Co wydarzyło się pod Rymnikiem?
22 września 1789 roku (11 września według używanego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego) niewielki oddział rosyjski Aleksandra Suworowa i austriacki korpus księcia Fryderyka Józefa Sachsen-Coburga zaatakowały między rzekami Rymną i Rymnikiem na Wołoszczyźnie znacznie liczniejszą armię osmańską wielkiego wezyra. Suworow przeszedł mniej więcej 100 kilometrów w dwa z okładem dni, by połączyć się z Austriakami; po nocnym marszu sprzymierzeni zdobyli osmańskie obozy, odparli jazdę czworobokami piechoty i zepchnęli wroga do rzeki. Suworow został hrabią Rymnikskim.1
Rymnik to bitwa, od której Suworow wziął swoje nazwisko. Stoczyli ją dwaj sprzymierzeni dowódcy przeciw nieprzyjacielowi kilkakrotnie liczniejszemu, a wygrała ją szybkość: forsowny marsz, nocne podejście i atak, który nie dał armii osmańskiej czasu, by się okopać.2
Tło: sojusz przeciw Osmanom
W wojnie rosyjsko-tureckiej, która wybuchła w 1787 roku, Austria Józefa II walczyła jako sojuszniczka Rosji. W 1789 roku główna armia rosyjska działała ku twierdzom nad dolnym Dunajem i Dniestrem, a austriacki korpus księcia Fryderyka Józefa Sachsen-Coburga osłaniał Mołdawię i Wołoszczyznę. Suworow z niewielkim oddziałem rosyjskim pod Bârladem był ogniwem łączącym obie armie.3
Obaj walczyli już ramię w ramię. Gdy latem 1789 roku korpus osmański ruszył na Coburga, Suworow pospieszył mu z pomocą spod Bârladu i razem zdobyli obóz osmański pod Fokszanami, pod koniec lipca albo na początku sierpnia, zależnie od kalendarza i źródła. Dowództwo osmańskie postanowiło wtedy uderzyć w styk obu sprzymierzonych sił, zanim zdążą znów się połączyć.4
Armie i dowódcy
Aleksandr Suworow miał prawie sześćdziesiąt lat i przez dużą część kariery był pomijany przy awansach. Syn moskiewskiego szlachcica, jako chłopiec wstąpił do gwardyjskiego pułku siemionowskiego, walczył w wojnie siedmioletniej, a jako pułkownik pułku suzdalskiego w latach sześćdziesiątych XVIII wieku napisał dla niego regulamin, który przedkładał prawdziwe ćwiczenia bojowe nad paradną musztrę. Philip Longworth w Britannice opisuje go jako śmiałego, niekonwencjonalnego taktyka, którego zwycięstwa nad Turkami w latach siedemdziesiątych, pod Turtukajem i Kozłudżą, pokazały niezrównanego dowódcę polowego. Zwycięstwo pod Kinburnem w 1787 roku przywróciło mu blask. Podczas oblężenia Oczakowa w 1788 roku rzucił się niemal sam przeciw tureckiemu wypadowi i został ciężko ranny, a Longworth zauważa, że ta rzekoma brawura ściągnęła na niego niełaskę. W 1789 roku wysłano go do Mołdawii, by współdziałał z Austriakami.5› Bitwa nad Addą, 1799
Książę Fryderyk Józef Sachsen-Coburg dowodził austriackim korpusem na wschodnim skrzydle wojny. W 1788 roku zdobył twierdzę Chocim, a pod Fokszanami walczył w ścisłym współdziałaniu z Suworowem.6
Dowódcę osmańskiego źródła nazywają różnie. Relacje rosyjskie i radzieckie, w tym Wielka Encyklopedia Radziecka, mówią o wielkim wezyrze Jusufie Paszy. Feridun Emecen w Encyklopedii Islamu TDV pisze natomiast, że Koca Jusuf Pasza został odwołany w czerwcu 1789 roku, a wielkim wezyrem rozbitym nad Rymnikiem był jego następca, Kethüda Hasan Pasza, któremu według Emecena brakowało zdolności do zaplanowania i poprowadzenia wielkiej kampanii.7
Przewaga była przytłaczająca. Wielka Encyklopedia Radziecka podaje około 100 tysięcy Osmanów, w większości jazdy, wobec 18-tysięcznego korpusu austriackiego i 7 tysięcy ludzi Suworowa; wydany w 1814 roku żywot Suworowa pióra Laverne'a mówi o 110 tysiącach Osmanów wobec nie więcej niż 30 tysięcy Rosjan i Austriaków. Deutsche Biographie pisze o nieprzyjacielu cztero- lub pięciokrotnie silniejszym.8
Przebieg bitwy
