Bitwa pod Rocoux 1746: zwycięstwo Maurycego Saskiego pod Liège

Wojna o sukcesję austriacką szła sprzymierzonym źle w Niderlandach. Po zwycięstwie pod Fontenoy w 1745 roku marszałek Maurycy Saski zajął Tournai. Powstanie jakobickie w Wielkiej Brytanii zmusiło potem do wycofania większości wojsk brytyjskich i ich dowódcy, księcia Cumberlandu, a na początku 1746 roku Francuzi zajęli Brukselę, w maju zaś Antwerpię.²

Latem 1746 roku generał porucznik sir John Ligonier wrócił do Flandrii z oddziałami zwolnionymi po klęsce jakobitów. Zastał ponurą sytuację: Saxe stał pod Lowanium z około 120 000 ludzi, książę Conti zagrażał Charleroi drugą silną armią, a linia twierdz nad Mozą, Charleroi, Namur, Liège i Maastricht, była w niebezpieczeństwie.³

Armia wielu panów

Armia Pragmatyczna złożona z oddziałów holenderskich, brytyjskich, hanowerskich i heskich wyruszyła w pole późno, 12 lipca, i połączyła się z austriackim kontyngentem księcia Karola Lotaryńskiego, osiągając około 80 000 ludzi. Karol, szwagier cesarzowej Marii Teresy i dowódca największego kontyngentu, sprawował naczelne dowództwo, Ligonier prowadził Brytyjczyków i Heseńczyków, marszałek Somerfeldt Hanowerczyków, a książę Waldeck Holendrów. BritishBattles.com zauważa, że kontyngenty narodowe zachowały dużą niezależność, co utrudniało wspólne działanie.⁴

Saxe ruszył ku Mozie. Padło Charleroi, a pod koniec września Namur. By osłonić Liège, kolejne miasto w dół rzeki, sprzymierzeni przeszli rzekę Jaar i zajęli pozycję frontem na zachód w grupie wsi pod miastem. Mapa ze zbiorów księcia Cumberlandu w Royal Collection pokazuje ich obóz z 7 października i odnotowuje, że tego dnia francuski oddział zaatakował i ostrzelał ich straż tylną.⁵

Linia wsi

Brytyjskie i niemieckie oddziały Ligoniera, według BritishBattles.com 12 batalionów piechoty i 5 pułków jazdy i dragonów, trzymały centrum w trzech wsiach: Rocoux, od którego bitwa wzięła nazwę, Varoux i Liers. Holendrzy trzymali lewe skrzydło od Rocoux po ufortyfikowane przedmieścia Liège, a Austriacy prawe w stronę rzeki Jaar.⁶

Wieczorem 10 października armia Saxe'a przeszła Jaar od strony Saint-Trond. Według relacji BritishBattles.com słabsi liczebnie sprzymierzeni wysłali tabory za Mozę na wypadek odwrotu. Całą noc padało, a 11 października wstał w gęstej mgle, gdy Francuzi ruszyli w ośmiu kolumnach, czterech pieszych i czterech konnych, na Liège, na Holendrów oraz na Brytyjczyków i Niemców. Austriaków główne natarcie ominęło.⁷

Pięćdziesiąt dwa bataliony

Nadeszła wiadomość, że władze Liège otworzyły bramy, a wojska francuskie maszerują przez miasto, by uderzyć Holendrom w bok. Waldeck obrócił front, by ich przyjąć, a Ligonier przejął obronę Rocoux. BritishBattles.com dodaje, że dopiero teraz zaczęto umacniać wsie i wysunięto dwie brytyjskie baterie, a francuski atak na Holendrów ruszył dopiero około trzeciej po południu, a ciężkie walki toczyły się wokół wsi Ance.⁸

Wtedy Saxe zwrócił się przeciw centrum. Bateria 36 dział biła w dwie reduty, a na Rocoux i Varoux rzucano kolumnę za kolumną francuskiej piechoty (według BritishBattles.com w sumie 52 bataliony; Fortescue podaje 55 na te wsie i Liers), przy czym każda brygada zastępowała odpartą poprzedniczkę. W pół godziny osiem batalionów brytyjskich, hanowerskich i heskich zostało wypartych z obu wsi, choć hanowerski generał Zastrow utrzymał Liers. Dwa brytyjskie bataliony z odwodu, 19. i 43., zażarcie broniły się na drodze biegnącej wąwozem.⁹

Odwrót za Mozę

Zgodnie z ustaleniami sprzed bitwy Holendrzy zaczęli się wycofywać za pozycjami brytyjskimi i niemieckimi w stronę Mozy. Gdy francuska piechota wyszła ze wsi w otwarte pole, brytyjscy i hanowerscy dragoni wepchnęli ją z powrotem. Pod osłoną jazdy, z posiłkami tworzącymi nowe skrzydło, pułki brytyjskie i niemieckie poszły za Holendrami ku rzece, a armia przeszła Mozę po trzech mostach pontonowych, według BritishBattles.com o zmroku, według Fortescue'a następnego ranka. Saxe nie próbował przeszkodzić. Austriacy wycofali się na prawo za Jaar i pomaszerowali do Maastricht.¹⁰

BritishBattles.com ocenia straty francuskie na około 9000 ludzi, w dużej mierze z powodu zmasowanych szturmów, a straty pułków brytyjskich, hanowerskich i heskich na około 2000, przy około 5000 w całej Armii Pragmatycznej. Mapa z Royal Collection, sporządzona zapewne na podstawie rozpoznania w terenie, odnotowuje wynik po prostu jako zwycięstwo Francji.¹¹

Było to ostatnie starcie tej kampanii: Saxe poszedł na leża zimowe, a sprzymierzeni wycofali się do Maastricht, a potem do Venlo. BritishBattles.com podaje, że obie strony spierały się potem o tę bitwę: krytycy Saxe'a na francuskim dworze zarzucali mu, że uniknął rozstrzygającego zwycięstwa, nie atakując skrzydła austriackiego ani nie naciskając odwrotu, by przedłużyć wojnę dla własnej korzyści. W Londynie król Jerzy II obwiniał księcia Karola i Austriaków, że nie przyszli z pomocą centrum i lewemu skrzydłu, co sam Ligonier uważał za niesprawiedliwe.¹² › Bitwa pod Dettingen, 1743