Czym był długi patrol Carlsona?
Trwającym miesiąc rajdem za liniami japońskimi na Guadalcanalu, przeprowadzonym przez 2. Batalion Rajdowy piechoty morskiej pod dowództwem ppłk. Evansa Carlsona od początku listopada do 4 grudnia 1942 roku. Prowadzeni przez zwiadowców z Wysp Salomona rajdowcy przeszli około 150 mil, czyli blisko 240 kilometrów, stoczyli serię małych starć z Japończykami wycofującymi się spod przylądka Koli i zabili ich kilkuset, tracąc 16 lub 17 zabitych. Choroby kosztowały ich jednak znacznie więcej ludzi niż nieprzyjaciel.1
4 grudnia 1942 roku kolumna wychudzonych, zarośniętych żołnierzy piechoty morskiej zeszła ze stoków góry Austen do amerykańskiego obwodu na Guadalcanalu. Spędzili miesiąc w dżungli, poza własnymi liniami, tropiąc resztki japońskiego zgrupowania przez bagna, trawę kunai i ostre grzbiety wzgórz. Ten marsz stał się legendą Korpusu. Jego historycy zapisali jednak także, ile kosztował ludzi, którzy go przeszli.2
Tło: drugi front na Guadalcanalu
W listopadzie 1942 roku Amerykanie walczyli o Guadalcanal od trzech miesięcy. Trzymali obwód wokół lotniska na przylądku Lunga, nazwanego Henderson Field, i odparli wielką japońską ofensywę z października. Na początku listopada generał Alexander Vandegrift, dowódca 1. Dywizji Piechoty Morskiej, zaczął przesuwać front na zachód, w stronę Kokumbony, ale na wschodzie pojawiło się nowe zagrożenie.3 › Bitwa o Guadalcanal, 1942 do 1943
W nocy 2 listopada japońskie okręty wysadziły pod przylądkiem Koli, przy ujściu strumienia Gavaga, żołnierzy 230. Pułku Piechoty i zaopatrzenie. Oficjalna historia armii amerykańskiej szacuje ten oddział na około 1500 ludzi, którzy mieli dołączyć do stojącego tam zgrupowania pułkownika Toshinariego Shōjiego i zbudować lotnisko. Bataliony piechoty morskiej i armii ruszyły, by ich okrążyć.4
W tym samym czasie Amerykanie otwierali własny przyczółek dalej na wschodzie. 4 listopada dwie kompanie 2. Batalionu Rajdowego wylądowały w zatoce Aola na północno-wschodnim wybrzeżu, by osłaniać przybycie oddziałów armii i jednostek budowlanych, które miały tam zbudować drugie lotnisko. Rozkazy szybko się zmieniły. Vandegrift polecił Carlsonowi ruszyć z Aoli na zachód i uderzyć na Japończyków spod Koli od tyłu, wyłapując tych, którzy wymkną się z pułapki.5
Siły i dowódcy
Evans Fordyce Carlson był jednym z najbardziej nietypowych oficerów piechoty morskiej. W czasie I wojny światowej służył w armii, potem próbował sił jako sprzedawca, a w 1922 roku zaciągnął się do piechoty morskiej jako szeregowiec i wkrótce znów został oficerem. W 1927 roku trafił z 4. Pułkiem Piechoty Morskiej do Szanghaju jako oficer wywiadu. Tak zaczęła się jego fascynacja Chinami, która nie opuściła go do końca życia.6
W 1937 roku, ponownie w Chinach jako obserwator, Carlson dostał zgodę na podróż z komunistyczną 8. Armią Marszrutową walczącą z Japończykami. Wrócił przekonany o wartości małych oddziałów, rajdów w stylu partyzanckim i dowódców dzielących trudy z żołnierzami. Gdy w lutym 1942 roku piechota morska utworzyła bataliony rajdowe, dostał 2. batalion i zbudował go na tych zasadach: z otwartymi dyskusjami oficerów i szeregowych oraz z chińskim hasłem Gung Ho, które tłumaczył jako wspólną pracę. Znał też Franklina Roosevelta, którego syn James służył w batalionie.7
Pierwszy sprawdzian batalionu, rajd na atol Makin w archipelagu Gilberta w sierpniu 1942 roku, w kraju świętowano jako zwycięstwo, ale w rzeczywistości poszedł źle. Uwikłany w chaotyczną strzelaninę i z trudem przeprawiający ludzi przez przyboje do okrętów podwodnych, Carlson próbował wysłać Japończykom propozycję kapitulacji; posłaniec zginął, zanim do kogokolwiek dotarł. Dziewięciu rajdowców pozostawionych na wyspie zostało później schwytanych i ściętych. Część jego własnych oficerów zaczęła wątpić w jego ocenę sytuacji, a Guadalcanal był dla niego szansą, by obronić siebie i swoje metody.8
Przeciw niemu stali żołnierze japońskiego 230. Pułku Piechoty i innych oddziałów, głodni i zmęczeni, ale wciąż groźni. Gdy dowództwo porzuciło plan lotniska pod Koli, dostali rozkaz powrotu przez głąb wyspy, okrężną drogą wokół amerykańskiego obwodu, do Kokumbony i wzgórz na zachodzie, obok góry Austen.9
Patrol krok po kroku
W głąb wyspy
Carlson wyruszył 6 listopada, prowadzony przez zwiadowców z Wysp Salomona. Ścieżki były wąskie i zarośnięte, strumienie wezbrane, a ciężkie plecaki i gęste pnącza spowalniały każdą milę. Kolumna dotarła do Binu, wioski nad rzeką Balesuna, gdzie Carlson założył bazę. 10 listopada dołączyły do niego trzy kolejne kompanie, B, D i F, a od tej pory zaopatrzenie z wybrzeża donosili miejscowi tragarze.10
