31 maja w historii wojskowości: bitwa jutlandzka, 1916

31 maja 1916 · 110 lat temu

Ze Scapa Flow i z Jade

Według Corbetta 30 maja 1916 roku Admiralicja dowiedziała się, że wszystkie zespoły Floty Pełnomorskiej otrzymały sygnał, który wyglądał na ważny rozkaz operacyjny, i depeszą poleciła Jellicoe’owi oraz wiceadmirałowi sir Davidowi Beatty’emu skoncentrować siły na wschód od ławicy Long Forties. Jak odnotowuje list Jellicoe’a z 18 czerwca, jeszcze tego dnia Grand Fleet wyszła w morze ze Scapa Flow i innych baz, a krążowniki liniowe Beatty’ego z Rosyth. Według raportu Scheera dla cesarza wysłał on naprzód zespoły rozpoznawcze wiceadmirała Hippera, które miały pokazać się u wybrzeży Norwegii, a za nimi główne siły floty; chodziło o to, by wywabić przeciwnika i „stoczyć bitwę w korzystnych dla nas warunkach” (przekład nasz). Floty spotkały się 31 maja na zachód od Ławicy Jutlandzkiej u wybrzeży Danii, w bitwie, którą Royal Museums Greenwich i brytyjskie Archiwum Narodowe nazywają największą bitwą morską I wojny światowej.¹

Raport Jellicoe’a i oficjalna historia Corbetta podają czas Greenwich (GMT); przekład raportu Scheera wydany przez Admiralicję zaznacza, że jego godziny to niemiecki czas letni, „wyprzedzający o dwie godziny średni czas Greenwich” (przekład nasz), i to samo pisze Scheer we wspomnieniach.² › Bitwa jutlandzka, 1916

Dwa okręty w pół godziny

Beatty zameldował, że o 15.31 GMT dostrzegł pięć niemieckich krążowników liniowych i że bitwa zaczęła się o 15.48, a „obie strony otworzyły ogień praktycznie jednocześnie” (przekład nasz). W raporcie Scheera Hipper otwiera ogień o 17.49 czasu niemieckiego.³

Kilka minut po 16.00 GMT, pisze Corbett, Indefatigable, prowadzący pojedynek z Von der Tann, zniknął w ogniu i dymie, a wraz z nim 57 oficerów i 960 marynarzy. Według raportu Scheera okręt zatonął „do 18.13” czasu niemieckiego (przekład nasz). O 16.26 GMT, według Corbetta, salwa trafiła Queen Mary, a silniejszy wybuch rozerwał okręt; Corbett podaje 57 zabitych oficerów i 1209 marynarzy oraz jednego oficera i jednego marynarza uratowanych później przez niemieckie niszczyciele. Scheer umieszcza ten wybuch „około 18.30” czasu niemieckiego (przekład nasz). W telegramie nr 995 z 2 czerwca Jellicoe donosił Admiralicji, że Indefatigable zatonął dziesięć minut po rozpoczęciu walki „od pocisku, który eksplodował w komorze amunicyjnej”, a Queen Mary pół godziny później, „zapewne z tej samej przyczyny” (przekład nasz).⁴

O 16.33 GMT, według Corbetta, lekki krążownik Southampton zasygnalizował pancerniki na południowym wschodzie; Beatty zameldował, że o 16.42 GMT dostrzegł niemiecką flotę liniową, i zawrócił na północ, by naprowadzić ją na Jellicoe’a.⁵

Invincible

Kiedy floty się zetknęły, Jellicoe rozwinął szyk w linię; Corbett podaje, że sygnał padł o 18.15 GMT, a Jellicoe pisze, że floty liniowe walczyły z przerwami od 18.17 do 20.20 GMT. O 18.16 GMT widziano krążowniki pancerne Defence i Warrior, które pod bardzo silnym ogniem przechodziły między obiema flotami liniowymi; Defence zniknął, a Warrior został unieruchomiony.⁶

Na czele floty płynęła wtedy 3. Eskadra Krążowników Liniowych kontradmirała Horace’a Hooda. Według Corbetta Hood zawołał do swojego oficera artyleryjskiego: „Strzelacie bardzo dobrze. Trzymajcie tak, jak najszybciej się da. Każdy strzał trafia” (przekład nasz), na chwilę zanim niemieckie salwy dosięgły Invincible i okręt wyleciał w powietrze. Corbett liczy sześciu ocalałych; jego tabela strat wymienia 61 zabitych oficerów i 965 marynarzy.⁷

Scheer wyrwał się, zawracając całą linię jednocześnie, co Corbett datuje na 18.35 GMT, tuż po wybuchu Invincible, a raport Scheera na 20.35 czasu niemieckiego. Potem znów skręcił na wschód i ponownie zawrócił pod osłoną ataku niszczycieli i zasłony dymnej; według Corbetta Jellicoe odwrócił flotę od torped, a sygnał wstępny podał o 19.21 GMT. O tym niemieckim manewrze Jellicoe napisał w liście z 18 czerwca: „Nie ma na to prawdziwej odpowiedzi” (przekład nasz).⁸

