18 sierpnia 1870 roku 1. i 2. Armia niemiecka zaatakowały francuską Armię Renu marszałka François Achille’a Bazaine’a na wzgórzach na zachód od Metzu, między Saint-Privat a Gravelotte. Na polu bitwy był król Prus Wilhelm I, a szefem jego sztabu generalnego był generał Helmuth von Moltke. Na południu Niemcy nie zdołali przełamać lewego skrzydła francuskiego. Na północy pruska Gwardia straciła tysiące ludzi na odkrytych stokach przed Saint-Privat, które wieczorem zdobyła razem z Sasami. Według własnych obliczeń Niemcy stracili około 20 000 ludzi, a Francuzi, zależnie od źródła, od 12 000 do 13 000. Bazaine wycofał się pod osłonę dział Metzu, gdzie jego armia skapitulowała 27 października.
Bitwa pod Gravelotte
18 sierpnia 1870 · 156 lat temu
Odcięci od Verdun
16 sierpnia pod Vionville i Mars-la-Tour wojska niemieckie dopadły Armię Renu, gdy maszerowała z Metzu na zachód, i odcięły jej drogę na Verdun. Niemiecka historia oficjalna szacuje straty każdej ze stron tego dnia, łącznie z niewielką liczbą jeńców, na około 16 000 ludzi, a Moltke podaje tę samą liczbę. Bazaine na razie zrezygnował z marszu na Verdun i cofnął armię na wzgórza na zachód od Metzu.1
Moltke opisuje front długości około siedmiu mil angielskich, od Roncourt po Rozerieulles, obsadzony od północy przez korpusy VI, IV, III i II; przed II i III Korpusem wykopano rowy i umocniono folwarki, natomiast VI Korpus nie miał parku saperskiego, by się okopać. Jak pisze Moltke, „obie strony musiały walczyć odwróconym frontem i poświęcić na ten czas swoje linie komunikacyjne” (przekład nasz).2
Schimpff przytacza dane z niemieckiej serii Kriegsgeschichtliche Einzelschriften: 166 400 karabinów, 21 200 szabel i 732 działa po stronie niemieckiej wobec 99 500 karabinów, 13 300 szabel i 520 dział i mitralez po francuskiej. Moltke podaje dla korpusów niemieckich 178 818 ludzi, a Francuzów ocenia na ponad 180 000; jego redaktor Archibald Forbes zauważa, że liczba 178 818 obejmuje tylko piechotę, i szacuje siły użyte w bitwie na około 232 000 Niemców i 133 000 Francuzów. Bazaine pisał, że co najmniej 250 000 ludzi z 650 działami zaatakowało 100 000 żołnierzy i około 450 dział, które sam mógł wystawić do walki, a Showalter pisze o niespełna 200 000 Niemców wobec 110 000 Francuzów.3
W kwaterze głównej króla
Amerykański generał Philip Sheridan, towarzyszący kwaterze głównej króla, widział, jak Moltke objaśniał każdy meldunek na mapie, a potem siadał na siedzisku z tornistrów albo przechadzał się, „kopiąc grudki ziemi czy kamyki, z rękami założonymi do tyłu, z twarzą bladą i zamyśloną” (przekład nasz).4
Według planu 1. Armia generała von Steinmetza na prawym skrzydle miała wiązać Francuzów, a 2. Armia księcia Fryderyka Karola zatoczyć łuk na północ, a potem na wschód, wokół ich prawego skrzydła. Linia francuska sięgała jednak dalej na północ, niż sądzili Niemcy, i gdy w południe IX Korpus otworzył ogień spod Verneville, trafił w czoło francuskiej pozycji, a nie w jej skrzydło.5
Wąwóz Mance
