3 maja w historii wojskowości: bitwa pod Tolentino, 1815

3 maja 1815 · 211 lat temu

Marszałek na tronie

Joachim Murat, jeden z marszałków Napoleona, dowodził w 1808 roku w Hiszpanii jako namiestnik cesarza, a 15 lipca 1808 roku został królem Neapolu.¹

W 1814 roku Murat zawarł sojusz z Austrią przeciw Francji. W marcu 1815 roku zwrócił się przeciw Austriakom, a 30 marca rozpoczął wojnę proklamacją wzywającą Włochów do walki o niepodległość. Historyk Silvio de Majo pisze, że później uznano ją za punkt wyjścia Risorgimento, choć wówczas zjednała niewielu zwolenników.²

Dwie armie i król

Austriacy wysłali przeciw niemu dwie armie: wojska generała Neipperga szły za Muratem, a armia feldmarszałka-porucznika Bianchiego maszerowała przez Florencję, by go wyprzedzić. Murat zgromadził w Maceracie dywizje Livrona, Pignatellego-Strongolego i Ambrosia, a dywizja generała Carascosy powstrzymywała Neipperga.³

Zarówno niepodpisany artykuł w austriackim czasopiśmie wojskowym z 1819 roku, jak i major M.-H. Weil piszą, że Bianchi przyjął bitwę z silniejszym przeciwnikiem. Różnie liczą jego siły: czasopismo podaje 9809 piechurów, 933 kawalerzystów i 28 dział, Weil łącznie 12 304 ludzi.⁴

Dwa dni pod Tolentino

2 maja dywizje Ambrosia i Livrona wyruszyły z Maceraty i zaatakowały Austriaków, którzy utrzymali pozycje.⁵

3 maja w pierwszych godzinach rana dolinę spowijała gęsta mgła. Na prawym skrzydle neapolitańskim oddziały generała d'Aquina nacierały w czworobokach; pod natarciem Austriaków rozpadły się i uciekły. Wśród poległych Neapolitańczyków był młody książę Caspoli, syn księcia Rocca Romana, śmiertelnie ranny w pobliżu króla.⁶

Dlaczego Murat zawrócił

Wieczorem kurierzy przywieźli Muratowi wieści z Abruzji, z jego tyłów: Antrodoco stracono, a Aquila była w rękach Austriaków. Murat rozkazał odwrót. Colletta, który walczył w armii Murata, pisze, że to te wieści skłoniły go do wycofania się do królestwa; Weil, że rozkaz odwrotu był już wydany, gdy spotkali go kurierzy.⁷

Źródła różnie oceniają bitwę. Weil pisze, że Murat wycofał się „sans avoir été réellement battu” („nie zostawszy naprawdę pobity”; przekład nasz). Austriackie czasopismo kończy opis stwierdzeniem, że Austriacy całkowicie pokonali potęgę Murata (przekład nasz). De Majo nazywa Tolentino decydującą klęską, a hasło o Bianchim w Dizionario Biografico degli Italiani zwycięstwem Austriaków.⁸

Bilans strat

Austriackie czasopismo podaje straty austriackie: 3 oficerów i 207 żołnierzy zabitych, 22 oficerów i 435 żołnierzy rannych, 2 oficerów i 118 żołnierzy wziętych do niewoli oraz 33 zaginionych; Weil powtarza te liczby i podaje łącznie 27 oficerów i 793 żołnierzy.⁹

Zabitych i rannych Neapolitańczyków czasopismo szacuje na około 1720, a Weil podaje 1722 wyłączonych z walki 2 i 3 maja. Obaj dodają jeńców wziętych podczas odwrotu, których liczba, jak pisze Weil, rosła z godziny na godzinę.¹⁰

Koniec królestwa

20 maja generałowie Carascosa i Colletta, negocjujący w imieniu Murata, zawarli z Bianchim i Neippergiem konwencję w Casalanza. Murat opuścił Neapol drogą morską i przez Ischię odpłynął do Francji.¹¹

W październiku wylądował z niewielką grupą ludzi w Pizzo w Kalabrii, został schwytany i 13 października 1815 roku tam rozstrzelany. Ostatnią kampanię samego Napoleona opisujemy w artykule o bitwie pod Waterloo.¹²