10 lutego w historii wojskowości: bitwa pod Sobraon, 1846

10 lutego 1846 · 180 lat temu

Przyczółek nad Satledżem

Państwo Sikhów w Pendżabie wyrosło na potęgę za maharadży Randźita Singha, ale po jego śmierci w 1839 roku pogrążyło się w niemal zupełnej anarchii, a rzeczywistą władzę w Lahaurze przejęła armia. W grudniu 1845 roku Khalsa przekroczyła Satledż i weszła na terytorium brytyjskie. Została pobita pod Mudki i Ferozeshah, a 28 stycznia 1846 roku sir Harry Smith rozbił inne siły sikhijskie pod Aliwal; tę bitwę opisujemy na stronie 28 stycznia.¹

Główna armia sikhijska trzymała wówczas umocniony przyczółek na brytyjskim brzegu Satledżu pod Sobraon, z rzeką za plecami i mostem łyżwowym łączącym go z drugim brzegiem. Głównodowodzący, generał sir Hugh Gough, czekał, aż dołączy do niego dywizja Smitha i nadejdą ciężkie działa oblężnicze. Gubernator generalny sir Henry Hardinge był przy armii i brał udział w planowaniu ataku.²

Bagnet po działach

Rano 10 lutego gęsta mgła opóźniła początek bitwy. Gdy opadła, brytyjskie działa otworzyły ogień, ale ostrzał niewiele zaszkodził Sikhom, a po mniej więcej dwóch godzinach ciężkim działom zabrakło amunicji; Gough posłał wtedy do ataku piechotę.³

Główne uderzenie spadło na zachodni kraniec linii sikhijskiej; wykonała je dywizja generała majora sir Roberta Dicka, a dywizje Gilberta i Smitha miały pozorować ataki na resztę linii. Ludzie Dicka wdarli się do umocnień, lecz sikhijskie kontrataki ich wyparły, a Dick został śmiertelnie ranny. Gough zamienił pozorne ataki w prawdziwe szturmy; niektóre brygady doszły do wałów zbyt wysokich, by się na nie wspiąć, i zostały odrzucone z ciężkimi stratami, zanim za drugim razem wdarły się do środka. Wreszcie saperzy utorowali drogę przez umocnienia i brytyjska kawaleria wjechała w głąb pozycji sikhijskiej.⁴

Most łyżwowy

W nocy Satledż wezbrał i wylał. Sikhowie cofali się ku mostowi łyżwowemu, wielu nie chciało się poddać; brytyjskie działa strzelały w tłum na moście i w ludzi walczących z nurtem, i zginęły tysiące. Wśród poległych był weteran, generał Sham Singh Attariwala, który raz po raz zbierał swoich ludzi i zginął w walce.⁵

Do dziś trwa spór o to, dlaczego most zawiódł. Sikhijski dowódca Tej Singh uciekł z pola bitwy na samym jej początku. Encyklopedia sikhizmu podaje, że kazał zniszczyć most za sobą; Cunningham, który służył w sztabie Hardinge'a, pisał, że zatopił łódź pośrodku mostu, „przypadkiem albo celowo”. Fortescue odnotowuje, że środkowa łódź została usunięta, a National Army Museum pozostawia otwartą kwestię, czy odczepiono ją celowo, czy most po prostu nie wytrzymał tłoku cofających się wojsk.⁶

Straty i pokój

Dokładnych liczb nie ma. National Army Museum szacuje straty sikhijskie na może nawet 10 000, a Fortescue na 8000-10 000 zabitych. Cunningham uważał, że przekroczyły zapewne 5000, natomiast Gough dowiedział się później, że o zaległy żołd upomnieli się spadkobiercy 3125 poległych żołnierzy, i szacował straty Sikhów na 12 000-15 000; Encyklopedia sikhizmu podaje te 3125 jako stratę Sikhów w bitwie. Sikhowie stracili wszystkie działa, które mieli w okopach, według Fortescue 67. Straty brytyjsko-indyjskie wyniosły według Cunninghama 320 zabitych i 2083 rannych, według Fortescue łącznie 2283.⁷

Brytyjczycy przeprawili się przez Satledż i ruszyli na Lahaur. Na mocy traktatu z Lahauru, podpisanego w marcu 1846 roku, Sikhowie oddali ziemie między Satledżem a Beasem, Kaszmir oddzielono od Pendżabu, a liczebność armii sikhijskiej ograniczono. Pokój nie przetrwał: w 1848 roku wybuchła druga wojna brytyjsko-sikhijska. Jej najcięższą bitwę opisujemy w artykule o bitwie pod Chillianwala.⁸