Na prawym skrzydle niemieckim 1. Armia około trzeciej zdobyła szturmem folwark Saint-Hubert u stóp głównej pozycji francuskiej. O czwartej Steinmetz posłał przez wąwóz pod silny ogień świeże oddziały, baterie i kawalerię; kawaleria zawróciła, a pozycję utrzymało tylko kilka baterii. Sheridan widział, jak kolejne natarcie na stok trafiło na pełny ogień linii francuskiej: „Opór tak niespodziewany zatrwożył Niemców; najpierw zachwiali się na chwilę, potem ogarnęła ich panika i rzucili się do ucieczki” (przekład nasz).6
Około szóstej król nakazał ponowić natarcie i oddał Steinmetzowi świeżo przybyły II Korpus. Sheridan pisze, że Moltke sam poprowadził go do boju; Showalter, że król się zgodził, a Moltke milczał; historia samego Moltkego stwierdza zaś, że „byłoby właściwiej”, gdyby obecny na miejscu szef sztabu generalnego „nie zezwolił na ten ruch o tak późnej porze wieczoru” (przekład nasz). Moltke uznał, że lewego skrzydła francuskiego „nie dało się przełamać nawet najofiarniejszym męstwem i największymi poświęceniami” (przekład nasz).7
Stoki Saint-Privat
Na północy Gwardia i Sasi zdobyli po południu Sainte-Marie-aux-Chênes. Wkrótce po piątej książę August Wirtemberski, dowódca Korpusu Gwardii, posłał go po odkrytym stoku na Saint-Privat, zanim Sasi zdołali obejść francuskie skrzydło. Moltke pisze: „W ciągu pół godziny pięć batalionów straciło wszystkich, a pozostałe większość oficerów, zwłaszcza wyższych stopniem. Tysiące zabitych i rannych znaczyły szlak batalionów” (przekład nasz). Showalter szacuje straty 18 000 atakujących do 18:30 na blisko 8000.8
Bazaine trzymał Gwardię Cesarską w odwodzie, spodziewając się głównego uderzenia dalej na południu. O trzeciej posłał jej dywizję grenadierów ku zagrożonemu prawemu skrzydłu, ale dotarła dopiero wtedy, gdy VI Korpus został już wyparty. Moltke pisze, że dywizja woltyżerów Gwardii wsparła francuski II Korpus na lewym skrzydle, a Bazaine, że posłał do VI Korpusu pułk artylerii konnej Gwardii. Około siódmej Sasi wdarli się od północy w skrzydło francuskie, a Saint-Privat stało w ogniu. Gwardia i Sasi wspólnie wdarli się wtedy do wsi. Marszałek Canrobert, dowódca VI Korpusu, zeznał później, że utrzymał się do siódmej, dodając, że w raporcie króla była mowa o kwadransie po siódmej; według Showaltera Sasi weszli do wsi od północy około 19:30, a Moltke pisze, że otoczeni obrońcy poddali się około ósmej, w liczbie ponad 2000.9
O 19:50 Bazaine zatelegrafował z Metzu do cesarza: „J’arrive du plateau, l’attaque a été très-vive; en ce moment, sept heures, le feu cesse. Nos troupes sont constamment restées sur leurs positions” („Wracam z płaskowyżu, atak był bardzo silny; w tej chwili, o siódmej, ogień ustaje. Nasze wojska przez cały czas utrzymały swoje pozycje”, przekład nasz). Canrobert zeznał w październiku 1873 roku w procesie Bazaine’a przed sądem wojennym, że król Prus w liście do królowej Augusty pisanym tego wieczoru stwierdził, iż „la garde de Prusse avait trouvé son tombeau à Saint-Privat” („gwardia pruska znalazła swój grób pod Saint-Privat”, przekład nasz).10
Bilans strat
Moltke podaje straty niemieckie na 20 584 ludzi, w tym 899 oficerów. Inne relacje niemieckie się różnią: Goltz podaje 818 oficerów i 19 759 żołnierzy zabitych, rannych i zaginionych, Boguslawski 899 oficerów i 19 260 żołnierzy, Helmuth ponad 19 000, a Schimpff około 20 000. Dla samego Korpusu Gwardii Goltz podaje 288 oficerów i 7831 żołnierzy, Boguslawski 307 oficerów i 7923 żołnierzy, a Helmuth jednego generała, 290 oficerów i 7500 żołnierzy.11
