Kiedy rozpoczęło się oblężenie Sewastopola?

Alianci rozpoczęli pierwsze bombardowanie 17 października 1854 roku (5 października według kalendarza rosyjskiego). Oblężenie trwało do września 1855 roku.

Dlaczego pierwsze bombardowanie Sewastopola się nie powiodło?

Rosyjski pocisk wysadził francuską prochownię i uciszył francuskie działa, szturm piechoty nie nastąpił, a rosyjskie umocnienia ziemne dobrze zniosły ostrzał.

Kto bronił Sewastopola?

Admirałowie Korniłow i Nachimow kierowali załogą, a inżynier Eduard Totleben zbudował umocnienia, podczas gdy książę Mienszykow trzymał rosyjską armię polową poza miastem.

Dlaczego oblężenie trwało tak długo?

Alianci obeszli miasto zamiast od razu atakować, co, jak zaznacza National Army Museum, dało Rosjanom czas na wzmocnienie umocnień, a te dobrze zniosły pierwsze bombardowanie.

Kiedy upadł Sewastopol?

8 września 1855 roku Francuzi zdobyli redutę Małachow. Rosjanie opuścili potem południową część miasta, a przeprawiając się na stronę północną, zatopili resztę Floty Czarnomorskiej i wysadzili swoje umocnienia.

Ilu ludzi zginęło pod Sewastopolem?

Nie ma uzgodnionej liczby dla całego oblężenia. Choroby zebrały wielkie żniwo: National Army Museum opisuje, jak pustoszyły armię brytyjską w pierwszej zimie, a francuską w drugiej.

Jaki słynny pisarz walczył pod Sewastopolem?

Lew Tołstoj, wtedy młody oficer, który przez wiele miesięcy służył w załodze. Opisał oblężenie w trzech opowiadaniach sewastopolskich.

Oblężenie Sewastopola 1854: jedenaście miesięcy oblężenia

Sebastopol: First Day's Attack by the Allied Fleet and Armies of France and England, drzeworyt wydany jako dodatek do Illustrated London News, datowany przez Rijksmuseum na lata 1855 do 1856 (fragment). Rijksmuseum, Amsterdam, Wikimedia Commons, CC0

W skrócie

Co wydarzyło się pod Sewastopolem 17 października 1854 roku?

Brytyjczycy i Francuzi rozpoczęli pierwsze bombardowanie Sewastopola, rosyjskiej bazy morskiej na Krymie. Rosyjski pocisk wysadził francuską prochownię i uciszył francuskie działa, a brytyjski ogień rozbił 3. Bastion i, według Totlebena, wysadził jego prochownię. Szturm, który miał nastąpić, nie doszedł do skutku, a kampania zamieniła się w oblężenie trwające do września 1855 roku.¹

Wojna krymska miała rozstrzygnąć się pod Sewastopolem, bazą rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. 17 października 1854 roku alianci próbowali złamać twierdzę samą artylerią. Nie udało się, a potem przyszło oblężenie pełne okopów, zimy i kosztownych szturmów, które trwało do września 1855 roku.²

Ciemna mapa lokalizacyjna ze złotą gwiazdką w świecącym kółku, która wskazuje przybliżone miejsce bitwy: Oblężenie Sewastopola, z wybrzeżami, rzekami i jeziorami regionu oraz małą wkładką z mapą świata, na której zaznaczono ten obszar — Sewastopol leży przy południowo-zachodnim krańcu Krymu, nad długą zatoką, która oddziela miasto od jego północnej strony. Alianci wylądowali na północy i oblegali je z płaskowyżu na południu. Mapa wykonana do tego artykułu na podstawie danych Natural Earth, bez współczesnych granic. Mapa lokalizacji: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna)

Tło: wojna o Imperium Osmańskie

Wojna wyrosła z rosyjskiego sporu z Imperium Osmańskim. National Army Museum wiąże jej początek z rosyjskim wkroczeniem do osmańskich księstw naddunajskich, Mołdawii i Wołoszczyzny, i pisze, że Wielka Brytania i Francja chciały podtrzymać Imperium Osmańskie i powstrzymać rosyjską ekspansję. Turcja wypowiedziała Rosji wojnę w 1853 roku. Gdy rosyjska Flota Czarnomorska zniszczyła w listopadzie turecką eskadrę pod Synopą, floty brytyjska i francuska weszły na Morze Czarne, a w 1854 roku Wielka Brytania i Francja przystąpiły do wojny.³

Celem stał się Sewastopol, baza floty. Rząd brytyjski, jak zaznacza National Army Museum, pod naciskiem opinii publicznej postanowił uderzyć właśnie tam, a Francuzi się zgodzili. 14 września 1854 roku alianci wylądowali nad Zatoką Kałamicką na zachodnim wybrzeżu Krymu, około trzydziestu mil na północ od miasta: według muzeum około 30 tysięcy Francuzów, 26 tysięcy Brytyjczyków i 4,5 tysiąca Turków. 20 września pobili nad Almą armię księcia Mienszykowa.⁴ › Bitwa nad Almą, 1854

