19 sierpnia 1942 roku około 6100 żołnierzy alianckich, w tym 4963 Kanadyjczyków, uderzyło na okupowany przez Niemców francuski port Dieppe w ramach operacji Jubilee. Brytyjscy komandosi zaatakowali baterie nadbrzeżne na skrzydłach, a kanadyjskie bataliony wylądowały pod Puys, pod Pourville i na plażach przed samym miastem. Pod Puys i na głównych plażach żołnierzy przygwoździł do ziemi ogień z klifów i budynków, a czołgi nie zdołały wedrzeć się do miasta. Odwrót wyznaczono na 11:00, a wczesnym popołudniem rajd był skończony. Kanadyjskie ministerstwo do spraw weteranów (Veterans Affairs Canada) podaje, że straty kanadyjskie wyniosły 3367 ludzi, w tym 1946 jeńców, a życie straciło 916 Kanadyjczyków. Za ten dzień trzech żołnierzy otrzymało Krzyż Wiktorii.
Rajd na Dieppe
19 sierpnia 1942 · 84 lata temu
Rajd zamiast drugiego frontu
W 1942 roku Związek Radziecki, broniący się przed niemiecką inwazją, naciskał na sojuszników, by otworzyli drugi front w Europie Zachodniej. Wielka Brytania nie była jeszcze gotowa do inwazji, więc jej dowództwo operacji połączonych (Combined Operations Headquarters) zaplanowało w zamian duże rajdy. Rajd na Dieppe, przeprowadzony 19 sierpnia 1942 roku, miał sprawdzić, czy da się zdobyć broniony port od strony morza, a także dać doświadczenie i wypróbować sprzęt potrzebny do inwazji na pełną skalę. Kanadyjscy generałowie chcieli, by żołnierze, którzy od lat ćwiczyli w Wielkiej Brytanii, zdobyli doświadczenie bojowe. Operacja nosiła kryptonim Jubilee.1
Stacey, oficjalny historyk armii kanadyjskiej, liczy około 6100 żołnierzy, którzy wyruszyli na rajd: 4963 Kanadyjczyków, około 1075 Brytyjczyków, około 50 amerykańskich rangersów i 15 Francuzów. Juno Beach Centre podaje 1005 brytyjskich komandosów oraz te same liczby Kanadyjczyków, Amerykanów i Francuzów, a Veterans Affairs Canada również 4963 Kanadyjczyków. Generał major J. H. Roberts z 2. Kanadyjskiej Dywizji Piechoty dowodził wojskami z pokładu niszczyciela HMS Calpe, razem z dowódcą sił morskich, komandorem Johnem Hughes-Hallettem.2
Baterie i plaża pod Puys
Skrzydła miały zostać zaatakowane o świcie, a samo miasto od czoła pół godziny później. Mniej więcej godzinę przed pierwszymi desantami łodzie wiozące No. 3 Commando na baterię pod Berneval natknęły się na mały niemiecki konwój i zostały rozproszone; do brzegu dotarło tylko siedem z 23. Z jednej łodzi wylądowało niezauważonych trzech oficerów i 17 żołnierzy, którzy wspięli się żlebem i przez około półtorej godziny ostrzeliwali baterię z broni ręcznej, nie pozwalając jej strzelać do okrętów. Na zachodnim skrzydle No. 4 Commando zniszczył sześć dział kalibru 15 centymetrów w baterii pod Varengeville i wycofał się. Kapitan Patrick Porteous, choć ranny, objął tam dowództwo nad oddziałem, który stracił oficerów, i poprowadził go do ostatniego natarcia. Uzasadnienie jego Krzyża Wiktorii głosi: „Choć postrzelony w udo, dotarł do ostatniego celu, gdzie w końcu upadł z upływu krwi, gdy ostatnie z dział zostało zniszczone” (przekład nasz).3
