10 dnia miesiąca muharram 61 roku według kalendarza muzułmańskiego, czyli według Juliusa Wellhausena, Williama Muira i Henriego Lammensa 10 października 680 roku, kufijskie wojsko wysłane przez Ubajdallaha ibn Zijada, umajjadzkiego namiestnika Kufy, rozbiło niewielki oddział al-Husajna ibn Alego, wnuka Proroka Mahometa, pod Karbalą w pobliżu Eufratu. Wczesne kroniki arabskie różnie liczą zabitych: według relacji at-Tabariego zginęło 72 ludzi Husajna, według al-Masudiego 87. Kobiety i dzieci z jego domu wzięto do niewoli. Muir (1891) opisuje Aszurę, dzień jego śmierci, jako co roku wspominaną. Ówcześni autorzy datują na 10 października, tyle że 1911 roku, także bunt w Wuchangu, od którego zaczęła się rewolucja chińska.
Bitwa pod Karbalą
10 października 680 · 1346 lat temu
Zaproszenie z Kufy
Gdy zmarł kalif Muawija, jego syn Jazid polecił namiestnikowi Medyny odebrać od Husajna przysięgę wierności, a ten zbiegł do Mekki. Wellhausen datuje tę ucieczkę na koniec miesiąca radżab 60 roku, co podaje jako początek maja 680 roku. Kufijczycy w listach błagali Husajna, by przybył i przyjął ich hołd, a on wysłał przodem swego kuzyna Muslima ibn Akila.1
Jazid oddał wtedy Kufę Ubajdallahowi ibn Zijadowi. Rozruchy na rzecz Muslima upadły, a jego samego stracono. Wellhausen, idąc za wczesnym historykiem Abu Michnafem, i al-Masudi umieszczają wyjazd Husajna z Mekki pod 8 dniem miesiąca zu al-hidżdża 60 roku, w dniu, w którym Muslim powstał w Kufie; al-Masudi przytacza też wersję podającą dzień 9. Wraz z Husajnem ruszyli jego najbliżsi, wśród nich kobiety i dzieci. W drodze dotarła do niego wieść o śmierci Muslima; myślał o powrocie, ale bracia Muslima chcieli zemsty.2
Odcięci od rzeki
Kufijscy jeźdźcy pod wodzą Hurra ibn Jazida zagrodzili mu drogę i nie pozwolili zawrócić, więc Husajn ruszył drogą omijającą Kufę. Wellhausen pisze, że rozkazy Ubajdallaha nie pozwalały Husajnowi rozbić obozu przy twierdzy ani przy wodzie i że zatrzymał się on w bezwodnym miejscu niedaleko Eufratu, na równinie Karbali, 2 muharrama 61 roku, co Wellhausen podaje jako 2 października 680 roku. Następnego ranka, jak pisze, nadciągnął Umar ibn Sad ibn Abi Wakkas z 4000 Kufijczyków, wojskiem zebranym do walki z Dajlamitami, i posłuchał rozkazu niechętnie. Muir podaje 4000 jeźdźców, nazywając dowódcę „Amr son of Sad”, a Lammens liczy 4000 ludzi zebranych pod Karbalą.3
Następnie odcięto obóz od rzeki; Muir pisze, że Ubajdallah liczył, iż pragnienie zmusi Husajna do poddania się. W relacji Abu Michnafa zachowanej przez at-Tabariego Amr ibn al-Hadżdżadż obsadził wodopój 500 jeźdźcami, a brat Husajna, al-Abbas, zszedł nocą do wody z trzydziestoma jeźdźcami i dwudziestoma pieszymi i przyniósł napełnione bukłaki.4
W ujęciu Wellhausena Husajn prosił o pozwolenie na powrót, skoro Kufijczycy, którzy go wezwali, zmienili zdanie. U Muira Husajn proponuje, że wróci, uda się do kalifa albo będzie walczył na pograniczu; Wellhausen przytacza to za inną relacją, lecz zaznacza, że według Abu Michnafa takiej propozycji nigdy nie było. Ubajdallah żądał przysięgi na wierność Jazidowi i poddania się; gdyby Umar odmówił, miał przekazać dowództwo Szamirowi ibn Zi al-Dżauszanowi.5