Ręcznie kolorowana dziewiętnastowieczna mapa Półwyspu Krymskiego w bladożółtych i zielonych barwach, z Sewastopolem na południowym zachodzie, Zatoką Kałamicką na zachodnim wybrzeżu i wstawką w prawym dolnym rogu z planem Eupatorii, jej portu i jeziora Sasyk za miastem — Johnstons' New Map of the Crimea, Eupatoria &c., mapa wydana w Edynburgu do atlasu wojny w 1855 roku. Krym oczami brytyjskich czytelników w 1855 roku: alianci wylądowali nad Zatoką Kałamicką na zachodnim wybrzeżu i ruszyli na południe, przez Almę, ku Sewastopolowi, którego linie oblężnicze wypełniły płaskowyż między miastem a Bałakławą. Domena publiczna. W. & A. K. Johnston, Johnstons' New Map of the Crimea, Eupatoria &c., Edynburg, 1855, David Rumsey Map Collection przez Internet Archive i Wikimedia Commons.

Zamiast atakować od północy, przez szeroką zatokę, alianci obeszli miasto i rozłożyli się na płaskowyżu na południu, z Brytyjczykami w Bałakławie i Francuzami w Kamieszu jako portami zaopatrzenia. Jak zaznacza National Army Museum, dało to Rosjanom czas na wzmocnienie umocnień miasta. Rosjanie już wcześniej zatopili w wejściu do portu linię okrętów, by nie wpuścić flot alianckich; Russell, korespondent „The Times”, przypisuje ten pomysł admirałowi Korniłowowi.⁵

Siły i dowódcy

Aliantami dowodzili lord Raglan po stronie brytyjskiej i, po śmiertelnej chorobie marszałka Saint-Arnauda, generał Canrobert po stronie francuskiej. EBSCO szacuje armię aliancką na około 60 tysięcy ludzi i ocenia przewagę aliantów nad obrońcami na mniej więcej trzy, cztery do jednego.⁶

Feldmarszałek lord Raglan, starszy, siwy oficer w ciemnym surducie, siedzi w drzwiach z kapeluszem z pióropuszem na kolanach, Krym 1855, w sepii — Feldmarszałek lord Raglan sfotografowany na Krymie przez Rogera Fentona w 1855 roku. Dowodził armią brytyjską przez pierwszą zimę oblężenia i zmarł pod Sewastopolem 28 czerwca 1855 roku, dziesięć dni po nieudanym szturmie na Redan. Roger Fenton, Field Marshal Lord Raglan, Crimea, 1855, Metropolitan Museum of Art, przez Wikimedia Commons, CC0.

Siłami rosyjskimi dowodził książę Mienszykow, ale wyprowadził większość armii polowej z miasta na północny wschód, by nie dać się w nim zamknąć. Obrona samego Sewastopola spadła na marynarkę i inżynierów. Admirałowie Korniłow i Nachimow kierowali załogą i podtrzymywali jej ducha, a podpułkownik Eduard Totleben, główny inżynier Mienszykowa, osłonił odsłoniętą stronę południową wałami ziemnymi, okopami i bateriami budowanymi dzień i noc.⁷

Litograficzny portret młodego oficera z dużymi wąsami, w czapce z daszkiem, epoletach i płaszczu z futrzanym kołnierzem, z dłonią opartą na wylocie lufy armaty — Eduard Totleben, inżynier, który pod ogniem zbudował umocnienia Sewastopola, na holenderskiej litografii nazywającej go obrońcą Sewastopola. C. C. A. Last, *Generaal Totleben, verdediger van Sebastopol*, litografia, między 1855 a 1876, Rijksmuseum RP-P-1905-4234. CC0, przez Wikimedia Commons

Oblężenie krok po kroku

17 października 1854: pierwsze bombardowanie

Bombardowanie rozpoczęło się według Totlebena o 6.30 rano 17 października, czyli 5 października według kalendarza juliańskiego, którego wówczas używano w Rosji; Raglan podaje mniej więcej kwadrans przed siódmą. Około wpół do dziesiątej, pisze Totleben, rosyjski pocisk wysadził prochownię w jednej z francuskich baterii na górze Rudolfa, a pół godziny później nastąpił drugi wybuch; Raglan datuje wybuch na około dziesiątą, Russell na 8.40. Ogień francuski słabł i około wpół do jedenastej ustał zupełnie. Brytyjczykom poszło lepiej. Raglan zameldował o potężnym wybuchu za silną rosyjską redutą naprzeciw linii brytyjskich, a Totleben opisuje, jak brytyjski ogień rozbił działa 3. Bastionu, gdzie około trzeciej po południu wyleciała w powietrze prochownia w jego czole, zabijając ponad stu ludzi. Admirał Korniłow, który pojechał na wzgórze Małachow, został trafiony kulą armatnią i zmarł dwie godziny później w szpitalu marynarki.⁸

