W nocy z 25 na 26 sierpnia 1942 roku japońskie oddziały desantowe marynarki wylądowały na północnym brzegu zatoki Milne, na południowo-wschodnim krańcu Papui, by zdobyć lotniska tamtejszej bazy alianckiej. Spodziewały się dwóch lub trzech kompanii, a natrafiły na Milne Force generała majora Cyrila Clowesa: dwie australijskie brygady piechoty, amerykańskich saperów i artylerzystów przeciwlotniczych oraz dwa dywizjony myśliwskie RAAF. Nękani za dnia z powietrza, Japończycy dotarli do lotniska nr 3, gdzie ich natarcie załamało się przed świtem 31 sierpnia. Na początku września ocalałych zabrano drogą morską. Douglas Gillison, oficjalny historyk australijskiego lotnictwa, napisał, że Japończycy ponieśli tam „their first unquestionable defeat on land”, swoją pierwszą bezsprzeczną klęskę na lądzie (przekład nasz).
Bitwa w Zatoce Milne’a
25 sierpnia 1942 · 84 lata temu
Trzy lotniska na krańcu Papui
W 1942 roku, jak pisze Australian War Memorial, alianci wybrali osłoniętą zatokę Milne na bazę, której kluczowym elementem były trzy lotniska; czyniły one z zatoki odskocznię dla Japończyków w marszu na Port Moresby, a japoński desant miał je zdobyć.1
7. Brygada brygadiera Johna Fielda, złożona z milicji (Citizen Military Forces), przybywała od lipca, 18. Brygada brygadiera George’a Woottena była w komplecie 21 sierpnia, a Clowes formalnie objął dowództwo 22 sierpnia. Dudley McCarthy w australijskiej oficjalnej historii wojsk lądowych liczy do 28 sierpnia 8824 żołnierzy wojsk lądowych, w tym tylko około 4500 piechurów; Gillison w oficjalnej historii RAAF pisze, że do 22 sierpnia Clowes miał pod dowództwem 8824 żołnierzy wojsk lądowych; amerykański historyk wojskowy Samuel Milner na 22 sierpnia liczy „9,458 men”, 9458 ludzi, w tym 664 z RAAF; Memorial podaje niemal 9000 żołnierzy alianckich. Z zatoki operowały P-40 Kittyhawk z 75. i 76. Dywizjonu RAAF. Według Milnera i McCarthy’ego Japończycy sądzili, że zatoki bronią dwie lub trzy kompanie i dwadzieścia lub trzydzieści samolotów.2
Barki na Goodenough, okręty w zatoce
W japońskich dokumentach opracowanych po wojnie dla sztabu generała MacArthura główne siły pod dowództwem komandora porucznika Shōjirō Hayashiego miały wylądować koło Lehoa, około pięciu mil na wschód od Rabi, a 353 ludzi z 5. Specjalnego Oddziału Desantowego Marynarki z Sasebo miało przypłynąć barkami z Buny do Taupoty i przejść przez góry, by uderzyć od tyłu. Milner pisze natomiast, że Hayashi miał rozkaz lądować w Rabi, a jego oddział zszedł na ląd pięć do siedmiu mil na wschód od tego miejsca; McCarthy stwierdza, że główne siły wylądowały „at the wrong place”, w złym miejscu (przekład nasz), a Memorial, że 11 kilometrów na wschód od zamierzonego miejsca.3
Oddział z Buny wypłynął 24 sierpnia na siedmiu barkach desantowych, a 25 sierpnia kittyhawki RAAF zniszczyły wszystkie siedem przy wyspie Goodenough, przez co żołnierze utknęli na wyspie. Zdobyty japoński dokument, cytowany przez kustosza Memorial Shane’a Caseya, wymienia „8 persons killed … and five seriously wounded”, 8 osób zabitych … i pięć ciężko rannych (przekład nasz).4
Główne siły wypłynęły z Rabaulu 24 sierpnia. Według dokumentów japońskich lądowanie koło Lehoa „was carried out with reasonable ease at 2150 on 25 August”, przeprowadzono stosunkowo łatwo o 21.50 25 sierpnia (przekład nasz); według Milnera zaczęło się „about 2200 hours”, około 22.00, koło Waga Waga i Wanadali. Według McCarthy’ego załoga łodzi RAAF zameldowała o 1.15 w nocy 26 sierpnia, że o 11.40 wieczorem zauważyła w zatoce cztery okręty.5
