27 maja w historii wojskowości: zatopienie Bismarcka, 1941

Niemiecki pancernik Bismarck wyszedł na Atlantyk razem z krążownikiem Prinz Eugen i 24 maja w Cieśninie Duńskiej zatopił krążownik liniowy HMS Hood. O zatonięciu Hooda opowiada nasza strona o 24 maja.¹

Wieczorem 26 maja samoloty torpedowe Swordfish z lotniskowca Ark Royal trafiły Bismarcka, a jedna z torped zniszczyła mu stery, przez co okręt nie mógł utrzymać kursu.²

Rankiem 27 maja dopadły go pancerniki King George V i Rodney admirała sir Johna Toveya: według raportu Toveya Rodney otworzył ogień o 8:47, a King George V minutę później, Royal Museums Greenwich zaś podaje, że okręt dostrzeżono i otwarto ogień około 8:45. O 10:15 Bismarck był płonącym wrakiem. Tovey przerwał walkę swoich pancerników i polecił okrętom z torpedami ich użyć; krążownik Dorsetshire storpedował Bismarcka, który zatonął o 10:37 według raportu Toveya (podającego czas strefy minus 2), a o 10:39 według Royal Museums Greenwich.³

Podejrzenie obecności U-Boota przerwało akcję ratunkową: Tovey wymienia 4 oficerów i 75 marynarzy podjętych przez Dorsetshire i 24 marynarzy przez niszczyciel Maori, a muzeum podaje 110 uratowanych.⁴

Dookoła świata do Władywostoku

Rosja i Japonia walczyły od lutego 1904 roku o Mandżurię i Koreę, a Japonia zdążyła już poważnie osłabić rosyjską Flotę Oceanu Spokojnego pod Port Arturem i na Morzu Żółtym. Car Mikołaj II wysłał na wschód znaczną część Floty Bałtyckiej jako Drugą Eskadrę Oceanu Spokojnego pod dowództwem wiceadmirała Zinowija Rożestwienskiego. Według brytyjskiej historii oficjalnej wyszła ona z Libawy 15 października 1904 roku. Inżynier Jewgienij Politowski, którego listy do żony wydano jako dziennik, datuje wyjście na 2 października; tłumacz zaznacza, że daty są według starego stylu, opóźnionego o 13 dni względem nowego, a przedmowa książki datuje samą bitwę na 14 maja.⁵

Na Morzu Północnym Rosjanie wzięli brytyjskie trawlery łowiące w pobliżu ławicy Dogger za japońskie torpedowce i otworzyli ogień, zatapiając jeden trawler. Posiłki pod wodzą kontradmirała Nikołaja Niebogatowa, Trzecia Eskadra Oceanu Spokojnego, opuściły Bałtyk w lutym 1905 roku i 9 maja połączyły się z Rożestwienskim. Tego dnia Rożestwienski oznajmił flocie w rozkazie, który przytacza brytyjska historia oficjalna: „Po połączeniu z tą eskadrą nasze siły nie tylko dorównują siłom nieprzyjaciela, lecz w okrętach liniowych w pewnej mierze je przewyższają” (przekład nasz).⁶

Politowski dawno stracił już nadzieję. We wpisie datowanym na 31 marca, po przybyciu do zatoki Kamranh w Indochinach, pisał: „Nie, nie ma sensu, byśmy walczyli. Sprawy zaszły tak daleko, że mogę tylko załamywać ręce i być pewnym, że nikt nie ujdzie swemu losowi” (przekład nasz).⁷

Wykryci w ciemności

Rożestwienski chciał dotrzeć do Władywostoku i wybrał drogę przez Cieśninę Cuszimską. Kubata przytacza późniejszą opinię Niebogatowa, że ten wybór był jedną z głównych przyczyn zagłady eskadry, bo cieśnina leżała blisko głównej japońskiej bazy w Sasebo. W relacji Kubaty Togo był przekonany, że Rosjanie przyjdą właśnie tędy, i czekał na nich w Masampo w Korei.⁸

We wczesnych godzinach 27 maja krążownik pomocniczy Shinano Maru dostrzegł rosyjską flotę i zameldował o niej przez radio admirałowi Togo. Obie floty ujrzały się wczesnym popołudniem. Na okręcie flagowym Togo, Mikasie, podniesiono sygnał, który brytyjska historia oficjalna oddaje jako „Od tej bitwy zależy wzlot lub upadek naszego Cesarstwa; dajcie z siebie wszystko” (przekład nasz), a Kubata jako „Los Cesarstwa zależy od wyniku tej bitwy: niech każdy da z siebie wszystko” (przekład nasz).⁹