Bombardowanie miało przygotować szturm, a wojska oblegających stały w gotowości. Zdaniem Totlebena alianci powinni byli od razu uderzyć na 3. Bastion, póki jego działa milczały; szturm jednak nie nastąpił.⁹

Floty nie poradziły sobie lepiej. Drewniane liniowce brytyjskie i francuskie przez całe popołudnie ostrzeliwały forty portu, odniosły poważne uszkodzenia i niewiele wskórały; historyk marynarki H. W. Wilson traktuje ten dzień jako dowód, co działa nadbrzeżne mogą zrobić z drewnianymi okrętami. Rosyjskie umocnienia ziemne, jak zaznacza National Army Museum, dobrze zniosły bombardowanie. EBSCO podsumowuje całą próbę jako dwa dni ostrzału bez powodzenia.¹⁰

Bałakława, Inkerman i zima

Rosjanie uderzyli potem w skrzydło aliantów: na brytyjską bazę w Bałakławie 25 października, w dniu szarży Lekkiej Brygady, i pod Inkermanem 5 listopada, w chaotycznej bitwie stoczonej w gęstej mgle. Żadna z tych bitew nie przerwała linii oblężniczych; EBSCO uznaje wynik bitwy pod Inkermanem za nierozstrzygnięty.¹¹ › Bitwa pod Bałakławą, 1854

Potem przyszła zima. 14 listopada nad Krym nadciągnęła wielka burza i zerwała namioty obozów pod Sewastopolem. Kilka brytyjskich statków się rozbiło, wśród nich parowiec „Prince”, a National Army Museum mówi o 30 uszkodzonych jednostkach z ładunkami leków, żywności i odzieży. Żołnierzom w okopach zabrakło racji, zimowej odzieży, namiotów i opału, a w lutym 1855 roku, jak pisze muzeum, choroby zmniejszyły brytyjskie siły do 12 tysięcy zdolnych do walki.¹²

Cierpienia nie dało się ukryć. Korespondencje Williama Howarda Russella w „The Times” pokazały brytyjskiej opinii, co się dzieje, a National Army Museum pisze, że oburzenie obaliło gabinet lorda Aberdeena. Muzeum przypisuje komisji sanitarnej wysłanej w 1855 roku, działającej razem z pielęgniarkami Florence Nightingale, zmniejszenie o połowę śmiertelności w szpitalu w Skutari w ciągu kilku tygodni.¹³ › Florence Nightingale i wojna krymska

Oblężenie zamieniło się w wojnę okopową, a EBSCO zaznacza, że surowa zima ograniczyła walki do wymiany ognia artyleryjskiego. List żołnierza przytoczony przez National Army Museum opisuje drugiego wroga: deszcz lejący się na namioty i cholerę wśród ludzi, którzy dzień i noc siedzieli w okopach, mając za całe okrycie płaszcze.¹⁴

1855: Mamelon i nieudany szturm

Wiosną 1855 roku, jak pisze National Army Museum, alianci wznowili przygotowania do zdobycia Sewastopola, a po długim bombardowaniu i zajęciu kilku umocnień wysuniętych wyznaczono szturm na 18 czerwca. Brytyjczycy, w dużej części świeżo przybyli i niedoświadczeni, zaatakowali Redan przez 250 jardów otwartego terenu i stracili ponad 1500 ludzi, zanim się wycofali; EBSCO opisuje czerwcowe szturmy jako kosztowne dla obu stron. Raglan zmarł na cholerę wieczorem 28 czerwca, a ostatnia rosyjska próba przerwania oblężenia z zewnątrz załamała się 16 sierpnia nad Czarną Rzeką, w obu przypadkach według Totlebena.¹⁵

Punkt zwrotny: Małachow, 8 września 1855

Ostatnie bombardowanie rozpoczęło się 5 września. 8 września, jak podaje Totleben, ogień aliantów nagle ustał w południe i Francuzi natychmiast wyskoczyli z wysuniętych okopów na Małachow. Rosjanie godzinami kontratakowali, ale Francuzi się utrzymali. Brytyjski szturm na Redan po raz drugi się nie powiódł.¹⁶

