Przed świtem 24 września 1877 roku wojska rządowe szturmowały Shiroyamę, wzgórze nad Kagoshimą, na którym Saigō Takamori okopał się z ostatnimi buntownikami z Satsumy. Saigō był niegdyś jednym z przywódców restauracji Meiji, a w lutym 1877 roku wyruszył przeciw rządowi, który sam pomógł stworzyć. We wrześniu jego armia, pobita w walkach na Kiusiu, liczyła już tylko kilkuset ludzi, a według dwóch autorów z epoki oblegało ich 15 tysięcy żołnierzy. Szturm trwał zaledwie kilka godzin i zakończył rebelię Satsumy. Saigō został ranny i ścięty, ale o tym, jak dokładnie zginął, wciąż opowiada się na kilka różnych sposobów.
Bitwa pod Shiroyamą
24 września 1877 · 149 lat temu
Rebelia
National Diet Library nazywa Saigō Takamoriego jednym z przywódców restauracji Meiji. W 1873 roku rząd odrzucił plan wojny z Koreą, a Saigō odszedł z rządu. Mounsey, do niedawna sekretarz poselstwa brytyjskiego w Japonii, który wydał swoją historię w 1879 roku, dodaje, że Saigō wrócił do Satsumy wbrew zakazowi opuszczania Tokio.1
Na początku 1877 roku uczniowie „szkół prywatnych” założonych przez stronników Saigō włamali się do rządowych składów broni w Kagoshimie: Mounsey datuje pierwszy napad na 29 stycznia, Griffis podaje 1 lutego jako dzień zajęcia arsenałów i prochowni. National Diet Library dodaje, że rząd wysłał do Kagoshimy tajnych agentów oraz że Saigō, przynaglany przez stronnictwo szkół prywatnych, wyruszył 15 lutego.2
Jego armia oblegała zamek Kumamoto, ale załoga pułkownika Taniego wytrwała do odwrotu buntowników; według Griffisa oblężenie trwało pięćdziesiąt pięć dni. W sierpniu, jak pisze Griffis, siły Saigō, stopniałe do niespełna dziesięciu tysięcy ludzi, zostały pobite pod Nobeoką, a przywódcy uszli z kilkuset towarzyszami. Według Mounseya w walkach 15-18 sierpnia brało udział pięć dywizji rządowych, liczących 25 600 ludzi i trzydzieści dwa działa.3
W pułapce na Shiroyamie
Mounsey i przewodnik po zabytkach miasta Kagoshima datują powrót Saigō do Kagoshimy na 1 września, Griffis na 2 września. Według Mounseya w ciągu dwóch dni dołączyło do niego 400 samurajów, ale załoga utrzymała się przy porcie, a gdy admirał Kawamura przypłynął z flotą i ruszył na miasto z oddziałami generała Miyoshiego, Saigō wycofał się na Shiroyamę, wzgórze za miastem, „with about five hundred followers” („z około pięciuset towarzyszami”, przekład nasz). Griffis pisze o „less than four hundred followers” („niespełna czterystu towarzyszach”, przekład nasz).4
Według Mounseya oblegający otoczyli wzgórze rowami i szańcami i rozstawili w liniach 15 tysięcy ludzi; Griffis pisze o piętnastu tysiącach żołnierzy armii cesarskiej. Według Mounseya ostrzał trwał dniem i nocą i kosztował buntowników około 200 ludzi. Raport Ōyamy Iwao o artylerii oblężniczej wymienia 53 działa w 31 pododdziałach; od 19 do 23 września każde działo mogło oddać najwyżej dziesięć strzałów, a 23 września 16-centymetrowe działo Kruppa dostarczone przez marynarkę rozbiło dwa lub trzy duże umocnienia buntowników na tyłach wzgórza. Przewodnik z Kagoshimy podaje, że ostatnie sześć dni, od 19 września, Saigō spędził w grocie na wzgórzu.5
