19 stycznia 1871 roku, w czasie wojny francusko-pruskiej, niemiecka 1. Armia generała Augusta von Goebena pokonała pod Saint-Quentin w Pikardii francuską Armię Północy generała Louisa Faidherbe'a. Tego samego dnia pod Buzenval załamał się wielki wypad z oblężonego Paryża, a 28 stycznia stolica skapitulowała i zawarto rozejm.
Armia rekrutów
Po klęskach armii cesarskich latem i jesienią 1870 roku Rząd Obrony Narodowej wystawił na prowincji nowe armie, które miały przerwać oblężenie Paryża. W 1870 roku dowództwo Armii Północy objął generał Louis Faidherbe. Jego armię tworzyły w dużej mierze naprędce sformowane oddziały, w tym brygady gwardii ruchomej.1
Mimo to Faidherbe sprawił Niemcom sporo kłopotu. Jego armia walczyła pod Pont-Noyelles nad rzeką Hallue pod koniec grudnia (francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych podaje 22 grudnia, encyklopedia Universalis 23 grudnia) oraz pod Bapaume 2 i 3 stycznia 1871 roku. Po Bapaume obie strony się cofnęły: Goeben zaczął wycofywać swój korpus za Sommę, a Faidherbe poprowadził armię z powrotem w stronę Arras. Francuzom nie udało się ocalić twierdzy Péronne, która padła 9 stycznia.2
Bitwa
W połowie stycznia rząd zawiadomił Faidherbe'a, że armia paryska szykuje ostatni wielki wypad, i polecił mu ściągnąć na siebie jak najwięcej wojsk niemieckich spod stolicy. Faidherbe ruszył na wschód, ku Saint-Quentin. Goeben, który dowodził już niemiecką 1. Armią, przewidział ten ruch i skupił przeciw niemu swoje dywizje. Po potyczkach 18 stycznia Niemcy zaatakowali 19 stycznia i po całym dniu ciężkich walk na południe i na zachód od miasta zepchnęli Francuzów do Saint-Quentin i dalej. Zarówno francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych, jak i encyklopedia Universalis odnotowują bitwę jako francuską porażkę.3 › Oblężenie Paryża, 1870-1871
Faidherbe miał około 40 000 żołnierzy. Źródła różnią się co do strat. Historia Moltkego podaje straty niemieckie na 96 oficerów i 2304 żołnierzy, a po stronie francuskiej 3000 rannych znalezionych na polu bitwy i ponad 9000 jeńców, którzy nie byli ranni. Historia bitwy wydana przez radę departamentu Aisne mówi o około 3500 zabitych i rannych Francuzach oraz kilku tysiącach maruderów schwytanych na drodze do Cambrai, a straty niemieckie szacuje na 4000-5000.4
Pobita, ale nie zniszczona
Wieczorem Francuzi przerwali walkę. Jeden korpus wycofał się na Le Cateau, drugi na Cambrai, a Niemcy zdobyli na ulicach miasta działa i wzięli wielu jeńców. Goeben nie ścigał ich energicznie: według Moltkego pościg ruszył dopiero następnego dnia, a relacja z 1871 roku w „Revue des Deux Mondes” także zauważa, że Niemcy nie deptali pobitej armii po piętach. Według historii wydanej przez radę departamentu Aisne Armia Północy nie była już zdolna do ofensywy, ale jej kampania uchroniła departamenty Nord i Pas-de-Calais przed niemiecką okupacją, co podkreśla też encyklopedia Universalis.5
Nie miało to już jednak znaczenia. Wielki wypad z Paryża pod Buzenval tego samego dnia zakończył się klęską. Paryż skapitulował, a 28 stycznia 1871 roku zawarto rozejm. Obraz Émile'a Bretona z 1871 roku, widoczny wyżej, pokazuje pole bitwy w noc po walce.6
