23 marca 1849 roku armia austriacka feldmarszałka Józefa Radetzky’ego pokonała pod Novarą wojska piemonckie, którymi faktycznie dowodził polski generał Wojciech Chrzanowski. Nocą król Sardynii Karol Albert abdykował na rzecz syna, a nazajutrz rozejm zakończył wojnę. 23 marca 1945 roku wojska brytyjskie rozpoczęły forsowanie Renu.
Bitwa pod Novarą
23 marca 1849 · 177 lat temu
Wojna wznowiona
Rozejm zawarty w sierpniu 1848 roku, po odwrocie Piemontczyków z Lombardii, Piemont wypowiedział 12 marca 1849 roku i wygasł on 20 marca.1
Tym razem król Karol Albert nie objął sam naczelnego dowództwa. Faktycznie dowodził polski generał Wojciech Chrzanowski, a król był wodzem tylko z nazwy. Enciclopedia Italiana i historyk Bolton King wiążą wybór cudzoziemca ze sporami piemonckich generałów o przegraną kampanię 1848 roku.2
Historycy różnie oceniają Chrzanowskiego. Bolton King, piszący w 1899 roku, obwiniał o klęskę jego niezdecydowanie; Alan Reinerman i Jolanta Pekacz odnotowują późniejszą surową krytykę jego dowodzenia, ale uważają, że jego zadanie było bardzo trudne wobec niskiego morale i trwałych słabości armii piemonckiej.3
Kampania czterech dni
Feldmarszałek Józef Radetzky przekroczył 20 marca Ticino pod Pawią i wkroczył do Piemontu. 21 marca jego wojska starły się z Piemontczykami pod La Sforzescą, gdzie ci się utrzymali, i pod Mortarą, gdzie zostali pobici. Chrzanowski wycofał wtedy armię, około 50 tysięcy ludzi, na pozycję na niskim grzbiecie na południe od Novary.4
Walka o La Bicoccę
Przed południem 23 marca czoło austriackiego II Korpusu D'Aspre'a uderzyło na lewe skrzydło Piemontczyków. Walka toczyła się o folwark La Bicocca, który kilka razy przechodził z rąk do rąk. Drugi syn króla, książę Genui, wyparł z niego Austriaków, ale Chrzanowski go odwołał. Karol Albert spędził dzień tam, gdzie ogień był najsilniejszy.5
Od około 15.00 nadciągały austriackie posiłki, najpierw III Korpus. Około wpół do szóstej od strony Confienzy na prawe skrzydło Piemontczyków wyszedł świeży korpus austriacki; wiedeńska relacja z 1854 roku nazywa go IV Korpusem hrabiego Thurna, Enciclopedia Italiana I Korpusem. Około szóstej Radetzky rozkazał ogólne natarcie i La Bicocca została utracona na dobre. Ciemność i ulewny deszcz zakończyły walkę, a pobita armia stłoczyła się w Novarze.6
Król abdykuje
Tej nocy piemoncki generał udał się do Austriaków z propozycją rozejmu. Austriackie warunki, obejmujące według Giuseppe Talama zajęcie Lomelliny i twierdzy Aleksandria, były dla Karola Alberta nie do przyjęcia. Późną nocą abdykował na rzecz syna, księcia Sabaudii, który został królem Wiktorem Emanuelem II.7
W ciągu kilku godzin były król opuścił Novarę jako hrabia Barge, nierozpoznany przeszedł przez linie austriackie i udał się na wygnanie, gdzie zmarł po kilku miesiącach.8
Data i następstwa
24 marca Radetzky spotkał się z nowym królem w Vignale, gdzie ustalono warunki rozejmu kończącego wojnę. Bitwę stoczono 23 marca 1849 roku, co do tej daty relacje austriackie i włoskie są zgodne.9
Pierwsza bitwa pod Kernstown 1862: jedyna porażka Stonewalla Jacksona
23 marca 1862 · 164 lata temu
Pod Kernstown w Wirginii Thomas „Stonewall” Jackson zaatakował wojska Unii pułkownika Nathana Kimballa, rozpoczynając kampanię w dolinie Shenandoah w czasie wojny secesyjnej. Jackson, polegając na błędnych meldunkach o sile wroga, został pobity i musiał się wycofać.
Pełna historia: Pierwsza bitwa pod Kernstown 1862: jedyna porażka Stonewalla Jacksona ›Także tego dnia
1945: wieczorem 23 marca, po silnym przygotowaniu artyleryjskim, 21 Grupa Armii feldmarszałka Montgomery'ego rozpoczęła forsowanie Renu pod Rees i Wesel; tej nocy brytyjscy komandosi wkroczyli do Wesel, a 24 marca nastąpił desant powietrzny.10