Jak pisze Mounsey, 23 września dwaj wysłannicy ze wzgórza zapytali admirała Kawamurę, czy Saigō zostanie oszczędzony. Kawamura odparł, że ułaskawić może tylko mikado, zażądał bezwarunkowej kapitulacji i wyznaczył termin do piątej po południu; wysłannicy już nie wrócili.6
Ostatnia walka
Raport Ōyamy tak otwiera ostatni dzień: „24 dnia o czwartej rano wielki atak na Shiroyamę ze wszystkich czterech stron. Na sygnał do natarcia Druga Brygada Wydzielona oddała trzy strzały z czterofuntowego działa górskiego” (przekład nasz). Piechota tak szybko wdarła się do umocnień buntowników, że działa przerwały ogień, a „atak tego dnia skończył się w krótkim czasie” (przekład nasz).7
Mounsey opisuje ten sam poranek: „Before dawn on the 24th of September a tremendous shower of shells was poured on the summit of the hill, and under its cover and in the darkness the assaulting parties quickly scaled its slopes” („Przed świtem 24 września na szczyt wzgórza spadł straszliwy deszcz pocisków, a pod jego osłoną i w ciemności oddziały szturmowe szybko wspięły się po zboczach”, przekład nasz). W jego relacji buntownicy, zwiedzeni wcześniejszymi pozorowanymi atakami, zostali zaskoczeni, ich artylerzystów wycięto, a ich własne działa obrócono przeciw nim. Przewodnik z Kagoshimy również umieszcza początek generalnego szturmu przed świtem.8
National Diet Library wskazuje Ōyamę jako dowódcę ataku na Shiroyamę; w relacji Mounseya to admirał Kawamura dotrzymał słowa i wydał rozkaz szturmu. Naczelnym wodzem armii rządowej był książę Arisugawa.9
Śmierć Saigō
Mounsey pisze, że Saigō „was amongst the first to fall, wounded by a bullet in the thigh” („padł wśród pierwszych, ranny kulą w udo”, przekład nasz), a jeden z jego podkomendnych, Hemmi Jiurôda (Hemmi Jūrōta), jednym ciosem ściął mu głowę, „by oszczędzić mu hańby dostania się żywcem w ręce wroga” (przekład nasz), oddał ją słudze do ukrycia i odebrał sobie życie. Griffis pisze tylko, że Saigō „was beheaded by one of his friends” („został ścięty przez jednego z przyjaciół”, przekład nasz).10
Przewodnik z Kagoshimy podaje wersję miejscową: trafiony kulą i niezdolny iść dalej, Saigō powiedział „Shin-don, Shin-don, tu już wystarczy” (przekład nasz), poprosił Beppu Shinsuke, by był jego sekundantem, i odebrał sobie życie. Także National Diet Library podaje, że popełnił samobójstwo. Historyk Mark Ravina, opierając się na wnikliwej lekturze źródeł z epoki, twierdzi, że Saigō „could not have killed himself as commonly described” („nie mógł się zabić tak, jak się to zwykle opisuje”, przekład nasz), lecz został „okaleczony raną od kuli i ścięty przez swoich ludzi” (przekład nasz); według niego opowieść o samobójstwie utrwaliła się w historii Japonii dopiero na początku XX wieku.11
Według Mounseya głowę zakopano tak pospiesznie, że wystawały włosy, i znalazł ją kulis. Nazajutrz dopasowano ją do bezgłowego ciała z raną postrzałową uda, a admirał Kawamura, „the senior officer present” („najstarszy rangą z obecnych”, przekład nasz), z szacunkiem obmył ją własnymi rękami.12
Bilans
