Kiedy rozegrała się pierwsza bitwa u przylądka Finisterre?

14 maja 1747 roku według współczesnego kalendarza gregoriańskiego, czyli 3 maja według starego stylu używanego wtedy jeszcze w Wielkiej Brytanii.

Kto wygrał pierwszą bitwę u przylądka Finisterre?

Brytyjska eskadra wiceadmirała George'a Ansona i kontradmirała Petera Warrena, która pokonała francuską eskortę markiza de La Jonquière.

Dokąd płynął francuski konwój?

Razem płynęły dwie wyprawy: eskadra La Jonquière'a do Ameryki Północnej, gdzie miał objąć urząd gubernatora Nowej Francji, oraz statki Kompanii Indyjskiej Saint-Georges'a na Ocean Indyjski.

Czym był ogólny pościg?

Sygnałem, który pozwalał każdemu kapitanowi zbliżać się do wroga tak szybko, jak płynął jego okręt, zamiast trzymać miejsce w linii bojowej. Warren nakłonił Ansona do jego podniesienia, gdy zobaczył, że Francuzi są słabsi, niż się wydawało.

Co stało się z L'Invincible?

Francuski 74-działowiec walczył, osłaniając konwój, i został zdobyty. W Royal Navy służył jako Invincible, wpłynął na konstrukcję brytyjskich 74-działowców i rozbił się w cieśninie Solent w 1758 roku; jego wrak jest objęty ochroną.

Co stało się z La Jonquière'em?

Został ranny i trafił do niewoli w Anglii. Urząd mógł objąć dopiero po pokoju z 1748 roku: do Quebecu przybył jako gubernator generalny Nowej Francji w 1749 roku.

Czym różni się od drugiej bitwy u przylądka Finisterre?

Pierwsza bitwa, w maju 1747 roku, była bitwą Ansona; druga, w październiku 1747 roku, bitwą Hawke'a przeciw innemu francuskiemu konwojowi, dalej w Zatoce Biskajskiej. Razem pozbawiły Francję floty liniowej.

Pierwsza bitwa u przylądka Finisterre 1747: pościg Ansona

Samuel Scott, „Vice Admiral Sir George Anson's Victory off Cape Finisterre”, 1749, Yale Center for British Art, Paul Mellon Collection, przez Wikimedia Commons, domena publiczna.

W skrócie

Co wydarzyło się w pierwszej bitwie u przylądka Finisterre?

14 maja 1747 roku u wybrzeży północno-zachodniej Hiszpanii brytyjska eskadra 14 okrętów liniowych wiceadmirała George'a Ansona dopadła francuski konwój pod eskortą eskadry markiza de La Jonquière. Anson zamienił formalną linię bojową w ogólny pościg i w wieczornej walce w biegu zdobył wszystkie francuskie okręty wojenne, które stanęły do walki, w tym nowy 74-działowy L'Invincible, oraz część konwoju.¹

W odstępie pięciu miesięcy 1747 roku dwie brytyjskie eskadry stoczyły u wejścia do Zatoki Biskajskiej dwie bitwy, które obie noszą nazwę przylądka Finisterre; Dictionary of Canadian Biography nazywa pierwszą z nich bitwą u przylądka Ortegal. Druga, październikowa bitwa Hawke'a, jest lepiej pamiętana. Pierwsza, majowa, uczyniła George'a Ansona parem i dała Royal Navy francuski okręt typu, który miał się stać trzonem jej floty.²

Tło: konwoje do kolonii

Wojna o sukcesję austriacką postawiła Wielką Brytanię i Austrię naprzeciw Francji, Prus i Hiszpanii, a na morzu Brytyjczycy starali się odciąć Francję od jej kolonii. W 1745 roku wyprawa angielsko-amerykańska, z Peterem Warrenem dowodzącym na morzu, zdobyła francuską twierdzę Louisbourg na wyspie Cape Breton, a wielką francuską flotę wysłaną w 1746 roku, by ją odbić, zniszczyły u wybrzeży Nowej Szkocji sztormy i choroby.³

Wiosną 1747 roku Francuzi spróbowali ponownie. Dla bezpieczeństwa dwie wyprawy miały płynąć razem: markiz de La Jonquière, weteran klęski z 1746 roku, mianowany tymczasem gubernatorem generalnym Nowej Francji, z eskadrą przeznaczoną do Ameryki Północnej, oraz kapitan Grou de Saint-Georges z francuskiej Kompanii Indyjskiej, zmierzający na Ocean Indyjski. Razem ze statkami handlowymi i jednostkami Kompanii tworzyli konwój liczący około 30 statków według Royal Collection i Maritime Archaeology Trust, 38 według Williama Lairda Clowesa i 39 według Dictionary of Canadian Biography.⁴ › Bitwa pod Dettingen, 1743

Ciemna mapa lokalizacyjna Zatoki Biskajskiej i północno-zachodniej Hiszpanii ze złotą gwiazdką w świecącym kółku na Atlantyku u przylądka Finisterre i małą wkładką z mapą świata, na której zaznaczono ten obszar — Bitwę stoczono na otwartym Atlantyku, około 25 lig od północno-zachodniego krańca Hiszpanii, na szlaku, którym francuskie konwoje płynęły z portów Zatoki Biskajskiej do kolonii. Mapa wykonana do tego artykułu na podstawie danych Natural Earth, bez współczesnych granic. Mapa lokalizacji: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna)