Chłopiec przy dziale

Beatty wyróżnia w raporcie chłopca okrętowego 1. klasy Johna Traversa Cornwella z Chester, który „został śmiertelnie ranny na początku bitwy. Mimo to stał sam na bardzo odsłoniętym stanowisku, spokojnie czekając na rozkazy aż do końca walki, wśród zabitych i rannych z obsługi działa. Miał mniej niż 16½ roku” (przekład nasz).⁹

Noc

„O 21.00 nieprzyjaciel zniknął całkowicie z oczu”, meldował Jellicoe, „a groźba ataków niszczycieli w szybko zapadającej ciemności zmusiła mnie do ustawienia floty na noc” (przekład nasz). Scheer trzymał kurs na Horns Reef mimo ataków brytyjskich lekkich sił.¹⁰

W ciemności krążownik pancerny Black Prince natknął się na niemiecką linię i, jak pisze Corbett, zatonął z całą załogą; jego tabela wymienia 37 zabitych oficerów i 820 marynarzy. Brytyjskie niszczyciele storpedowały stary pancernik Pommern, który według raportu Scheera „został storpedowany o 4.20 i wyleciał w powietrze z potężnym wybuchem” (czas niemiecki; przekład nasz); tabela Corbetta wymienia 71 zabitych oficerów i 769 marynarzy. Ciężko uszkodzony krążownik liniowy Lützow porzucono i zatopiono niemiecką torpedą. 1 czerwca Scheer skierował flotę do portów, a Jellicoe przeszukiwał morze do 13.15 GMT, po czym obrał kurs na swoje bazy.¹¹

Bilans

Jellicoe zameldował o utracie 14 okrętów, w tym ośmiu niszczycieli, i dodał: „jeszcze bardziej żałuję wynikłych z tego ciężkich strat w ludziach” (przekład nasz). Scheer wymienił jako straty niemieckie Lützow, Pommern, cztery lekkie krążowniki i pięć niszczycieli, a zestawienie zatopionych okrętów u Corbetta wymienia te same okręty brytyjskie i niemieckie; Royal Museums Greenwich liczą czternaście zatopionych okrętów brytyjskich i jedenaście niemieckich. W liście z 18 czerwca Jellicoe nazwał zatopienie Queen Mary i Indefatigable wynikiem, który „nie może być inny niż przykry” (przekład nasz), i winą obarczył po części „mierną ochronę pancerną naszych krążowników liniowych” (przekład nasz). Poufny raport marynarki, którego transkrypcję opublikowało brytyjskie Archiwum Narodowe, stwierdzał, że „płomień dotarł do komór amunicyjnych wież i spowodował ich wybuch” (przekład nasz).¹²

Tabele Corbetta podają 328 zabitych brytyjskich oficerów i 5769 marynarzy oraz 160 zabitych oficerów niemieckich i 2385 marynarzy, „o ile wiadomo” (przekład nasz). Według brytyjskiego Archiwum Narodowego Wielka Brytania straciła 6077 ludzi, a Niemcy 2551; Scheer podał 2400 zabitych Niemców, a liczbę zabitych Brytyjczyków szacował na ponad 7000. Royal Museums Greenwich podają straty łącznie z jeńcami: 6945 po stronie brytyjskiej i 3058 po niemieckiej.¹³

Kto wygrał?

Obie strony ogłosiły zwycięstwo, zauważa brytyjskie Archiwum Narodowe. Royal Museums Greenwich piszą, że licząc straty, Niemcy mogły mówić o zwycięstwie taktycznym, ale ich flota wycofała się i oddała pole: 1 czerwca do dalszej walki gotowych było 105 nieuszkodzonych okrętów brytyjskich wobec zaledwie 40 zdolnych do walki niemieckich. Kontradmirał W. C. Pakenham napisał w raporcie z 3 czerwca, że Niemcy uniknęli zagłady, ale że „taki sukces jest z natury czymś zupełnie innym niż zwycięstwo” (przekład nasz).¹⁴

Scheer napisał cesarzowi, że „nawet najpomyślniejszy wynik bitwy na pełnym morzu NIE ZMUSI ANGLII do zawarcia pokoju w TEJ wojnie” (przekład nasz), i zalecał w zamian wojnę podwodną przeciw brytyjskiemu handlowi. Royal Museums Greenwich konkludują, że Royal Navy zachowała dominującą pozycję na morzu i blokadę Niemiec, a bitwa zasiała ziarno wzmożonej kampanii U-Bootów. Zob. też największe bitwy morskie.¹⁵