22 maja 1940 roku niemieckie czołgi zbliżały się do Calais, a wojska brytyjskie wysłane z Anglii do obrony portu były w mieście do 23 maja. Odcięta tego dnia i pozbawiona ewakuacji załoga brytyjska i francuska brygadiera Claude’a Nicholsona walczyła aż do upadku Calais 26 maja. 22 maja 1455 roku Yorkiści zwyciężyli pod St Albans.
Czołgi skręcają na północ
Gdy 20 maja 1940 roku niemieckie wojska pancerne dotarły do morza pod Abbeville, kolumny pancerne skręciły wzdłuż wybrzeża na północ, ku Boulogne, Calais i Dunkierce, portom na tyłach Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego. 22 maja zbliżały się do Calais, choć Grupa Armii A na krótko je wstrzymała, czekając, czy Brytyjczycy ponowią natarcie pod Arras, opisane na naszej stronie o 21 maja.1
Z Anglii wysłano wojska do obrony portu. Do 23 maja załogę wzmocniły 30. Brygada brygadiera Claude’a Nicholsona i pułk czołgów.2
Załoga
Nicholson miał 1. batalion Rifle Brigade i 2. batalion King's Royal Rifle Corps (60. Strzelców) ze swojej brygady, 1. batalion Queen Victoria's Rifles oraz 3. Królewski Pułk Czołgów z dwudziestoma jeden czołgami lekkimi i dwudziestoma siedmioma czołgami pościgowymi, a także oddziały francuskie.3
23 maja Calais zostało odcięte. Czołgi próbowały przebić się ku St Omer i ku Dunkierce, ale zostały odparte do miasta; przedarły się tylko trzy, przez Gravelines.4
Bez ewakuacji
Wczesnym rankiem 24 maja Nicholson usłyszał, że ewakuację postanowiono „co do zasady”. Churchill nazwał to tego dnia w notatce „surely madness”, czystym szaleństwem: Calais miało wiązać nieprzyjaciela na swoim odcinku (przekład nasz). Kolejne depesze odwróciły tę decyzję: francuski dowódca na północy zakazał ewakuacji, a Nicholson miał się podporządkować w imię solidarności sojuszniczej.5
Po południu 25 maja depesza z Londynu przypomniała mu, że „the eyes of the Empire are upon the defence of Calais”, oczy imperium są zwrócone na obronę Calais (przekład nasz). Następna głosiła, że każda godzina jego oporu jest największą pomocą dla Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego.6
Upadek Calais
Calais upadło 26 maja, gdy załogę zepchnięto do starego miasta i cytadeli. Raport Gorta datuje koniec obrony na noc z 26 na 27 maja; brytyjski historyk oficjalny L. F. Ellis pisze, że cytadelę zdobyto późnym popołudniem 26 maja, a ostatnie grupy w mieście uległy wieczorem.7
Nicholson dostał się do niewoli i zmarł w niemieckim obozie.8
Co dała ta obrona
24 maja niemieckie dywizje pancerne zatrzymano przed Dunkierką za zgodą Hitlera. Ellis pisze, że załogi Boulogne i Calais związały dwie z trzech dywizji pancernych Guderiana, a załoga Calais pomogła Brytyjskiemu Korpusowi Ekspedycyjnemu dotrzeć do Dunkierki. Churchill poszedł w pamiętnikach dalej: „Calais was the crux”, Calais było kluczem (przekład nasz). 4 czerwca powiedział w Izbie Gmin, że obrońcy bronili Calais do końca. O ewakuacji opowiada nasz artykuł o Dunkierce.9
Także 22 maja: St Albans, 1455
Ryszard, książę Yorku, wraz z hrabiami Salisbury i Warwick zaatakował stronnictwo króla Henryka VI w St Albans. Jedna z relacji wśród Listów Pastonów datuje przybycie Yorka na pole pod miastem na 22 dzień maja, a Kronika angielska datuje bitwę na „the Thurseday the xxij. day of May” (w czwartek 22 maja). Yorkiści wdarli się do miasta przez ogrody i domy.10
Relacje wymieniają wśród poległych Edmunda, księcia Somerset, hrabiego Northumberland i lorda Clifforda, a króla raniła w szyję strzała; w kronice: „the kyng that stoode vndre his baner was hurte in the necke wythe an arowe” (król, który stał pod swoją chorągwią, został ranny w szyję strzałą).11
