7 stycznia 1942 roku radziecki Front Wołchowski rozpoczął operację lubańską, próbę przerwania niemieckiej blokady Leningradu. Jego 2 Armia Uderzeniowa wdarła się głęboko na tyły wroga, ale nie dotarła do Lubania. Odcięta w lasach i bagnach, została rozbita do końca czerwca, a jej dowódca, Andriej Własow, trafił do niewoli.
Operacja lubańska
7 stycznia 1942 · 84 lata temu
Plan odsieczy dla Leningradu
Niemiecka Grupa Armii „Północ” odcięła Leningrad od reszty Związku Radzieckiego we wrześniu 1941 roku, a przez pierwszą zimę blokady mieszkańcy miasta umierali z głodu. Próbę odsieczy powierzono Frontowi Wołchowskiemu generała Kiriłła Mierieckowa, w skład którego weszły 4, 52 i 59 Armia oraz nowa 2 Armia Uderzeniowa. 2 Armia Uderzeniowa miała przełamać front za Wołchowem i uderzyć na północny zachód, na Lubań, miasto przy linii kolejowej z Leningradu do Moskwy, a 54 Armia Frontu Leningradzkiego miała nacierać w ten sam rejon od północy. Szerzej o losach miasta piszemy w artykule o oblężeniu Leningradu.1
Armie nie były gotowe. Wojska nie zakończyły koncentracji i miały tylko około jednej czwartej potrzebnej amunicji.2
7 czy 13 stycznia?
Natarcie ruszyło 7 stycznia 1942 roku, ale pierwsze ataki przez zamarzniętą rzekę nic nie dały. 13 stycznia 2 Armia Uderzeniowa, dowodzona już przez generała Nikołaja Kłykowa, uderzyła ponownie i wdarła się w niemiecką obronę. Ponieważ prawdziwe przełamanie zaczęło się tego dnia, niektóre opracowania właśnie 13 stycznia uznają za początek natarcia.3
Wąski korytarz i długi worek
W drugiej połowie stycznia 2 Armia Uderzeniowa przełamała niemiecki front i wdarła się głęboko w rozległy, niemal bezludny kraj zamarzniętych lasów i bagien. Podeszła na kilka kilometrów do Lubania, ale nigdy go nie zdobyła. Wszystko, czego potrzebowała, musiało docierać przez wąską szyjkę w niemieckiej linii, szeroką zaledwie na kilka kilometrów.4
19 marca niemieckie uderzenia z północy i z południa zamknęły szyjkę. 27 marca wojska radzieckie przebiły się i ponownie ją otworzyły, ale tylko jako wąski korytarz. 23 kwietnia Moskwa odwołała Mierieckowa i zlikwidowała Front Wołchowski, podporządkowując jego armie Frontowi Leningradzkiemu.5
Zagłada 2 Armii Uderzeniowej i Własow
Generał Andriej Własow, jeden z dowódców kontrofensywy pod Moskwą, został w marcu 1942 roku skierowany na Front Wołchowski jako zastępca Mierieckowa. Pod koniec miesiąca poleciał do worka i dowodził 2 Armią Uderzeniową w ostatnich miesiącach jej istnienia. Armii nie wzmocniono ani nie pozwolono jej wycofać się, póki był na to czas.6
Gdy w maju wreszcie przyszedł rozkaz odwrotu, było za późno. 30 maja Niemcy ponownie zamknęli szyjkę worka. Radzieckie ataki pod koniec czerwca pozwoliły wyprowadzić tylko część rannych i innych żołnierzy. 28 czerwca Niemcy uznali bitwę za zakończoną i naliczyli około 33 000 jeńców.7
Własow ukrywał się w lasach, aż 12 lipca 1942 roku zatrzymał go niemiecki patrol. W niewoli podjął współpracę z Niemcami i użyczył nazwiska tak zwanej Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej. Później wydano go stronie radzieckiej; został osądzony i w sierpniu 1946 roku powieszony w Moskwie.8
Koszt był ogromny. Statystyczne opracowanie radzieckich strat pod redakcją Grigorija Kriwoszejewa, które datuje operację od 7 stycznia do 30 kwietnia 1942 roku, podaje straty Frontu Wołchowskiego i 54 Armii: 308 367 żołnierzy, w tym 95 064 zabitych, zaginionych i wziętych do niewoli. Blokadę Leningradu ostatecznie zniesiono 27 stycznia 1944 roku. Walki o miasto opisujemy też w przewodniku po największych bitwach frontu wschodniego.9
Także tego dnia
Bitwa w zatoce Kunfuza
7 stycznia 1912 · 114 lat temu
Włoskie okręty patrolujące Morze Czerwone wykryły w porcie Al-Kunfuza niewielką eskadrę osmańskich kanonierek podczas wojny włosko-tureckiej. Starcie zakończyło się zniszczeniem eskadry tureckiej, a Włosi ogłosili potem blokadę osmańskich portów na Morzu Czerwonym.
