13 czerwca 1944 roku, tydzień po D-Day, brytyjska 7. Dywizja Pancerna weszła do Villers-Bocage na zachód od Caen w Normandii, by obejść Dywizję Pancerną Lehr. Niemieckie Tygrysy urządziły zasadzkę na jej czołową kolumnę za miasteczkiem, a Brytyjczycy przerwali walkę. Wczesnym rankiem na Anglię spadły pierwsze latające bomby V-1.
Bitwa pod Villers-Bocage
13 czerwca 1944 · 82 lata temu
Obejście Panzer Lehr
Według brytyjskiej historii oficjalnej Ellisa Montgomery zamierzał uderzyć przez Villers-Bocage i Noyers, sforsować Odon i zająć wzgórza nad Evrecy. W przypisie źródłowym do rozkazów XXX Korpusu Ellis wymienia instrukcję operacyjną z 9 czerwca o nazwie „Perch”. Kanadyjska historia oficjalna Staceya opisuje plan, przedstawiony przez Montgomery’ego 9 czerwca, jako „pincer movement” („manewr kleszczowy”, przekład nasz), który miał przynieść zdobycie Caen: 7. Dywizja Pancerna miała iść przez Villers-Bocage na Evrecy na zachód od miasta, a 51. Dywizja (Highland) nacierać na wschód od Orne w stronę Cagny.1
10 i 11 czerwca Dywizja Pancerna Lehr zatrzymała 7. Dywizję Pancerną w okolicach Tilly-sur-Seulles. 12 czerwca dywizję przerzucono za rzekę Aure, by obeszła Panzer Lehr i zajęła Villers-Bocage, a na jej prawym skrzydle amerykańska 1. Dywizja nacierała na Caumont. Ellis pisze, że zajęcie wzgórz na tyłach Panzer Lehr „might compel its withdrawal or surrender” („może zmusić ją do odwrotu lub kapitulacji”, przekład nasz). Do dziesiątej wieczorem, pisze, czołowe oddziały 22. Brygady Pancernej dotarły do Livry, pięć mil od Villers-Bocage.2
Zasadzka na drodze do Caen
Wczesnym rankiem 13 czerwca grupa 22. Brygady Pancernej skręciła w lewo; prowadzili ją Sharpshooters (4th County of London Yeomanry) z kompanią Rifle Brigade, a słowami Ellisa „Villers-Bocage was reached without difficulty” („do Villers-Bocage dotarto bez trudu”, przekład nasz). Według amerykańskiej historii oficjalnej Harrisona Brytyjczycy weszli do miasteczka tego ranka, a według Staceya dywizja była 13 czerwca w Villers-Bocage.3
Według Ellisa szwadron Sharpshooters, ich sztab pułku i kompania Rifle Brigade przejechały przez miasteczko i dalej zalesioną drogą, która wznosi się ku Punktowi 213 w stronę Caen. Czołgi pojechały naprzód, reszta zatrzymała się za grzbietem, „when Tiger tanks swept the column with fire from roadside woods and destroyed all its vehicles” („gdy Tygrysy omiotły kolumnę ogniem z przydrożnych lasków i zniszczyły wszystkie jej pojazdy”, przekład nasz). Niemieckie czołgi i piechota obsadziły też wschodni wylot miasteczka i reszta Sharpshooters nie zdołała się przebić. Szwadron zastał Punkt 213 obsadzony przez czołgi i piechotę i po kilku godzinach walki został okrążony i rozbity.4
Batalion 1/7th Queen’s oczyścił tylko zachodnią połowę miasteczka, pisze Ellis, a jeńcy pochodzili z piechoty 2. Dywizji Pancernej, co świadczyło, że na południowym skrzydle wchodzi do walki kolejna dywizja pancerna. Według Ellisa dowódca dywizji, generał major G. W. E. J. Erskine, za zgodą dowódcy korpusu postanowił przerwać walkę o Villers-Bocage i wzmocnić pozycję na wzgórzach pod Tracy-Bocage.5
Trzy wersje odwrotu
Stacey pisze, że wieczorem 13 czerwca 2. Dywizja Pancerna kontratakowała i wyparła Brytyjczyków z Villers-Bocage, a w przypisie dodaje, że walczyła tam tylko jej piechota, bo czołgi dywizji dotarły w ten rejon dopiero po kilku dniach. Harrison pisze, że 2. Dywizja Pancerna, z dwoma pułkami piechoty i dwoma dywizjonami artylerii, ale bez czołgów, kontratakowała 13 czerwca, że 7. Dywizja Pancerna wycofała się tego popołudnia na wzgórza około dwóch mil na zachód od miasteczka i że po południu 14 czerwca ponowione ataki skłoniły ją do dalszego odwrotu o około pięć mil na północ.6
W relacji Ellisa dywizja utrzymała się pod Tracy-Bocage i Amaye-sur-Seulles, wieczorem 14 czerwca odparła niemieckie ataki, przy czym sprawę rozstrzygnął prawdopodobnie ogień około 160 brytyjskich i amerykańskich dział, i pół godziny po północy zaczęła się wycofywać. Ruch ten osłaniał hałas ponad 300 ciężkich bombowców Bomber Command, które zrzuciły ponad 1700 ton bomb na niemieckie rejony koncentracji w Aunay-sur-Odon i Evrecy, a o piątej rano 15 czerwca dywizja zameldowała, że oderwała się od nieprzyjaciela. Harrison pisze, że Villers-Bocage pozostało w niemieckich rękach przez około sześć tygodni.7
„Musiałem to przemyśleć na nowo”
Ellis przytacza fragmenty relacji jednego z dowódców o tych walkach, którą jego przypis źródłowy wywodzi z dziennika bojowego 1. Batalionu Rifle Brigade: „this time it was we who were sitting still and the German tanks who were moving and ... quite a number of them were brewed up” („tym razem to my staliśmy w miejscu, a niemieckie czołgi jechały i ... sporo z nich spłonęło”, przekład nasz).8