Bazaine pisał, że Francuzi stracili 12 273 ludzi, w tym sześciu generałów i 589 oficerów; Boguslawski wymienia 589 oficerów i 12 273 żołnierzy. Helmuth podaje za źródłami francuskimi 12 000, z czego 9000 w IV i VI Korpusie. Moltke pisze, że Francuzi szacowali swoje straty na 13 000, i około 13 000 podają też Schimpff i Showalter.12
Zamknięci w Metzu
Bazaine meldował, że 19 sierpnia cała armia wycofała się między miasto a jego forty. Marszałek MacMahon, któremu Paryż nakazał przyjść Metzowi z odsieczą, został pobity pod Sedanem 1 września. Armia Bazaine’a skapitulowała 27 października. Moltke liczy 6000 oficerów i 167 000 żołnierzy wziętych do niewoli „oprócz 20 000 chorych”, łącznie około 200 000, a także 622 działa polowe, 876 dział fortecznych i 72 mitralezy; Forbes zauważa, że 20 000 chorych mieści się w ogólnej liczbie 173 000. Na mocy artykułu 1 pokoju preliminaryjnego z 26 lutego 1871 roku wsie Sainte-Marie-aux-Chênes koło Saint-Privat i Vionville przypadły Niemcom, a miasto i fortyfikacje Belfortu pozostały przy Francji.13
Bitwa pod Staffardą 1690: Catinat bije księcia Sabaudii
18 sierpnia 1690 · 336 lat temu
Pod Staffardą w Piemoncie francuska armia marszałka Catinata starła się z wojskami księcia Sabaudii Wiktora Amadeusza II, który właśnie przystąpił do koalicji przeciw Ludwikowi XIV w czasie wojny palatynackiej. Catinat wyraźnie zwyciężył, a Sabaudczycy stracili znacznie więcej ludzi niż Francuzi.
Pełna historia: Bitwa pod Staffardą 1690: Catinat bije księcia Sabaudii ›Także tego dnia
1759: brytyjska eskadra admirała Boscawena z Gibraltaru dopadła eskadrę tulońską pana de La Clue u wybrzeży Portugalii. Beatson, za którym idzie Clowes, datuje główne starcie, w którym opuścił banderę „Centaure” (74 działa), na 18 sierpnia, a jego koniec pod Lagos na 19 sierpnia, gdy spalono „Océan” (80) i „Redoutable” (74), a zdobyto „Téméraire” (74) i „Modeste” (64). Również „Annual Register” za rok 1759 datuje starcie na 18 sierpnia, a raport Boscawena z 20 sierpnia podaje, że eskadrę francuską dostrzeżono 17 sierpnia o ósmej wieczorem, a starcie zakończyło się rankiem 19 sierpnia. W liście La Clue’a, który drukuje Entick, ostatni poranek, gdy postanowił spalić okręty, to „the 18th”, czyli 18 sierpnia.14
La Clue pisał, że przeszedł cieśninę „z dwunastoma okrętami liniowymi i trzema fregatami”, ale w nocy pięć okrętów i fregaty odłączyły się od niego i zostało mu siedem (przekład nasz). Clowes przypisuje mu dziesięć okrętów liniowych, dwa okręty pięćdziesięciodziałowe i trzy fregaty, a Boscawenowi trzynaście liniowych i dwa pięćdziesięciodziałowe, podczas gdy Beatson i Entick liczą czternaście okrętów liniowych i dwa brandery. Entick, Beatson i Clowes podają straty brytyjskie: 56 zabitych i 196 rannych; Beatson podaje, że na samym „Centaure” zginęli kapitan i 200 ludzi, Clowes, że około 200, a La Clue, napisawszy, że jego własny okręt oddał 2500 strzałów, oceniał, że „mieliśmy na miejscu około 100 zabitych i 70 rannych” (przekład nasz).15