Pod Puys, na wschód od Dieppe, Royal Regiment of Canada wylądował spóźniony, gdy ciemność i zasłona dymna, które miały go osłaniać, już zniknęły. Żołnierzy przygwoździł do muru nadbrzeżnego ogień z klifów, a ocaleni poddali się po kilku godzinach. Stacey liczy 227 poległych i zmarłych spośród 554 żołnierzy pułku, którzy wyruszyli, i tylko dwóch oficerów i 65 żołnierzy, którzy wrócili do Anglii. Juno Beach Centre podaje 556 żołnierzy, którzy wypłynęli, ponad 200 zabitych i 264 wziętych do niewoli. Veterans Affairs Canada nazywa straty pod Puys najcięższymi, jakie kanadyjski batalion poniósł jednego dnia w całej wojnie.4
Pourville i główne plaże
Pod Pourville, na zachód od Dieppe, South Saskatchewan Regiment wylądował prawie punktualnie i zaskoczył Niemców, ale większość pułku zeszła na ląd na zachód od rzeki Scie i musiała przejść przez jedyny most, by dotrzeć do swoich celów na wzgórzach. Podpułkownik Cecil Merritt przeprowadzał przez most pod ogniem grupę za grupą. Według uzasadnienia jego Krzyża Wiktorii, „wymachując hełmem, podpułkownik Merritt rzucił się naprzód, krzycząc: »Chodźcie! Nie ma się tu czym przejmować«” (przekład nasz). W relacji Staceya okrzyk kończy się słowami „there's nothing to it”, czyli „to nic trudnego” (przekład nasz). Queen's Own Cameron Highlanders of Canada, którzy wylądowali po nich, posunęli się w głąb lądu w stronę Petit Appeville, zanim także musieli zawrócić. Dwukrotnie ranny Merritt zorganizował straż tylną, która osłaniała odwrót z plaży. Veterans Affairs Canada podaje, że on i jego ludzie trafili do niewoli.5
Przed miastem Essex Scottish i Royal Hamilton Light Infantry wylądowali tuż po ataku myśliwców Hurricane z działek, ale pierwsze czołgi Calgary Regiment przypłynęły spóźnione. W tej przerwie obrońcy ochłonęli i przygwoździli piechotę, zanim zdołała przejść przez zasieki i mur nadbrzeżny. Z 29 czołgów, które zjechały z barek, dwa utonęły, a 15 pokonało mur, ale betonowe zapory na ulicach nie wpuściły do miasta żadnego z nich. Unieruchomione na kamienistej plaży lub uszkodzone, nadal wspierały ogniem piechotę. Zmylony przekręconym meldunkiem, że Essex Scottish wdarli się do miasta, Roberts rzucił do walki odwód, Les Fusiliers Mont-Royal, który o 7:00 popłynął na 26 barkach; żołnierze dostali się pod ogień, zanim barki dobiły do brzegu, a potem utknęli na plaży.6
Odwrót pod ogniem
O 9:00 było jasne, że Niemcy wciąż trzymają oba cyple, i odwrót wyznaczono na 11:00. Około 12:20 do plaż przed miastem nie dało się już dopłynąć. O 12:48 Calpe w ostatniej próbie podpłynął blisko brzegu. Stacey przytacza sygnał odebrany wkrótce po pierwszej od sztabu brygadiera Southama na plaży: „Our people here have surrendered”, czyli „Nasi ludzie tutaj się poddali” (przekład nasz). Wczesnym popołudniem operacja była skończona.7
Kapitan honorowy John Weir Foote, kapelan Royal Hamilton Light Infantry, przez cały dzień przenosił pod ogniem rannych do punktu opatrunkowego. Uzasadnienie jego Krzyża Wiktorii, opublikowane w 1946 roku, głosi: „Odrzucił ostatnią sposobność opuszczenia brzegu, decydując się podzielić los ludzi, którym przez ponad trzy lata posługiwał” (przekład nasz). Stacey i Veterans Affairs Canada zaznaczają, że był pierwszym kanadyjskim kapelanem odznaczonym Krzyżem Wiktorii.8
Cena