Zwrot Togo

Togo zawrócił swoją linię kolejno tak, by znalazła się przed czołem rosyjskiej kolumny, a jego okręty mogły skupić ogień na czołowych okrętach rosyjskich. Kubata pisze, że manewr nazwano później crossing the T, czyli postawieniem kreski nad T, albo zwrotem Togo. Zwrot wystawił jego okręt flagowy na ogień dużej części rosyjskiej floty, a historia oficjalna nazywa go „teoretycznie rzecz biorąc” „manewrem nader ryzykownym” (przekład nasz). Okręt flagowy Rożestwienskiego, Kniaź Suworow, oddał pierwszy strzał z odległości 6400 jardów.¹⁰

Japończycy skupili ogień na Suworowie i na pancerniku Oslabia. Oslabia przewróciła się i zatonęła. Według historii oficjalnej cztery rosyjskie niszczyciele uratowały 14 oficerów i 371 marynarzy z jej załogi liczącej 48 oficerów i 852 marynarzy.¹¹

Na Suworowie uszkodzony został mechanizm sterowy i płonący okręt wypadł z linii, a admirał i większość starszych oficerów byli ranni. Według Siemionowa dowódca okrętu, W. W. Ignacjus, wbiegł do baterii, by gasić pożar, krzycząc: „Za mną, chłopcy!” (przekład nasz). Pocisk trafił w luk i, jak pisze Siemionow, nie zostało ani trapu, ani dowódcy, ani ludzi, którzy z nim byli. Późnym popołudniem niszczyciel Bujnyj zabrał Rożestwienskiego z okrętu; historia oficjalna podaje, że miał pękniętą czaszkę i zdołał wymamrotać tylko kilka bezładnych słów.¹²

Wieczorem zatonęły także wybite z linii Imperator Aleksandr III i Borodino, a dowództwo nad ocalałymi okrętami przeszło na Niebogatowa. Suworow, okaleczony i wciąż strzelający z małego działa, został dobity dwiema torpedami i zatonął o 19.00, jak podaje historia oficjalna. W dziennej fazie bitwy zatonęły cztery rosyjskie pancerniki.¹³

Noc i kapitulacja

Po zmroku Togo wysłał do ataku niszczyciele i torpedowce. Rosyjskie okręty, które włączały reflektory, zdradzały atakującym swoje położenie, a Niebogatow tłumaczył później ocalenie własnych okrętów tym, że ich nie używały. Pancerniki Nawarin i Sisoj Wielikij zostały storpedowane i zatonęły.¹⁴

Rankiem 28 maja japońska flota osaczyła okręty Niebogatowa. Gdy Japończycy otworzyli ogień, okręt flagowy Niebogatowa, Imperator Nikołaj I, podniósł sygnał kapitulacji, a pancerniki, które z nim płynęły, poszły w jego ślady; uciekł tylko krążownik Izumrud, który później osiadł na mieliźnie u wybrzeży Syberii. Według Kubaty Niebogatow podpisał kapitulację na pokładzie Mikasy.¹⁵

Tego popołudnia, jak podaje historia oficjalna, pancernik obrony wybrzeża Admirał Uszakow odpowiedział na japoński sygnał „Wzywam do poddania się” (przekład nasz) otwarciem ognia; po walce z krążownikami Iwate i Yakumo załoga zatopiła okręt, a jego dowódca Miklucha zginął razem z nim. Niszczyciel Biedowyj, wiozący rannego Rożestwienskiego, poddał się bez walki dwóm japońskim niszczycielom. Politowski zginął razem z Suworowem. Jego wdowa napisała, że ostatni raz widziano go na dole, w lazarecie, że tych, którzy byli na dole, „nie wezwano”, a sztab „uratował «cenne» życie admirała Rożestwienskiego” (przekład nasz).¹⁶

Bilans strat

Brytyjska historia oficjalna, opierając się na rosyjskich danych urzędowych, liczy 216 rosyjskich oficerów i 4614 marynarzy zabitych lub utopionych, 278 oficerów i 5639 marynarzy wziętych do niewoli w Japonii, wielu z nich rannych, oraz 79 oficerów i 1783 marynarzy internowanych w krajach neutralnych. Za japońską historią medyczną wojny podaje 110 zabitych Japończyków (oficerów i marynarzy) i 590 rannych.¹⁷

Z dwunastu okrętów rosyjskiej linii bojowej, według historii oficjalnej, osiem zatonęło, a cztery zostały zdobyte. Do Władywostoku dotarły tylko trzy rosyjskie okręty, w tym dwa niszczyciele. Togo stracił trzy torpedowce.¹⁸

Pokój w Portsmouth

Według historii oficjalnej wiadomość o klęsce wywołała w Petersburgu i Moskwie „przygnębienie, którego nie zdołały wzbudzić porażki na lądzie” (przekład nasz). Traktat z Portsmouth, podpisany 5 września 1905 roku, zakończył wojnę. Całą historię opowiada nasz artykuł o bitwie pod Cuszimą.¹⁹