Około pierwszej w nocy, pisze McCarthy, czterech Japończyków dotarło do wysuniętego patrolu 61. Batalionu koło misji K.B.; w deszczu i ciemności najdalej wysunięty wartownik, szeregowy Whitton, zawołał na nich, a oni go zastrzelili. Od pierwszego brzasku 26 sierpnia kittyhawki atakowały miejsca lądowania: Gillison pisze, że zatopiono wszystkie barki przy brzegu, McCarthy, że zatopienie tych barek rankiem 26 sierpnia miało wielkie znaczenie, a Milner i dokumenty japońskie, że samoloty zniszczyły większość lub dużą część wyładowanej żywności i amunicji.6
Czołgi pod misją K.B., trąbki nad lotniskiem nr 3
Według dokumentów japońskich naloty uniemożliwiły ruch za dnia i oddziały posuwały się nocą; Memorial pisze, że P-40 nieustannie nękały Japończyków w ciągu dnia. W nocy z 27 na 28 sierpnia uderzyli z dwoma czołgami na 2/10. Batalion pod misją K.B.; Milner pisze, że reflektory czołgów czyniły z Australijczyków cele, a Memorial, że batalion „disintegrated in a confused withdrawal”, rozpadł się w bezładnym odwrocie (przekład nasz).7
O 21.00 29 sierpnia, według dokumentów japońskich, komandor porucznik Minoru Yano wylądował z 769 kolejnymi ludźmi; Milner podaje „nearly 770”, blisko 770, McCarthy „about 770”, około 770, prawdopodobnie w nocy z 29 na 30 sierpnia, a Memorial 800. Yano, najwyraźniej starszy stopniem od Hayashiego, przejął dowództwo, pisze Milner.8
Lotniska nr 3 broniły australijskie 25. i 61. Batalion, amerykańska 709. Powietrznodesantowa Bateria Przeciwlotnicza oraz, według Milnera, kompanie D i F amerykańskich saperów z 43rd Engineers. Natarcie nastąpiło około 3 nad ranem 31 sierpnia, pisze McCarthy: „Three times they formed up and attacked and three times fell before the hail of fire which caught them”, trzy razy formowali szyk i atakowali, i trzy razy padali pod gradem ognia (przekład nasz). Milner pisze, że wycofali się o brzasku, „leaving 160 dead behind”, zostawiając 160 zabitych (przekład nasz). McCarthy dodaje, że „In the lull which preceded the dawn three bugle calls rang loud and clear from the darkness of the Japanese positions”, w ciszy przed świtem z ciemności japońskich pozycji głośno i wyraźnie zabrzmiały trzy sygnały trąbki (przekład nasz).9
Tego ranka Clowes wysłał za nimi wzdłuż północnego brzegu 2/12. Batalion. Ranny Yano zameldował 8. Flocie, że koniec jest bliski, pisze Milner; depesza radiowa cytowana w dokumentach japońskich brzmiała: „Situation most critical. We shall defend key position to the last man”, sytuacja krytyczna, będziemy bronić kluczowej pozycji do ostatniego człowieka (przekład nasz). Dokumenty japońskie datują rozkaz odwrotu na 4 września, a według McCarthy’ego ostatni transport, krążownikiem Tenryu i dwiema korwetami, odbył się w nocy z 6 na 7 września.10
Rachunek strat
Z 1943 żołnierzy wysadzonych 25 i 29 sierpnia, według dokumentów japońskich, ostatecznie wycofano 1318; McCarthy podaje od 1900 do 2000 wysadzonych, a Milner około 1300 ewakuowanych z 1900. Memorial liczy 2800 wysadzonych, z których tylko 1318 wróciło na okręty. Clowes meldował, że zabitych nieprzyjaciół jest „at least 700”, co najmniej 700 (przekład nasz), nie licząc tych, którzy mogli zginąć na statku handlowym Nankai Maru; Milner podaje około 600 zabitych; Memorial pisze, że według szacunków do 750 poległo wokół zatoki, a większość pozostałych zginęła, próbując przedostać się lądem do Buny.11
McCarthy liczy 373 australijskie straty bojowe, wśród nich 12 oficerów i 149 szeregowych i podoficerów zabitych lub zaginionych; Milner podaje 321 australijskich strat w walkach lądowych, 123 zabitych i 198 rannych; Memorial odnotowuje wśród poległych aliantów 167 Australijczyków i 14 Amerykanów. McCarthy podaje jednego zabitego i dwóch rannych Amerykanów w walkach lądowych oraz kilku kolejnych zabitych lub rannych w nalotach; Milner podaje jednego zabitego i dwóch rannych Amerykanów w obronie lotniska nr 3.12