14 czerwca Montgomery napisał do szefa Imperialnego Sztabu Generalnego, że gdy nagle pojawiła się 2. Dywizja Pancerna, „it plugged the hole through which I had broken” („zatkała wyrwę, przez którą się przebiłem”) i „I had to think again” („musiałem to przemyśleć na nowo”, przekład nasz), jak cytuje go Ellis. Stacey cytuje ten sam list: zdarzenie postawiło sprawę, jak napisał, „a different complexion on the problem” („w innym świetle”, przekład nasz), a kleszcze z obu stron Caen ustąpiły na razie miejsca jednemu uderzeniu na zachód od miasta.9
Liczenie czołgów
„In all 25 tanks, 14 armoured trucks and 14 Bren carriers had been lost in the engagement” („W sumie w tym starciu stracono 25 czołgów, 14 opancerzonych ciężarówek i 14 transporterów Bren”, przekład nasz), pisze Ellis; to liczba dla całej akcji 13 czerwca. Podstawowym czołgiem dywizji był według niego Cromwell, z Shermanami Firefly w proporcji mniej więcej jeden na cztery.10
Niemieckie doniesienia w kolejności publikacji: 14 czerwca komunikat Wehrmachtu ogłosił, że nieprzyjacielska pancerna grupa rozpoznawcza, która wdarła się w rejon na południe od Caumont, „wurde restlos vernichtet” („została doszczętnie zniszczona”, przekład nasz), bez liczb i bez nazwisk. 15 czerwca Delftsche courant wydrukowała doniesienie Interinf, że „pantserjagers” (niszczyciele czołgów) zniszczyli pod Villers-Bocage silny brytyjski oddział rozpoznawczy liczący 15 czołgów i liczne opancerzone samochody rozpoznawcze. 26 czerwca Deutsche Zeitung in den Niederlanden podała, że 22 czerwca Hitler nadał Liście Dębu z Mieczami do Krzyża Rycerskiego SS-Obersturmführerowi Michaelowi Wittmannowi, dowódcy ciężkiej kompanii czołgów w Dywizji Pancernej SS „Hitler-Jugend”; tytuł przypisywał mu 138. zniszczony czołg nieprzyjaciela, co było wynikiem z całej kariery; artykuł nie podawał żadnej liczby dla Normandii.11
29 czerwca Het nationale dagblad wydrukował tekst korespondenta wojennego SS W. Vergragta, który nazwał Wittmanna dowódcą kompanii w batalionie Tygrysów i napisał, że rankiem 13 czerwca on i jego czteroosobowa załoga „21 Britsch-Amerikaansche pantserwagens onschadelijk gemaakt” („unieszkodliwili 21 brytyjsko-amerykańskich czołgów”, przekład nasz); artykuł nie wymienia Villers-Bocage. Vergragt opisuje czołgi Sherman i Churchill w sile pułku z batalionem piechoty zmotoryzowanej. W relacji Ellisa przez miasteczko przejechał szwadron Sharpshooters ze sztabem pułku i kompania Rifle Brigade, a podstawowym czołgiem dywizji był Cromwell. Stacey odnotowuje, że Wittmann, jako „commander of the 101st S.S. Heavy Tank Battalion” („dowódca 101. batalionu ciężkich czołgów SS”, przekład nasz), zginął 8 sierpnia pod St. Aignan.12
Bitwa pod Lowestoft 1665: dzień, w którym wyleciał w powietrze Eendracht
13 czerwca 1665 · 361 lat temu
W czasie drugiej wojny angielsko-holenderskiej wielka flota van Wassenaera zaatakowała równie silną flotę angielską księcia Yorku u wybrzeży Lowestoft. Holenderski okręt flagowy eksplodował, a bitwa uchodzi za jedną z najcięższych klęsk morskich Holandii.
Pełna historia: Bitwa pod Lowestoft 1665: dzień, w którym wyleciał w powietrze Eendracht ›Także tego dnia
1944: na Anglię spadły pierwsze latające bomby (V-1). W raporcie złożonym w 1948 roku Roderic Hill, wówczas Air Chief Marshal, który w 1944 roku dowodził obroną powietrzną Wielkiej Brytanii (Air Defence of Great Britain), napisał, że pierwsza spadła w Swanscombe koło Gravesend o 4.18, a w ciągu godziny trzy kolejne w Cuckfield, Bethnal Green i Platt; ofiary były tylko w Bethnal Green, gdzie zginęło sześć osób, a dziewięć zostało rannych. Historia oficjalna Colliera podaje, że wystrzelono dziesięć pocisków, pięć rozbiło się niemal od razu, los szóstego jest nieznany, a cztery dotarły nad południową Anglię. Ellis podaje czterech zabitych i dziewięciu rannych.13
1944: według oficjalnych historii armii amerykańskiej 17. Dywizja Grenadierów Pancernych SS kontratakowała amerykańskich spadochroniarzy pod Carentan. Harrison pisze, że natarcie uderzyło na 506. i 501. pułk piechoty spadochronowej około 6.30, a zarówno jego książka, jak i opracowanie Departamentu Wojny Utah Beach to Cherbourg, na którym Harrison się opiera, podają, że zepchnęło je na 500 jardów od miasta, że o 10.30 przybyły czołgi amerykańskiej 2. Dywizji Pancernej i że Niemców odrzucono z szacowanymi stratami 500 ludzi.14
