Bitwa pod Fuengirolą 1810: 150 Polaków i brytyjski generał w niewoli

Fuengirola była niewielkim starciem na skraju wielkiej wojny. Brytyjski generał wylądował na wybrzeżu południowej Hiszpanii z ponad dziesięciokrotnie większymi siłami niż załoga zamku, który miał zdobyć, a następnego dnia był jej jeńcem. Przebieg walki znamy niezwykle dokładnie, bo obaj dowódcy, Blayney i polski kapitan Franciszek Młokosiewicz, spisali potem własne relacje. Różnią się niemal we wszystkim poza wynikiem.²

Polscy żołnierze na hiszpańskim wybrzeżu

4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego, polskiego państwa sprzymierzonego z Napoleonem, trafił do Hiszpanii w 1808 roku razem z dwoma innymi polskimi pułkami. Gdy na początku 1810 roku Francuzi podbili Andaluzję, generał Horace Sébastiani zajął Malagę, a polskie kompanie rozdzielono na małe załogi wzdłuż wybrzeża. Kapitan Ignacy Bronisz, pełniący obowiązki dowódcy batalionu, stał w głębi lądu w Alhaurín el Grande z kilkuset ludźmi i szwadronem francuskiego 21 Pułku Dragonów. Porucznik Eustachy Chełmicki trzymał górskie miasteczko Mijas z około 60 żołnierzami.³

Kapitan Franciszek Młokosiewicz dowodził zamkiem Sohail nad ujściem rzeki Fuengirola, mając około 150 ludzi. Według jego relacji zamek był stary i zaniedbany, a cała artyleria składała się z dwóch starych żelaznych 16-funtówek i dwóch małych brązowych działek polowych.⁴

Brytyjski plan

Gubernator Gibraltaru, generał Colin Campbell, zaplanował wypad na wybrzeże pod Malagą, by wesprzeć hiszpańskich partyzantów i odciągnąć część wojsk francuskich spod oblężonego Kadyksu. North opisuje zamierzony fortel: ostrzelać fort pod Fuengirolą, by wywabić Sébastianiego z Malagi, a potem skierować wyprawę do opuszczonego portu.⁵

Dowództwo objął generał major Andrew Thomas Blayney, lord Blayney. Jonathan North, na podstawie rozkazów Campbella, i Mariusz Promis, za starszym opracowaniem polskim, wymieniają około 350 żołnierzy 89 Pułku Piechoty, ponad 900 z 82 Pułku i batalion około 500 dezerterów: Włochów, Niemców i Polaków. Promis dodaje hiszpański pułk Toledo liczący około 650 ludzi. Transportowców strzegły brytyjski okręt liniowy HMS „Rodney”, hiszpański okręt liniowy, fregaty, brygi i kanonierki.⁶

14 października: desant

Rankiem 14 października wojska wylądowały w zatoczce Cala del Moral, kilka kilometrów na południowy zachód od zamku. Blayney wysłał parlamentariusza z żądaniem kapitulacji, ale Młokosiewicz nie chciał go nawet przyjąć. Gdy okręty i kanonierki otworzyły ogień, polskie działa odpowiedziały, a jeden z pierwszych strzałów zatopił brytyjską łódź. Potwierdza to raport samego Blayneya.⁷

Blayney podesłał pod mury strzelców i cztery kompanie 89 Pułku, ale kartacze z zamku śmiertelnie raniły majora Johna Granta z tego pułku i Brytyjczycy cofnęli się na noc. W czasie burzy z piorunami i ulewą wyładowali ciężką karonadę, działa polowe i haubicę i zbudowali baterię na wzgórzu tuż pod zamkiem. Ta sama burza osłoniła Chełmickiego. Obserwując desant ze swojego wzgórza, wyprowadził oddział z Mijas górską ścieżką, przemknął obok śpiących oblegających i przed świtem stanął pod bramą zamku.⁸

15 października: bateria zdobyta dwa razy

O świcie ogień otworzyły bateria i okręty. Część muru runęła, przedpiersie się kruszyło, a Młokosiewicz znów odprawił brytyjskiego parlamentariusza. W głębi lądu Hiszpanie wysłani przez Blayneya po Mijas natknęli się na kolumnę Bronisza, która maszerowała całą noc, i zostali zepchnięci z góry. Wtedy nadpłynął HMS „Rodney” z 82 Pułkiem i Blayney zaczął go wysadzać na ląd.⁹

Młokosiewicz uderzył pierwszy. Gdy na drodze nadbrzeżnej pojawiła się garstka francuskich dragonów, posłał na baterię około 90 ochotników pod Chełmickim, z bagnetami, a sam ruszył za nimi z kolejnymi 40. Batalion cudzoziemców osłaniający działa pierzchnął, a Polacy obrócili zdobyte działa przeciw Brytyjczykom. Blayney zebrał 89 Pułk i odbił baterię, idąc do ataku pieszo, bo zabito pod nim konia.¹⁰

Po południu na pole dotarła piechota Bronisza i dragoni z Mijas. Blayney zawahał się, bo granatowe mundury Polaków wziął za hiszpańskie, dopóki nie zobaczył orła i numeru 4 na ich czakach. W walce, która się wywiązała, został otoczony i wzięty do niewoli, gdy przy nim zostało już tylko dziewięciu żołnierzy. Reszta desantu cofnęła się na plażę i wróciła na okręty pod osłoną dział HMS „Rodney” i kompanii wyborczych 82 Pułku, a część żołnierzy utonęła, brnąc do łodzi.¹¹

Ilu walczyło i kto naprawdę wygrał?

Liczby zależą od źródła. Raport Sébastianiego, przytaczany przez Northa, mówi o 177 brytyjskich jeńcach, w tym Blayneyu, i pięciu zdobytych działach. Promis, powołując się na polskie prace, podaje straty brytyjskie 40 zabitych, 70 rannych i 177 jeńców, a polskie 20 zabitych i 100 rannych. Według Northa sam 89 Pułk stracił około 240 z 350 ludzi, którzy wylądowali. Młokosiewicz i szef sztabu Sébastianiego, generał Bouillé, pisali o sześciu działach, kapitan francuskich dragonów Autié o czterech.¹²

Jedno pytanie wykracza poza liczby. Wiele relacji, jak zauważa North, przypisuje zwycięstwo Sébastianiemu. North i Promis, korzystający z raportów polskich i francuskich, zgodnie piszą, że Sébastiani dotarł dopiero po walce, a bitwę wygrali załoga i kolumna Bronisza. Meldunek Młokosiewicza zastał straż przednią Sébastianiego jeszcze w drodze z Malagi.¹³

Dlaczego pamiętamy Fuengirolę

Strategicznie wypad niewiele zmienił, a North nazywa bitwę strategicznie bez znaczenia. Jej koszt spadł na jednego człowieka. Blayneya odesłano do niewoli we Francji, a historię swojej klęski i drogi do niewoli opisał później we wspomnieniach. Według Mariusza Promisa jego szabla znajduje się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, gdzie oglądał ją w 2002 roku.¹⁴

Dla Polaków była to zupełnie inna historia. Mała załoga daleko od kraju pokonała wielokrotnie silniejszego przeciwnika, a według Promisa 18 grudnia 1810 roku Młokosiewicz, Bronisz i Chełmicki otrzymali Legię Honorową. Fuengirola stanęła obok Somosierry wśród polskich czynów wojny hiszpańskiej i należy do polskich zwycięstw wbrew przewadze. Tego samego dnia w 1793 roku, w zachodniej Francji, wojska republikańskie walczyły z wandejskimi powstańcami pod La Tremblaye.¹⁵