Stacey i Veterans Affairs Canada podają straty kanadyjskie na 3367 ludzi; liczba ta obejmuje łącznie zabitych, rannych i jeńców. Oba źródła liczą 1946 jeńców; Stacey dodaje, że co najmniej 568 z nich było rannych. Według Staceya straty śmiertelne Kanadyjczyków wyniosły 56 oficerów i 851 szeregowych i podoficerów, w tym 7 oficerów i 65 żołnierzy zmarłych w niewoli, a jego tabela podaje 47 oficerów i 760 szeregowych i podoficerów poległych w walce. Veterans Affairs Canada podaje 916 zabitych Kanadyjczyków. Z 4963 Kanadyjczyków, którzy wyruszyli, do Anglii wróciło według Veterans Affairs Canada 2210; tekst Staceya podaje 2211 i dodaje, że blisko 1000 z nich zapewne w ogóle nie zeszło na ląd.9
Według Staceya niemiecka 302. Dywizja Piechoty zgłosiła 5 zabitych oficerów i 116 szeregowych i podoficerów. Według Staceya alianckie dywizjony straciły 106 samolotów, co było największą stratą Royal Air Force w powietrzu jednego dnia w całej wojnie; Veterans Affairs Canada podaje te same 106 samolotów jako straty Royal Air Force, najwyższe jednego dnia w tej wojnie.10
Czego nauczyło Dieppe
8 września Churchill powiedział w Izbie Gmin, że zasługa wojskowa „za tę nader dzielną akcję należy się wojskom kanadyjskim, które stanowiły pięć szóstych sił szturmowych”, oraz że „rajd należy uznać za rozpoznanie walką” (przekład nasz). Juno Beach Centre nazywa rajd żałosną porażką, ale taką, która dała aliantom wiedzę, jakiej im brakowało.11
Wśród wyciągniętych potem wniosków była potrzeba silnego wsparcia ogniowego z okrętów, samolotów i jednostek działających tuż przy brzegu w pierwszej fazie desantu oraz znacznie lepszej łączności. Po Dieppe porzucono pomysł rozpoczynania inwazji od zdobycia bronionego portu. Stacey pisze, że brytyjscy planiści musieli wtedy dokładniej zbadać, jak zaopatrywać wielką inwazję przez otwarte plaże, a jedną z odpowiedzi był prefabrykowany port „Mulberry”. Jak przebiegły desanty w 1944 roku, opisujemy w artykule o bitwie o Normandię.12
Bitwa pod Slankamenem 1691: śmierć wielkiego wezyra
19 sierpnia 1691 · 335 lat temu
Pod Slankamenem u ujścia Cisy do Dunaju armia cesarska margrabiego Ludwika Wilhelma Badeńskiego stoczyła bitwę z liczniejszą armią turecką wielkiego wezyra Mustafy Köprülü w czasie wielkiej wojny tureckiej. Turcy zostali rozgromieni, a ich wódz poległ.
Pełna historia: Bitwa pod Slankamenem 1691: śmierć wielkiego wezyra ›Także tego dnia
1812: po południu 19 sierpnia na północnym Atlantyku amerykańska fregata Constitution pod dowództwem kapitana Isaaca Hulla stoczyła bój z brytyjską fregatą Guerriere kapitana Jamesa R. Dacresa. Hull meldował, że od chwili, gdy „za pięć szósta po południu” znalazł się „na pół strzału z pistoletu” od przeciwnika (przekład nasz), jego działa w 15 minut zwaliły jej bezanmaszt, a okręt poddał się 30 minut po tym, jak stanął burta w burtę, nie mając ani jednego stojącego drzewca. List Dacresa podaje inne godziny: bezanmaszt runął o 17:20, a fokmaszt i grotmaszt o 18:20. Dacres przypisał utratę okrętu „wczesnemu upadkowi bezanmasztu” (przekład nasz), zgłosił 15 zabitych i 63 rannych i napisał, że Amerykanie podpalili jego rozbity okręt. Zestawienia Hulla wymieniają 7 zabitych i 7 rannych na Constitution.13
