przecięły łańcuchy sterowe, a gdy okręt stracił sterowność, walka była w praktyce rozstrzygnięta.19
Upadek fortów
Gdy flota znalazła się w zatoce, forty zostały odcięte. Tej samej nocy załoga Fortu Powell opuściła go i wysadziła w powietrze. Fort Gaines, odcięty i oblężony przez żołnierzy Grangera, skapitulował 8 sierpnia z około 800 ludźmi. Fort Morgan bronił się dłużej. Po ciężkim ostrzale z lądu i morza, który zaczął się 22 sierpnia, Page poddał 23 sierpnia fort i około 600 żołnierzy.20
Ilu zginęło w bitwie w zatoce Mobile?
Większe straty poniosła Unia. Britannica i historyk Christopher Kolakowski liczą 151 zabitych i 177 rannych po stronie Unii, a ponad 90 poległych poszło na dno z Tecumsehem. Według tych samych wyliczeń Konfederaci stracili na wodzie tylko 13 zabitych i 22 rannych, ale około 1500 ich ludzi trafiło do niewoli po kapitulacji Tennessee i fortów.21
Dlaczego bitwa w zatoce Mobile była ważna?
Zamknęła dla łamaczy blokady Mobile, ostatni duży port Konfederacji nad Zatoką Meksykańską na wschód od Missisipi, i odcięła Południu jedną z ostatnich dróg zaopatrzenia. Razem z upadkiem Atlanty i zwycięstwem pod Cedar Creek podniosła morale Północy i pomogła Abrahamowi Lincolnowi wygrać wybory w listopadzie 1864 roku.22
Samo miasto Mobile utrzymało się do 12 kwietnia 1865 roku, kiedy poddało się po upadku Spanish Fort i Fortu Blakeley po drugiej stronie zatoki, równo cztery lata po pierwszych strzałach w Forcie Sumter. Lincoln ogłosił dzień dziękczynienia i pochwalił świetny sukces Farraguta i Grangera.23
Bitwa w zatoce Mobile była zwieńczeniem kariery Farraguta. Już wcześniej pierwszy kontradmirał amerykańskiej marynarki, w 1864 roku został wiceadmirałem, a w 1866 roku pełnym admirałem, a jego rozkaz na skraju pola minowego stał się jednym z najczęściej cytowanych zdań w historii Stanów Zjednoczonych.24