Wieczorem 9 muharrama, jak pisze Wellhausen, Umar przygotował natarcie. Husajn namawiał swoich ludzi, by odeszli, ale nikt tego nie zrobił. W relacji Abu Michnafa jego ludzie wypełnili rów za namiotami drewnem i trzciną, by je podpalić i móc być atakowanymi tylko z jednej strony; Wellhausen także opisuje zabezpieczenia przed atakiem od tyłu, a Muir zapory z drewna i trzciny.6
Dziesiąty dzień muharramu
Wellhausen, Muir i Lammens podają datę bitwy jako 10 muharrama 61 roku, czyli 10 października 680 roku; al-Masudi podaje 10 muharrama 61 roku, a at-Tabari nazywa ten dzień Aszurą.7
Liczba ludzi Husajna różni się w źródłach. W relacji Abu Michnafa Husajn ustawił do boju trzydziestu dwóch jeźdźców i czterdziestu pieszych; Wellhausen odczytuje to jako zaledwie około 70 ludzi, wliczając 18 kuzynów, z 32 końmi. At-Tabari przytacza też inną relację, mówiącą o czterdziestu pięciu jeźdźcach i stu pieszych, oraz ocenę naocznego świadka: blisko stu ludzi. Al-Masudi przypisuje Husajnowi 500 jeźdźców i około stu pieszych.8
W relacjach zachowanych przez at-Tabariego, za którymi idzie Wellhausen, Hurr ibn Jazid przeszedł na stronę Husajna i zginął razem z nim. Husajn przemówił do przeciwników z grzbietu wielbłąda; według Wellhausena mowę przerwała strzała, według Muira strzała z kufijskiej strony rozpoczęła walkę. „Jego wierni towarzysze żegnali się z Husajnem do zobaczenia w raju, zanim jeden po drugim szli do ostatniej walki”, pisze Wellhausen (przekład nasz). Jeden z naocznych świadków, Sad ibn Ubajda, opowiadał, że starsi z Kufy stali na wzgórzu, płacząc i mówiąc: „Boże, ześlij swą pomoc!”, a on im odpowiedział: „O wrogowie Boga, czemu nie zejdziecie i mu nie pomożecie?” (przekład nasz). U al-Masudiego Husajn woła: „Seigneur, juge entre nous et ceux qui, après nous avoir appelés et promis de nous défendre, combattent contre nous”, czyli „Panie, rozsądź między nami a tymi, którzy nas wezwali i obiecali nas bronić, a teraz walczą przeciw nam” (przekład nasz z francuskiego przekładu Barbiera de Meynarda).9
Wellhausen pisze, że nikt nie śmiał podejść do wnuka Proroka, dopóki Szamir nie odciął go od namiotu z kobietami i dziećmi; także u Muira natarciem kieruje Szamir. Wellhausen i al-Masudi liczą 33 pchnięcia i 34 cięcia. Al-Masudi wskazuje Sinana ibn Anasa an-Nachaiego jako tego, który przebił go włócznią i odciął mu głowę, choć wcześniej nazywa zabójcę Arabem z plemienia Banu Madhidż; u Muira Husajna trafia strzała; Wellhausen pisze, że rzuciło się na niego kilku ludzi, a potem żaden albo każdy z nich chciał uchodzić za zabójcę. At-Tabari i al-Masudi piszą, że z rozkazu Umara jeźdźcy przejechali końmi po jego ciele, a Muir, że stratowała je jazda. Obóz złupiono.10
Policzyć poległych
Według relacji at-Tabariego zginęło 72 towarzyszy Husajna, a 72 głowy zawieźli Ubajdallahowi Szamir i trzech innych dowódców. Al-Masudi pisze, że wraz z Husajnem zginęło 87 osób, wśród nich jego najstarszy syn Ali i jego brat al-Abbas; Muir mówi o siedemdziesięciu głowach. Wellhausen pisze, że zginęło wszystkich 18 kuzynów.11