Pierwsza klęska na lądzie
Gillison napisał, że w zatoce Milne „the Japanese met their first unquestionable defeat on land”, Japończycy ponieśli pierwszą bezsprzeczną klęskę na lądzie; McCarthy nazwał bitwę „This first land victory over the Japanese since December 1941”, pierwszym zwycięstwem nad Japończykami na lądzie od grudnia 1941 roku (przekład nasz). Memorial pisze, że zatoka Milne „is remembered as the first defeat of the Japanese on land during the Pacific War”, jest zapamiętana jako pierwsza klęska Japończyków na lądzie w wojnie na Pacyfiku (przekład nasz). McCarthy dodaje, że bitwa ograniczyła główne japońskie działania na Papui do rejonu Buna-Kokoda i przekreśliła plany zdobycia Port Moresby; Milner, że „snapped the southern prong of the pincers”, złamała południowe ramię kleszczy (przekład nasz), którymi Japończycy chcieli ująć Port Moresby.13
Generał Rowell uznał, że „the action of 75 and 76 Squadrons R.A.A.F. on the first day was probably the decisive factor”, działania 75. i 76. Dywizjonu RAAF pierwszego dnia były prawdopodobnie czynnikiem rozstrzygającym (przekład nasz). Generał MacArthur napisał do generała Marshalla, że klęska nieprzyjaciela w zatoce Milne „must not be accepted as a measure of relative fighting capacity of the troops involved”, czyli nie może być uznana za miarę względnej wartości bojowej walczących wojsk (przekład nasz; u Gillisona „the relative”); obaj oficjalni historycy nazywają tę uwagę małostkową. Dowódców tej wojny przedstawiamy w artykule o dowódcach wojny na Pacyfiku.14
Bitwa pod Liaoyang 1904: Kuropatkin oddaje pole
25 sierpnia 1904 · 122 lata temu
Pod umocnionym Liaoyangiem w Mandżurii wojska japońskie marszałka Iwao Ōyamy zaatakowały armię rosyjską generała Aleksieja Kuropatkina w czasie wojny rosyjsko-japońskiej. Po ciężkich walkach Kuropatkin nakazał odwrót w kierunku Mukdenu.
Pełna historia: Bitwa pod Liaoyang 1904: Kuropatkin oddaje pole ›Także tego dnia
1944: wyzwolenie Paryża. 25 sierpnia francuska 2. Dywizja Pancerna i siły amerykańskie wkroczyły do miasta, pisze francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych. Francuscy pancerniacy, pisze Martin Blumenson w amerykańskiej historii wojskowej, otoczyli tuż po południu hotel Meurice, a gdy młody francuski oficer wpadł do środka z okrzykiem „Do you speak German?” (czy mówi pan po niemiecku?), generał von Choltitz odparł „Probably better than you” (zapewne lepiej niż pan; przekład nasz) i dał się wziąć do niewoli. Według Blumensona podpisał następnie w prefekturze policji formalny akt kapitulacji wobec generała Leclerca i dowódcy paryskich FFI, którzy przyjęli kapitulację w imieniu Rządu Tymczasowego Francji; Ministerstwo pisze natomiast, że o 17.00 de Gaulle przybył do stolicy i przyjął od Leclerca akt kapitulacji.15
De Gaulle, który według Blumensona przyjechał tego popołudnia bez zapowiedzi, przemówił, jak pisze historyk Pierre Laborie, w ratuszu; tekst, który Laborie przytacza za „Les voix de la Liberté”, zaczyna się od słów „Paris, Paris outragé, Paris brisé, Paris martyrisé, mais Paris libéré !”, Paryż, Paryż znieważony, Paryż złamany, Paryż umęczony, ale Paryż wyzwolony! (przekład nasz). W innym miejscu rozdziału Laborie cytuje jako wersję oryginalną tekst z większą liczbą wykrzykników i dodanymi słowami „de la seule France”, jedynej Francji (przekład nasz). Jego życie opisujemy w artykule o Charles’u de Gaulle’u.16