Starcie pod Asamamą
Większość Japończyków zdążyła już wyrwać się z okrążenia nad rzeką Metapona i ruszyć w głąb lądu. 11 listopada Carlson wysłał cztery kompanie na osobne patrole. Przed południem kompania C wpadła na skraj dużego japońskiego obozowiska pod Asamamą. Straż przednia zadała w pierwszych minutach ciężkie straty, ale reszta kompanii została przygwożdżona na otwartym terenie ogniem karabinów, karabinów maszynowych i moździerzy.11
Carlson skierował inne kompanie w stronę strzelaniny. Kompania E Richarda Washburna natknęła się nad Metaponą na kolejną grupę Japończyków, cofnęła się, przegrupowała i kontratakowała, gdy nieprzyjaciel próbował przekroczyć rzekę. Kompania C wycofała się pod osłoną własnych moździerzy, Carlson wezwał lotnictwo, a do wieczora główne siły japońskie odeszły. Rajdowcy stracili zabitych i rannych, ale znaleźli przeciwnika.12
Polowanie na maruderów
Carlson zamienił Asamamę w pułapkę. Japońscy gońcy, nieświadomi, że obozowisko zmieniło właściciela, wchodzili do niego jeden po drugim, a rajdowcy zabili 25 z nich; grupy dostrzeżone w pobliżu ostrzeliwano z moździerzy. 14 listopada patrol kompanii F rozbił 15-osobową japońską placówkę koło Binu.13
17 listopada Carlson przyszedł do obwodu na rozmowę z Vandegriftem, który dał mu nowe zadanie: skręcić na południe i zachód, w głąb wyspy, wytropić japońską artylerię ostrzeliwującą lotnisko i rozpoznać ścieżki, którymi nieprzyjaciel obchodził obwód. Rajdowcy weszli w wzgórza między źródłami rzek Tenaru i Lunga.14 › Bitwa nad Tenaru, 1942
Szarża Yanceya i góra Austen
Pod koniec listopada, na stromym grzbiecie między obiema dolinami, rajdowcy znaleźli opuszczony obóz z 75-milimetrowym działem górskim i 37-milimetrowym działem przeciwpancernym i unieszkodliwili oba. Dalej na ścieżce straż przednia natknęła się na około stu Japończyków z karabinami ustawionymi w kozły, poza zasięgiem rąk. Kapral John Yancey wpadł między nich, strzelając, i zawołał swoją drużynę; gdy strzały ucichły, 75 Japończyków nie żyło. Yancey dostał Krzyż Marynarki Wojennej.15
Vandegrift wezwał teraz batalion do obwodu. Carlson odesłał najbardziej wyczerpane kompanie z powrotem, a z resztą wspiął się na górę Austen, która od południowego zachodu górowała nad lotniskiem. 3 grudnia w pobliżu szczytu natknęli się na japoński pluton i przez dwie godziny walczyli w gęstwinie, a obie strony próbowały okrążyć przeciwnika; zginęło 25 Japończyków, a czterech rajdowców zostało rannych, jeden śmiertelnie. Następnego dnia, w drodze w dół, kolumna wpadła w zasadzkę, która kosztowała kolejne ofiary, zanim ostatni rajdowcy dotarli 4 grudnia do obwodu.16
Punkt zwrotny
O losach patrolu przesądziło pierwsze duże starcie pod Asamamą. Rozciągnięta na otwartym terenie kompania C mogła zostać zniszczona; zamiast tego Carlson, dzięki radiostacjom, rozproszonym kompaniom i wsparciu lotnictwa, skupił siły na miejscu walki, a do wieczora Japończycy się wymknęli. Odtąd inicjatywa należała do rajdowców. Hoffman zauważa, że z dala od amerykańskiego obwodu Japończycy stali się nieostrożni i raz po raz dawali się zaskoczyć, a rajdowcy, działając wyłącznie na tyłach nieprzyjaciela, w pełni to wykorzystali. W jego ocenie partyzancka taktyka Carlsona w dużej mierze tłumaczy tak nierówny bilans strat.17
Następstwa: cena patrolu
Bilans zależy od tego, czyją historię się czyta. Historia piechoty morskiej Jona Hoffmana liczy 488 zabitych Japończyków przy 16 zabitych i 18 rannych rajdowcach, tak samo jak monografia Johna Zimmermana z 1949 roku; David Sears podaje około 500 zabitych Japończyków i te same straty amerykańskie. Oficjalna historia armii USA autorstwa Johna Millera przypisuje rajdowcom 30-dniowy marsz o długości 150 mil, 12 osobnych starć i ponad 400 zabitych nieprzyjaciół, przy stracie 17 ludzi.18
Straty bojowe były tylko częścią rachunku. W ciągu miesiąca batalion ewakuował 225 ludzi z malarią, czerwonką, grzybicą i innymi chorobami, kilka razy więcej, niż stracił w walce. Dwie kompanie, które przez cały miesiąc były w polu, wróciły z mniej więcej jedną piątą żołnierzy, z którymi wylądowały. Hoffman obwinia złe racje i ciężkie warunki i konkluduje, że partyzancka taktyka zadała nieprzyjacielowi ciężkie straty, ale za równie wysoką cenę we własnych ludziach.19