Po stronie kufijskiej at-Tabari podaje 88 zabitych „nie licząc rannych”. Al-Masudi także podaje 88, a jego wydawca zaznacza, że jeden rękopis ma 38. Ludzie z plemienia Banu Asad pogrzebali Husajna i jego towarzyszy dzień później, piszą at-Tabari i al-Masudi.12
Kurra ibn Kajs at-Tamimi, cytowany przez at-Tabariego, widział, jak kobiety z domu Husajna przechodziły obok poległych, i słyszał, jak jego siostra Zajnab woła: „O Muhammadzie, o Muhammadzie! Niech błogosławią ci aniołowie niebios. Oto Husajn na gołej ziemi, zbroczony krwią, z odciętymi członkami. O Muhammadzie, twoje córki są w niewoli, a twoje potomstwo wybite, i wschodni wiatr zasypuje je pyłem” (przekład nasz).13
Jeńcy i Damaszek
Kobiety i dzieci, a z nimi chorego syna Husajna, Alego, zabrano do Kufy, a głowę Husajna wysłano dalej, do Jazida w Damaszku. Wellhausen i Muir piszą, że Jazid potraktował kobiety i dzieci łaskawie i odesłał je do domu, do Medyny; Muir dodaje, że kalif „whether sincerely, or to escape the execrations”, czyli „szczerze czy po to, by uniknąć złorzeczeń” ciążących na sprawcach, uchylił się od odpowiedzialności (przekład nasz).14
Aszura
Muir, piszący w 1891 roku, opisuje 10 dzień pierwszego miesiąca jako co roku wspominany w żałobie oraz misterium pasyjne, wystawiane corocznie zwłaszcza przez szyitów, które kończy się sceną z Karbali. W przekładzie Margaret Weir Wellhausen ocenia, że próba rewolucji „flickered miserably out, but the martyrdom of Husain had a great ideal significance and a deep after-effect upon the Shia”, czyli „żałośnie wygasła, lecz męczeństwo Husajna miało wielkie znaczenie ideowe i głęboko oddziałało na szyitów” (przekład nasz).15
Bitwa pod Brunkebergiem 1471: Sten Sture utrzymuje Sztokholm
10 października 1471 · 555 lat temu
Na wzgórzu Brunkeberg pod Sztokholmem wojska regenta Stena Sture Starszego starły się z armią króla duńskiego Chrystiana I, który chciał go obalić i przejąć tron Szwecji. Duńczycy ponieśli klęskę, a zwycięstwo przyniosło regentowi wielki prestiż w kraju.
Pełna historia: Bitwa pod Brunkebergiem 1471: Sten Sture utrzymuje Sztokholm ›Także tego dnia
1911: w Wuchangu nad Jangcy zbuntowało się wojsko, co zapoczątkowało rewolucję chińską. Edwin Dingle i, w jednym z rozdziałów, George Lanning datują wybuch na 10 października 1911 roku; dodatek Lanninga podaje 11 października. Dodatek Lanninga umieszcza wybuch bomby w koncesji rosyjskiej w Hankou, który zaalarmował władze, w przeddzień datowanego tam na 11 października początku powstania; rewolucjonista Liu King w wywiadzie przedrukowanym przez Dingle’a datuje go na noc 9 października. Według Liu saperzy i minerzy zaczęli o wpół do ósmej, przed wyznaczoną na powstanie godziną dziesiątą.16
11 października amerykańskie poselstwo w Pekinie depeszowało (Departament Stanu opublikował tę depeszę w parafrazie): „Mutineers in possession of Wuchang” („Buntownicy panują nad Wuchangiem”, przekład nasz); 12 października doniosło, że do rewolucji przyłączyła się cała nowa armia w Wuchangu, około 15 000 ludzi. Dingle pisze, że pułkownika Li Yuan Hunga pod groźbą miecza uczyniono przywódcą; 14 października poselstwo doniosło o piśmie od „Commander-in-chief Li of the Hupeh army”, czyli „głównodowodzącego Li armii Hupeh” (przekład nasz).17