Floty i dowódcy

George Anson był już sławny. W 1740 roku wyruszył na Pacyfik z sześcioma słabo obsadzonymi okrętami, by łupić Hiszpanów, stracił trzy z nich przy opływaniu przylądka Horn, a ponad połowę ludzi przez szkorbut, i w 1743 roku na Centurionie, jedynym pozostałym okręcie, zdobył u Filipin manilski galeon ze skarbem, Nuestra Señora de Covadonga. W 1744 roku wrócił jako bogaty człowiek. W 1747 roku dowodził Eskadrą Zachodnią, flotą strzegącą podejść do kanału La Manche, a jego zastępcą był kontradmirał Peter Warren, zdobywca Louisbourga.⁵

Olejny portret mężczyzny w szarej peruce, w niebieskim surducie i czerwonej kamizelce bogato zdobionych złotym galonem, z dłonią na marmurowym stole ze zwojem, w tle okręty na morzu — George Anson na portrecie namalowanym zapewne przed 1748 rokiem, gdy był jeszcze kapitanem. Podróż dookoła świata uczyniła go bogatym, Finisterre uczyniło go parem. Przypisywany Thomasowi Hudsonowi, *George Anson, 1st Baron Anson*, olej na płótnie, przed 1748, Royal Museums Greenwich (BHC2517). Domena publiczna, przez Wikimedia Commons

Admiralicja znała francuskie plany i dała Ansonowi decydującą przewagę: 14 okrętów liniowych i dwie fregaty. La Jonquière mógł im przeciwstawić linię złożoną z garstki prawdziwych okrętów wojennych, uzupełnioną uzbrojonymi statkami Kompanii Indyjskiej. Dictionary of Canadian Biography zestawia 312 francuskich dział z 978 brytyjskimi, a historyk marynarki Alfred Thayer Mahan liczył 14 okrętów brytyjskich przeciw 8 francuskim, słabszym zarówno pojedynczo, jak i liczbą.⁶

Przebieg bitwy

Dostrzeżenie

14 maja według współczesnego kalendarza, a 3 maja według starego stylu używanego jeszcze w Wielkiej Brytanii, Brytyjczycy dostrzegli Francuzów około 24 lub 25 lig od hiszpańskiego wybrzeża. La Jonquière zrobił to, co musiał zrobić dowódca eskorty. Kazał najlepszym okrętom zmniejszyć żagle i uformować linię bojową między nieprzyjacielem a konwojem, a statki handlowe, rozwinąwszy wszystkie żagle, uciekały na zachód.⁷

Od linii bojowej do ogólnego pościgu

Anson najpierw dał sygnał do utworzenia własnej linii bojowej, sądząc, jak pisze Clowes, że ma przed sobą silniejszą eskadrę, niż było w rzeczywistości. Warren nalegał na ogólny pościg, co odnotowują zarówno Clowes, jak i National Maritime Museum, i Anson zastąpił sygnał takim, który pozwalał każdemu kapitanowi zbliżać się do wroga tak szybko, jak tylko mógł płynąć jego okręt. Obraz Samuela Scotta zapisuje te sygnały: o 14.00 90-działowy okręt flagowy Ansona, Prince George, wywiesił rozkaz pościgu na południowy zachód, a o 15.00 czerwoną flagę na topie grotmasztu, rozkaz podjęcia walki bez względu na linię bojową.⁸

Olejny portret tęgiego admirała w białej peruce i haftowanym granatowym surducie z czerwoną wstęgą i gwiazdą, z lunetą w dłoni, w tle twierdza i okręty — Sir Peter Warren, zastępca Ansona, ze wstęgą Orderu Łaźni, którą zdobył pod Finisterre. Twierdza za nim to Louisbourg, który pomógł zdobyć w 1745 roku. Thomas Hudson, *Admiral Sir Peter Warren*, olej na płótnie, około 1751 do 1752, Royal Museums Greenwich (BHC3079). Domena publiczna, przez Wikimedia Commons

Mahan, piszący w 1890 roku, wyciągnął z tej bitwy jedyną taktyczną lekcję: gdy pobity lub znacznie słabszy przeciwnik ucieka, porządek musi ustąpić ogólnemu pościgowi, a najszybsze okręty powinny doganiać najwolniejszych ściganych. Kanadyjski biograf La Jonquière'a oceniał to mniej życzliwie, uważając, że Anson atakował dość niepewnie i dał w ten sposób statkom handlowym czas na ucieczkę.⁹

Walka w biegu

Szybsze okręty brytyjskie jeden po drugim spadały na tyły francuskiej linii. Walka trwała według Clowesa od około 16.00 do 19.00, według Royal Collection i Dictionary of Canadian Biography około pięciu godzin. Okręt flagowy La Jonquière'a, 64-działowy Sérieux, został zmuszony do poddania się, a sam markiz został ranny. Część francuskich kapitanów, pisze Clowes, walczyła z wielką odwagą, a niektóre statki Kompanii myślały tylko o własnym ratunku.¹⁰