Walki na Guadalcanalu trwały jeszcze dwa miesiące po powrocie rajdowców. W grudniu 1. Dywizję Piechoty Morskiej zluzowano, ofensywę przejęły dywizje armii, a w pierwszym tygodniu lutego 1943 roku japońskie okręty zabrały z wyspy resztki garnizonu. 8 lutego zlikwidowano ostatni punkt oporu.20
Dziedzictwo i pamięć
Metody Carlsona wydawały się potwierdzone, ale Korpus nie był przekonany, że ich potrzebuje. Hoffman wylicza powody: piechota morska rosła i potrzebowała ludzi do nowych dywizji, rajdowcy w praktyce walczyli głównie jako zwykła piechota, a wielu starszych oficerów nie znosiło pomysłu elity wewnątrz elitarnego korpusu. W styczniu 1944 roku bataliony rajdowe rozwiązano, a 1 lutego 1. Pułk Rajdowy stał się nowym 4. Pułkiem Piechoty Morskiej.21
Carlson zmarł w maju 1947 roku. Jego Gung Ho, hasło batalionu, przeżyło go, podobnie jak opowieść o miesiącu, który jego rajdowcy spędzili za liniami na Guadalcanalu. Hoffman nazywa patrol wyjątkowo udanym z taktycznego punktu widzenia, a National WWII Museum przypomina, że taktyką Carlsona dowódcy wojskowi zachwycali się długo po jego śmierci.22
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”; John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”. ↩
- John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Guadalcanal”; David Sears, „Going Long”. ↩
- John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”; David Sears, „Going Long”; Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”; John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”. ↩
- Jon T. Hoffman, „Creating the Raiders” i „Brigadier General Evans F. Carlson”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”. ↩
- Jon T. Hoffman, „Creating the Raiders” i „Brigadier General Evans F. Carlson”; David Sears, „Going Long”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”. ↩
- Jon T. Hoffman, „Makin”; David Sears, „Going Long”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”. ↩
- John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”; Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”; John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; John L. Zimmerman, „Chapter 8”; David Sears, „Going Long”; John Miller Jr., „Advances Toward Kokumbona”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”; David Sears, „Going Long”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”. ↩
- John Miller Jr., „Final Operations on Guadalcanal”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Guadalcanal”. ↩
- Jon T. Hoffman, „The Raider Legacy”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”. ↩
- Jon T. Hoffman, „Creating the Raiders” i „Brigadier General Evans F. Carlson”; Stephanie Hinnershitz, „Carlson's Raiders”; Jon T. Hoffman, „The Long Patrol”. ↩
Źródła
- Jon T. Hoffman, From Makin to Bougainville: Marine Raiders in the Pacific War, Marines in World War II Commemorative Series, US Marine Corps History and Museums Division, 1995 (wydanie online National Park Service), „The Long Patrol” (po angielsku)
- John Miller Jr., Guadalcanal: The First Offensive, United States Army in World War II, US Army Center of Military History, 1949, rozdział VIII (wydanie HyperWar), „Advances Toward Kokumbona” (po angielsku)
- David Sears, World War II, wrzesień/październik 2016, via HistoryNet, „Going Long: The 2nd Marine Raiders' Legendary March Across Guadalcanal” (po angielsku)
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Guadalcanal” (po angielsku)
- Jon T. Hoffman, From Makin to Bougainville, US Marine Corps History and Museums Division, 1995 (wydanie online National Park Service), „Creating the Raiders” i „Brigadier General Evans F. Carlson” (po angielsku)
- Stephanie Hinnershitz, The National WWII Museum, „Carlson's Raiders” (po angielsku)
- Jon T. Hoffman, From Makin to Bougainville, US Marine Corps History and Museums Division, 1995 (wydanie online National Park Service), „Makin” (po angielsku)
- John L. Zimmerman, The Guadalcanal Campaign, Marine Corps Historical Section, 1949 (wydanie HyperWar), „Chapter 8: Critical November” (po angielsku)
- John Miller Jr., Guadalcanal: The First Offensive, US Army Center of Military History, 1949, rozdział XV (wydanie HyperWar), „Final Operations on Guadalcanal” (po angielsku)
- Jon T. Hoffman, From Makin to Bougainville, US Marine Corps History and Museums Division, 1995 (wydanie online National Park Service), „The Raider Legacy” (po angielsku)
