11 października w historii wojskowości: bitwa u wyspy Valcour, 1776

11 października 1776 · 250 lat temu

Dwie floty na jeziorze

Jezioro Champlain leżało na wodnym szlaku między rzeką Świętego Wawrzyńca a Nowym Jorkiem i w 1776 roku Brytyjczycy nie mogli posuwać się nim naprzód bez okrętów. Arnold zbudował flotyllę, by je utrzymać; Curtis Fahey wymienia dwa szkunery, cztery galery, osiem gondoli i kilka mniejszych jednostek. „Mamy we flocie nędzną, zbieraną załogę; piechota morska to wyrzutki z każdego pułku, a z marynarzy mało który zamoczył się kiedyś w słonej wodzie” (przekład nasz), skarżył się Arnold w słowach, które przytacza Fahey.¹

23 września Arnold zajął pozycję u wyspy Valcour. Według Mahana miał tam wszystkie amerykańskie jednostki z jeziora poza jednym szkunerem i jedną galerą, razem piętnaście, i Carleton także naliczył piętnaście żagli. Arnold pisał, jak przytacza go Mahan, że jego linia stoi „w takim szyku, że niewiele jednostek może nas zaatakować jednocześnie, a te będą wystawione na ogień całej floty” (przekład nasz).²

Przeciw niemu wyszła flota zbudowana w St. John’s. Wykaz ogłoszony w „London Gazette” wymienia okręt Inflexible z osiemnastoma działami dwunastofuntowymi, szkunery Maria i Carleton, pływającą baterię Thunderer, gondolę Loyal Convert, dwadzieścia kanonierek i cztery uzbrojone szalupy, a Mahan wymienia te same okręty i dwadzieścia kanonierek. Kapitan Georg Pausch z artylerii hanauskiej, który walczył w jednej z łodzi, naliczył „około 27 bateaux” (przekład nasz). Flotą dowodził z pokładu Marii Thomas Pringle, a na pokładzie był też Carleton.³

Bitwa

11 października Brytyjczycy z pomyślnym wiatrem minęli wyspę, płynąc na południe, i znaleźli Amerykanów zakotwiczonych w linii w poprzek przesmyku między wyspą a zachodnim brzegiem. Arnold kazał podnieść kotwice galerom i szkunerowi Royal Savage. Według niego szkuner „przez złe manewrowanie zszedł na zawietrzną” (przekład nasz) i osadzono go na cyplu Valcour; Carleton i Mahan umieszczają go na mieliźnie przy południowym krańcu wyspy. Wiatr, który przyniósł tam Brytyjczyków, nie pozwalał im teraz wprowadzić całych sił w głąb przesmyku, jak meldowali Carleton i Pringle.⁴

Pringle i Carleton pisali, że do walki weszły tylko szkuner Carleton i kanonierki i że odwołano je, gdy reszta nie mogła podejść. Pausch widział, jak kolejno podchodziły Maria, Carleton i Inflexible. Douglas, jak przytacza go Mahan, pisał, że „pięć salw burtowych” Inflexible „uciszyło całą ich linię” (przekład nasz).⁵

Według Arnolda o wpół do dwunastej walka objęła całą linię, a niektóre okręty wroga i wszystkie jego gondole podeszły na strzał z muszkietu i prowadziły „bardzo gorący ogień kulami i kartaczami aż do piątej” (przekład nasz), po czym cofnęły się i strzelały do zmroku. „Bardzo cierpieliśmy z braku marynarzy i kanonierów, sam musiałem celować z większości dział na pokładzie Congressu” (przekład nasz), pisał. Pausch, który widział, jak wylatuje w powietrze łódź porucznika Dufaisa, zapisał: „Działa buntowników były dobrze obsługiwane” (przekład nasz z angielskiego przekładu W. L. Stone’a).⁶

Douglas pisał o stratach brytyjskich: „ośmiu z nich zginęło na miejscu, a sześciu zostało rannych na pokładzie Carletona” (przekład nasz); Mahan podaje straty szkunera Carleton: ośmiu zabitych i sześciu rannych. Carleton meldował o zatonięciu kanonierki obsługiwanej przez artylerię heską, a Mahan pisze o zatopionej łodzi artyleryjskiej. Brytyjczycy podpalili osiadły na mieliźnie Royal Savage. Arnold pisał, że gondola Philadelphia była „tyle razy przestrzelona w kadłub, że zatonęła” (przekład nasz) mniej więcej godzinę po zakończeniu walki. Arnold oceniał swoich zabitych i rannych tego dnia na „około sześćdziesięciu” (przekład nasz). Carleton meldował o około trzydziestu zabitych i rannych brytyjskich marynarzach i artylerzystach.⁷