L'Invincible, nowy dwupokładowiec z 74 działami pod Saint-Georges'em, walczył dalej, osłaniając konwój. Co do finału źródła się różnią. Maritime Archaeology Trust podaje, że L'Invincible opuścił banderę jako ostatni, a Dictionary of Canadian Biography przypisuje to Diamantowi. Na obrazie Scotta L'Invincible stoi obok Prince George'a z walącym się grotmasztem i poddaje się Ansonowi w chwili, gdy nadpływa jego okręt flagowy.¹¹

Osiemnastowieczny holenderski miedzioryt bitwy morskiej z dziesiątkami ponumerowanych żaglowych okrętów wojennych strzelających salwami burtowymi w kłębach dymu, pod tytułem po niderlandzku — Bitwa tak, jak w ciągu kilku tygodni zobaczyli ją czytelnicy w Amsterdamie: ilustrowana wiadomość wydana przez Jacobusa Haymana w 1747 roku, z ponumerowanymi okrętami do legendy wydrukowanej pod widokiem (tu pominiętej). Jacobus Hayman (wydawca), *Afbeelding en beschryving van de roemrugtige overwinning*, miedzioryt, 1747, Rijksmuseum w Amsterdamie (RP-P-OB-83.915). CC0, przez Wikimedia Commons

Konwój

Gdy francuska linia opuściła bandery, Anson posłał okręty w pogoń za konwojem. Ile z niego zdobyto, również jest sporne. Według Clowesa Monmouth, Yarmouth i Nottingham wzięły jeszcze trzy okręty i sześć statków handlowych, zanim noc uratowała resztę; Royal Collection Trust liczy łącznie cztery francuskie okręty liniowe, dwie fregaty i siedem statków handlowych, Yale Center sześć okrętów wojennych i cztery handlowe, a National Maritime Museum jedenaście z dwunastu okrętów francuskiej linii i trzy z konwoju. Dictionary of Canadian Biography twierdzi, że statki handlowe dotarły do celu bez dalszych przeszkód.¹²

Punkt zwrotny

O bitwie zdecydowało porzucenie linii przez Ansona. Formalna linia bojowa pozwoliłaby eskorcie La Jonquière'a powstrzymywać Brytyjczyków, podczas gdy konwój uciekał; ogólny pościg pozwolił najszybszym okrętom brytyjskim dopaść francuską linię od tyłu i zgnieść ją okręt po okręcie. To, w odczytaniu Mahana, jest lekcja obu bitew 1747 roku.¹³

Skutki

Jak na pościg, bitwa była kosztowna. Clowes podaje około 700 zabitych i rannych Francuzów i 520 Brytyjczyków. La Jonquière trafił do niewoli w Anglii i do Quebecu jako gubernator generalny dotarł dopiero w 1749 roku, po zawarciu pokoju. Po stronie brytyjskiej zginął kapitan Thomas Grenville z okrętu Defiance; jego wuj, lord Cobham, wzniósł rok później ku jego pamięci kolumnę w ogrodach w Stowe. Anson został parem, a Warren rycerzem Orderu Łaźni.¹⁴

Wszystkie zdobyte okręty wojenne kupiono do Royal Navy. L'Invincible, zbudowany w Rochefort w 1744 roku, zachował nazwę i stał się najważniejszą ze zdobyczy. Miał dwa pokłady, 74 działa i 700 ludzi załogi, a siłę ognia, której ustępowały tylko największe trzypokładowce, łączył z szybkością znacznie mniejszych jednostek. Historic England przypisuje badaniu jego konstrukcji narodziny bardzo udanych 74-działowców Royal Navy, a Maritime Archaeology Trust zauważa, że 74-działowiec przez pół wieku stanowił trzon floty: szesnaście takich okrętów walczyło pod Trafalgarem.¹⁵

Dziedzictwo i pamięć

Pięć miesięcy później Hawke dopadł kolejny francuski konwój dalej w Zatoce Biskajskiej i oba zwycięstwa razem pozbawiły Francję floty liniowej. Mahan pisał, że dwa starcia 1747 roku dokończyły zniszczenia francuskiej floty bojowej. W 1748 roku ani Francja, ani Hiszpania nie potrafiły wyprowadzić skutecznego kontruderzenia na morzu, a wojna skończyła się jeszcze w tym samym roku.¹⁶ › Druga bitwa u przylądka Finisterre, 1747

Anson jako pierwszy lord Admiralicji w latach 1751 do 1756 i ponownie od 1757 roku zreformował marynarkę, a zarówno Britannica, jak i National Maritime Museum przypisują jego reformom duży udział w zwycięstwach wojny siedmioletniej. Sam Invincible służył jako okręt flagowy do 1758 roku, gdy w drodze na drugie oblężenie Louisbourga wszedł na mieliznę w cieśninie Solent. Jego wrak odnalazł rybak w 1979 roku, a od 1980 roku jest chronionym wrakiem historycznym na mocy Protection of Wrecks Act.¹⁷