Mounsey pisze, że wokół Saigō padli Kirino, Murata, Beppu, Ikegami Shiro i „one hundred of the principal Samurai” („stu najznaczniejszych samurajów”, przekład nasz), że pozostałych 210 buntowników, w wielu ciężko rannych, obezwładniono, że walka skończyła się w ciągu półtorej godziny od wschodu słońca i że straty cesarskich wyniosły „only thirty men” („tylko trzydziestu ludzi”, przekład nasz). Griffis podaje, że zginęło trzech przywódców i blisko trzystu ich ludzi, i pisze, że „Not one of the imperial soldiers was killed” („nie zginął ani jeden żołnierz cesarski”, przekład nasz).13
Według Archiwum Prefektury Yamaguchi o 6.30 rano tego dnia gubernator Kagoshimy zatelegrafował do gubernatora Yamaguchi: „Dziś armia cesarska zaatakowała Shiroyamę w Kagoshimie. Przywódcy buntowników Saigō Takamori, Kirino Toshiaki i inni zostali zabici lub się poddali” (przekład nasz). Rankiem 25 września, jak odnotowuje Mounsey, obwieszczenie w Tokio ogłosiło, że książę Arisugawa zameldował telegraficznie, iż buntownicy na Kiusiu „have been reduced to quiet” („zostali uspokojeni”, przekład nasz). National Diet Library również wiąże koniec rebelii ze szturmem 24 września.14
Mounsey pisze, że nazajutrz poległych pochowano we wspólnym rowie przy świątyni Jôkô-ji, z Saigō pośrodku. Przewodnik z Kagoshimy podaje, że rząd pozwolił tymczasowo pochować w Jōkōmyōji 40 poległych, wśród nich Saigō, a w 1879 roku szczątki przeniesiono na obecne miejsce, cmentarz Nanshū, gdzie 749 nagrobków upamiętnia 2023 poległych z Satsumy.15
Także tego dnia
Bój pod Husynnem
24 września 1939 · 87 lat temu
W rejonie Husynnego koło Hrubieszowa polskie oddziały zmierzające na południe starły się z Armią Czerwoną, która przekroczyła Bug podczas agresji ZSRR na Polskę. Zaimprowizowane polskie zgrupowanie uległo przeważającym siłom sowieckim wspartym czołgami i zostało pokonane.
1645: pod Rowton Heath koło Chesteru, w czasie angielskiej wojny domowej, wojska Parlamentu rozbiły jazdę Karola I, gdy sam król przebywał w Chesterze, a według Malbona chwilami także na polu bitwy. Kronikarz z Cheshire Thomas Malbon datuje bitwę „Wednesdaye the xxiiijth of September 1645”, a rojalistyczny diarysta Richard Symonds „Wednesday, 24 September”. Symonds pisze, że sir Marmaduke Langdale „charged Pointz his horse, beate them and toke some cornetts. But they beate us agen for’t” („natarł na jazdę Pointza, pobił ją i zdobył kilka chorągwi. Ale oni pobili nas za to z powrotem”, przekład nasz). Według Malbona generał major Poyntz miał z początku gorzej, dopóki podpułkownik Jones nie wyszedł z przedmieść Chesteru z tysiącem jazdy i sześciuset muszkieterami i „vtterlie Rowted, wounded, kild, & scattred all the Kinges forces” („doszczętnie rozgromił, poranił, wybił i rozproszył wszystkie siły króla”, przekład nasz).16
Symonds liczy 900 rojalistów wziętych do niewoli i odprowadzonych do Nantwich, Malbon od 900 do 1000. Malbon wymienia wśród zabitych hrabiego Lichfield i liczy ponad 300 poległych dowódców, oficerów i szeregowych żołnierzy. Pamflet wydrukowany 29 września również wymienia hrabiego Lichfield wśród poległych i podaje „300 and more officers and common soldiers” („ponad 300 oficerów i szeregowych żołnierzy”, przekład nasz); jak zauważa wydawca James Hall, zawiera on tę samą listę jeńców co relacja Malbona. Nazajutrz rano, jak zapisał Symonds, król opuścił Chester i udał się do Hawarden i Denbigh.17
