Bitwa pod Kinburnem 1855: dzień, w którym do walki weszły okręty pancerne

Kinburn był niewielką operacją pod koniec wojny krymskiej. Sława przyszła później. Była to pierwsza bitwa, w której do walki weszły okręty chronione żelaznym pancerzem, i właśnie dlatego historyk marynarki H. W. Wilson od niej zaczął swoją historię wojny okrętów pancernych.²

Żelazo przeciw pociskom

Działa strzelające pociskami burzącymi pokazały już, co potrafią zrobić z drewnianymi okrętami. Pod Synopą w listopadzie 1853 roku rosyjska eskadra zniszczyła stojącą na kotwicy eskadrę turecką, a 17 października 1854 roku brytyjskie i francuskie okręty ostrzeliwujące forty Sewastopola zostały ciężko poturbowane.³ › Bitwa pod Synopą, 1853

W 1854 roku Francja zamówiła nowy rodzaj jednostek: baterie pływające o drewnianych kadłubach pokrytych żelaznymi płytami grubości około 10 centymetrów. Wilson pisze, że cesarz Napoleon III zamówił je 5 września. Były powolne, płaskie i ledwie zdatne do żeglugi, a według Wilsona nigdy nie puszczano ich na otwarte morze bez asysty innych okrętów. Każda niosła baterię osiemnastu ciężkich dział 50-funtowych, a załogę według Wilsona stanowiło 280 marynarzy i czterdziestu żołnierzy piechoty morskiej. Trzy z nich, „Lave”, „Tonnante” i „Dévastation”, przyholowały na Morze Czarne fregaty kołowe, a podróż trwała około 45 dni.⁴

Flota pod Kinburnem

Jesienią 1855 roku Sewastopol już padł, a alianci szukali nowych celów. Forty Kinburnu stały na końcu długiej, niskiej piaszczystej mierzei, która strzegła limanu Dniepru i Bohu oraz drogi do Mikołajowa i Chersonia. Były tam trzy dzieła: kamienny fort główny z kazamatami i działami na wałach, okrągła bateria na północ od niego i dalej szaniec ziemny.⁵

Po pozorowanym ataku na Odessę połączona flota admirałów Lyonsa i Bruata stanęła pod Kinburnem 15 października. Wilson wymienia sześć brytyjskich okrętów liniowych, siedemnaście fregat i slupów, dziesięć kanonierek i sześć moździerzowców oraz francuską eskadrę czterech liniowców, korwet, kanonierek i moździerzowców, nie licząc baterii pływających. Na mierzei wylądowały wojska, które odcięły forty od lądu; według rozkazu dziennego marszałka Pélissiera dowodził nimi generał Bazaine. W nocy z 16 na 17 października francuskie łodzie sondowały kanał pod murami i stawiały boje dla baterii.⁶

17 października: bombardowanie

O świcie francuscy żołnierze kopali już pierwszy rów około 600 do 640 metrów od fortu. Baterie pływające podeszły do boi, około 730 metrów od głównego fortu, i o 9.30 rano otworzyły ogień. Dołączyły moździerzowce i kanonierki, a później dalej od brzegu stanęły okręty liniowe.⁷

Wewnątrz baterii pokłady działowe wypełnił dym i obsługa pracowała niemal po ciemku, a rosyjskie kule dzwoniły o płyty. Straty powodowały tylko pociski, które wpadały przez furty działowe; jedna kula wleciała przez furtę „Dévastation”, zabiła kanoniera i trafiła sierżanta piechoty morskiej. Piechota morska na każdej baterii strzelała do rosyjskich obsług dział na wałach. Korespondent Timesa, cytowany w dickensowskim Household Narrative, widział, jak o 11.10 w koszarach wybuchł pożar, który objął cały fort, a o 11.15 zestrzelono rosyjską flagę.⁸

W końcu na wale pojawiła się biała flaga. Wilson podaje godzinę 13.35, po trzech godzinach oporu; korespondent Timesa pisze, że ogień ustał o czternastej; a rozkaz dzienny Pélissiera mówi o bombardowaniu trwającym pięć i pół godziny. Komendant, generał major Kokonovitch (tak zapisuje jego nazwisko korespondent Timesa), oddał szpadę. Korespondent Timesa relacjonuje, że odchodził we łzach, nazywając Kinburn chwałą Suworowa i swoją hańbą.⁹

Jeńcy, działa i liczba zabitych

Według rozkazu Pélissiera załoga liczyła jednego generała, dziesięciu innych oficerów i 1380 żołnierzy, którzy wyszli z honorami wojskowymi i oddali się do niewoli, zostawiając w forcie 174 działa. Korespondent Timesa, piszący wieczorem w dniu bitwy, naliczył około 1100 ludzi i słyszał o 200 zabitych oraz 400 do 500 rannych. Późniejsze dane Wilsona są znacznie niższe: 45 zabitych i 130 rannych Rosjan wobec 2 zabitych i 25 rannych po stronie aliantów, wszystkich na bateriach pływających. Następnego dnia Rosjanie wysadzili swój fort w Oczakowie po drugiej stronie wody.¹⁰

Dlaczego Kinburn ma znaczenie

Pancerz wytrzymał. Wilson zapisał, że „Dévastation” została trafiona 31 razy w burtę i 44 razy w pokład, a żaden pocisk nie zostawił więcej niż wgniecenie głębokości od 2,5 do 4 centymetrów; „Lave” i „Tonnante” przyjęły po około sześćdziesiąt trafień. Z 62 dział i moździerzy fortu 29 zostało strąconych z lawet. „Po tych groźnych machinach wojennych można się spodziewać wszystkiego”, meldował admirał Bruat.¹¹

Nie wszystkich przekonało to od razu i Wilson przyznaje, że zdania o sukcesie baterii były podzielone. Kinburn był słabszy od Sewastopola, a drewniane okręty nie straciły ani jednego człowieka tylko dlatego, że Rosjanie celowali w baterie. Francja szybko wyciągnęła jednak wnioski i zaczęła przebudowywać flotę wokół pancerza, podczas gdy Wielka Brytania, zdaniem Wilsona, potrzebowała na to jeszcze czterech lat.¹²