Ruiny wieży Małachowa w Sewastopolu po szturmie Francuzów 8 września 1855 roku: poszczerbiony mur z łukowym wejściem, drewniana budka i namiot na szczycie, kłody i kosze faszynowe na pierwszym planie i samotny żołnierz na przedpiersiu — To, co zostało z wieży Małachowa po szturmie Francuzów 8 września 1855 roku. Jej upadek sprawił, że rosyjskiej pozycji w południowej części miasta nie dało się utrzymać. James Robertson, *Remains of the Malakoff Tower*, odbitka albuminowa, 1855 do 1856, National Gallery of Art w Waszyngtonie. CC0, przez Wikimedia Commons

Utrata Małachowa przesądziła o oblężeniu. Tej nocy rosyjska załoga przeszła mostem pływającym na północną stronę zatoki, a w czasie przeprawy, pisze Totleben, Rosjanie zatopili resztę Floty Czarnomorskiej i wysadzili swoje umocnienia; EBSCO odnotowuje, że zniszczyli ogromne ilości zapasów i sprzętu wojskowego. Alianci zajęli miasto, ale ich nie ścigali.¹⁷

Następstwa

Nie ma jednej, uzgodnionej liczby strat całego oblężenia i ten artykuł jej nie wymyśla. Choroby zebrały wielkie żniwo po obu stronach: National Army Museum opisuje, jak w drugiej zimie zdziesiątkowały armię francuską, podczas gdy Brytyjczycy, którzy ucierpieli w pierwszej, byli już dobrze ubrani, zakwaterowani i wyposażeni.¹⁸

Upadek Sewastopola w praktyce zakończył wojnę. W październiku 1855 roku alianci zdobyli rosyjską bazę w Kinburnie, gdzie do walki weszły francuskie pancerne baterie pływające. Gdy Austria zagroziła przystąpieniem do wojny po stronie aliantów, Rosja przyjęła warunki pokoju, a traktat paryski z marca 1856 roku zneutralizował Morze Czarne.¹⁹ › Bitwa pod Kinburnem, 1855

Dziedzictwo i pamięć

Wśród obrońców był młody oficer, Lew Tołstoj, który, jak zaznacza EBSCO, przez wiele miesięcy służył w Sewastopolu. Napisał o oblężeniu trzy opowiadania, Sewastopol w grudniu, Sewastopol w maju i Sewastopol w sierpniu, których akcja toczy się w grudniu 1854, maju 1855 i sierpniu 1855 roku.²⁰

Obie strony wyciągnęły wnioski. EBSCO widzi w falach piechoty rzucanej na przygotowane pozycje ostrzeżenie, które powtórzy się w I wojnie światowej, a w porażce Rosji na własnym terytorium początek długiego wysiłku modernizacji armii i gospodarki za nowego cara. Pokój odebrał też Rosji pozycję głównej potęgi na Morzu Czarnym.²¹

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; Lord Raglan, „The London Gazette”, nr 21623, 11 listopada 1854; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”. ↩
EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; National Army Museum, „Crimean War”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; William Howard Russell, „The British Expedition to the Crimea”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; Lord Raglan, „The London Gazette”, nr 21623, 11 listopada 1854; William Howard Russell, „The British Expedition to the Crimea”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”. ↩
H. W. Wilson, „Ironclads in Action”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; William Howard Russell, „The British Expedition to the Crimea”; National Army Museum, „Crimean War”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; William Howard Russell, „The British Expedition to the Crimea”. ↩
EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; National Army Museum, „Crimean War”; William Howard Russell, „The British Expedition to the Crimea”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; National Army Museum, „Crimean War”. ↩
E. de Todleben, „Défense de Sébastopol”; EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; National Army Museum, „Crimean War”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”. ↩
National Army Museum, „Crimean War”; H. W. Wilson, „Ironclads in Action”. ↩
EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; Lew Tołstoj, Sebastopol. ↩
EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol”; National Army Museum, „Crimean War”. ↩

Źródła

E. de Todleben (red.), „Défense de Sébastopol”, t. I, cz. 1 (Sankt Petersburg: N. Thieblin, 1863), s. 319-330, 346-347 (po francusku)
Lord Raglan, depesza spod Sewastopola z 18 października 1854, „The London Gazette”, nr 21623, 11 listopada 1854, s. 3451 (po angielsku)
EBSCO Research Starters, „Siege of Sevastopol” (po angielsku)
National Army Museum, „Crimean War” (po angielsku)
H. W. Wilson, Ironclads in Action, t. 1 (1897), prolog, Internet Archive, „Ironclads in Action” (po angielsku)
William Howard Russell, The British Expedition to the Crimea (wydanie poprawione, Londyn: Routledge, 1877), Project Gutenberg, „The British Expedition to the Crimea” (po angielsku)
E. de Todleben (red.), „Défense de Sébastopol”, t. II, cz. 2 (Sankt Petersburg, 1874) (po francusku)
Lew Tołstoj, Sebastopol, przeł. Frank D. Millet (Nowy Jork: Harper & Brothers, 1887), Project Gutenberg, „Sebastopol” (po angielsku)