Wezwanie na pomoc. Wielki wezyr przeprawił się przez Dunaj i ruszył przez Braiłę na Austriaków. Coburg napisał do Suworowa, że wezyr idzie na niego ze stoma tysiącami ludzi, i poprosił o pomoc. Suworow wyruszył natychmiast. Jego żołnierze przeszli około 100 kilometrów w dwa do dwóch i pół dnia i dotarli do Austriaków, zanim Osmanowie zdążyli uderzyć.9
Rozpoznanie. Osmanowie rozbili obozy między Rymną a Rymnikiem, według Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej cztery, i wciąż umacniali największy z nich w lesie. Suworow uznał, że nie spodziewają się ataku, i przekonał Coburga, by uderzyć, zanim skończą fortyfikacje. Objął kierownictwo nad połączonymi siłami.10
Nocny marsz. Wieczorem 21 września sprzymierzeni ruszyli. Przeszli płytką Rymnę i w ciszy posuwali się naprzód w dwóch kolumnach. Piechota szła małymi czworobokami z odstępami dla jazdy, w szyku, który doświadczenie wskazało jako najlepszy przeciw tureckiej konnicy.11
Pierwszy obóz. Rano Rosjanie spadli na pierwszy obóz osmański, mimo ognia artylerii opanowali okoliczne wzgórza i odrzucili obrońców ku głównej armii. Osmanowie, widząc, jak niewielu jest Rosjan, wysłali do ich okrążenia wielką masę jazdy, według Laverne'a około 15 tysięcy koni; nadchodzący obok Rosjan korpus austriacki rozbił tę szarżę ogniem artylerii i muszkietów.12
Wieś i las. Wielki wezyr rzucił teraz swoje siły na Austriaków, ale ich czworoboki wytrzymały. Tymczasem Suworow obszedł umocnioną wieś Boksa, odcinając jej obrońców i działa, a Osmanowie cofnęli się do lasu, który relacje rosyjskie nazywają Kryngu-Mejlor, gdzie leżały ich niedokończone szańce. Po południu obie sprzymierzone armie uderzyły na las razem: piechota w kolumnach, a jazda przez luki w na wpół zbudowanych umocnieniach.13
Punkt zwrotny: pogrom nad rzeką
Atak na las złamał armię osmańską. Wybuchła panika, a wielki wezyr nie zdołał zebrać swoich ludzi; sam przeprawił się przez Rymnik i zostawił obóz sprzymierzonym. Nad rzeką ucieczka zamieniła się w katastrofę: konni i piesi rzucali się do wody i wielu utonęło.14
Straty są niepewne. Wielka Encyklopedia Radziecka szacuje straty sprzymierzonych na około 700 ludzi, a osmańskie, według różnych danych, na 6 do 20 tysięcy zabitych i rannych; Laverne podaje 10 do 12 tysięcy zabitych lub utopionych i wielką liczbę rannych. Oba źródła zgadzają się, że Osmanowie stracili obóz, tabory i całą artylerię, a starszy biogram Coburga w Deutsche Biographie mówi o niezmierzonych łupach.15
Następstwa
Skutki zwycięstwa odczuł cały front. W następnych tygodniach Bender poddał się Rosjanom, a Belgrad Austriakom Laudona, według Emecena 8 października.16
Nagrody były hojne. Katarzyna II uczyniła Suworowa hrabią imperium rosyjskiego z przydomkiem Rymnikski, a Józef II hrabią Świętego Cesarstwa Rzymskiego.17
Dwa kalendarze i dwie nazwy
Bitwa ma dwie daty i dwie nazwy. Rosja posługiwała się jeszcze kalendarzem juliańskim, który w XVIII wieku opóźniał się o jedenaście dni względem gregoriańskiego, dlatego relacje rosyjskie podają 11 września 1789 roku, a austriackie i zachodnie 22 września. Rosjanie nazwali bitwę od rzeki Rymnik, dopływu Seretu, Austriacy zaś od wsi Martinești nad jej brzegiem.18
Dziedzictwo i pamięć
Rymnik rozsławił Suworowa. Jego późniejsze zwycięstwa pod Izmaiłem w 1790 roku oraz we Włoszech i Szwajcarii w 1799 roku uczyniły go, jak pisze Longworth, bohaterem przeciwników rewolucji francuskiej, a zmarł w 1800 roku jako generalissimus. Wiedeńska rycina wydana jeszcze w roku bitwy pokazuje piechotę sprzymierzonych ustawioną w czworoboki na równinie.19› Bitwa nad Trebbią, 1799
Szybkość i bagnet wygrały Rymnik i to one są też tematem traktatu, który Suworow napisał później dla swoich żołnierzy, „Nauki zwyciężania”; Britannica podkreśla w nim nacisk na szybkość, ruchliwość i użycie bagnetu.20