Ucieczka w ciemności

Po naradzie z Waterburym, swoim zastępcą, i pułkownikiem Wigglesworthem Arnold postanowił wycofać się do Crown Point, bo na każdej jednostce zużyto „prawie trzy czwarte amunicji” (przekład nasz). O siódmej ruszył Trumbull, za nim gondole i małe jednostki, a tyły zamykały galery Congress i Washington. Pringle zakotwiczył flotę w linii, by odciąć odwrót, ale zamiar ten udaremniła, jak pisał, „skrajna ciemność nocy” (przekład nasz). Carleton pisał, że Amerykanie uciekli „niezauważeni przez żadną z naszych łodzi strażniczych ani jednostek patrolowych” (przekład nasz). Mahan dodaje gęstą mgłę. Michael Barbieri pisze w „Journal of the American Revolution”, że płynęli z wyciszonymi długimi wiosłami i zasłoniętą latarnią na rufie, która prowadziła następną jednostkę.⁸

Dopędzeni pod Split Rock

Flotylla stanęła na kotwicy przy wyspie Schuyler, by zatkać przecieki, i tam zatopiono dwie gondole. 13 października wiatr obrócił się przeciw Amerykanom i na korzyść Brytyjczyków, którzy dopędzili ich koło Split Rock. Washington, „w tak opłakanym stanie” (przekład nasz), poddał się po kilku salwach burtowych, z Waterburym na pokładzie. Okręt i dwa szkunery zaatakowały następnie Congress; według Arnolda ogień trwał „około pięciu klepsydr” (przekład nasz), według Pringle’a walka trwała dwie godziny. Arnold osadził Congress na brzegu w małej zatoczce dziesięć mil od Crown Point po wschodniej stronie i podpalił go razem z czterema gondolami; Pringle liczy pięć gondoli. Arnold i załogi dotarli przez lasy do Crown Point.⁹

15 października generał Horatio Gates pisał do generała Philipa Schuylera: „Spodobało się Opatrzności ocalić generała Arnolda. Mało kto w tak krótkim czasie tyle razy uniknął zguby o włos” (przekład nasz).¹⁰

Pościg i zyskany czas

Arnold pisał: „Z całej naszej floty ocaliliśmy tylko dwie galery, dwa małe szkunery, jedną gondolę i jeden slup” (przekład nasz). Carleton donosił lordowi George’owi Germainowi, że uszły tylko trzy z piętnastu żagli. Mahan liczy dziesięć jednostek straconych z piętnastu. Arnold oceniał całe straty amerykańskie na „osiemdziesiąt kilka” (przekład nasz), a Mahan zabitych i rannych na ponad osiemdziesięciu. Według Arnolda Carleton odesłał Waterbury’ego ze 110 jeńcami. Pringle podawał, że brytyjskich zabitych i rannych w obu starciach było mniej niż czterdziestu, Douglas, że od trzydziestu do czterdziestu.¹¹

Carleton donosił Germainowi, że Amerykanie spalili zabudowania w Crown Point i wycofali się do Ticonderogi, i dodawał: „Sezon jest tak dalece zaawansowany, że nie mogę jeszcze powiedzieć Waszej Lordowskiej Mości, czy w tym roku da się zrobić coś więcej” (przekład nasz). Nie zaatakował Ticonderogi. Porucznik John Starke z Marii pisał: „Ponieważ pora roku była już późna, wyprawę przeciw Ticonderodze odłożono do następnego roku” (przekład nasz). G. P. Browne w „Dictionary of Canadian Biography” zalicza to do trzech sytuacji z 1776 roku, w których Carleton „nie wykorzystał widocznej przewagi” (przekład nasz). Fahey nazywa brytyjskie zwycięstwo „pustym” (przekład nasz), bo czas poświęcony na budowę floty sprawił, że natarcie trzeba było odłożyć do następnego roku. Mahan uważał, że flotylla „ocaliła jezioro na ten rok” i że zwłokę „ze wszystkim, co za sobą pociągnęła, uzyskano dzięki kampanii na jeziorze w 1776 roku” (przekład nasz). Kampanię 1777 roku opisujemy w artykule o bitwie pod Saratogą.¹²