Bitwa nad Tenaru 1942: pierwszy atak na Guadalcanal

Dwa tygodnie po lądowaniu marines japoński pułkownik poprowadził nocą swoich ludzi wzdłuż wybrzeża, by odbić lotnisko. Dziesięć minut po trzeciej nad ranem jego pierwsza fala ruszyła przez mierzeję u ujścia strumienia, prosto pod karabiny maszynowe i działo 37 mm strzelające kartaczami. Późnym popołudniem jego batalion był otoczony i zniszczony, a on sam zginął z własnej ręki.²

Tło: lotnisko na przylądku Lunga

W lipcu 1942 roku Japończycy zaczęli budować lotnisko na Guadalcanalu, na południowym krańcu Wysp Salomona. Stamtąd ich samoloty mogły zagrozić bazom aliantów na Nowych Hebrydach i w Nowej Kaledonii. 7 sierpnia amerykańska 1. Dywizja Piechoty Morskiej generała majora Alexandra Vandegrifta wylądowała i niemal bez walki zajęła lotnisko, nazwane Henderson Field na cześć majora Loftona Hendersona, lotnika piechoty morskiej poległego pod Midway.³ › Bitwa o Midway 1942

Potem odpłynęła flota. W nocy z 8 na 9 sierpnia japoński zespół krążowników spadł na amerykańskie i australijskie krążowniki osłaniające kotwicowisko u wyspy Savo i rozbił je, a transportowce odeszły, zanim zdążyły się w pełni rozładować. Marines zostali na wyspie sami, z brakami w zaopatrzeniu i bez osłony z powietrza. Vandegrift skupił siły w obwodzie obronnym wokół lotniska, ciągnącym się przez około 9600 jardów wybrzeża od ujścia Ilu do Kukum, ze wschodnim skrzydłem odgiętym w głąb lądu wzdłuż zachodniego brzegu strumienia.⁴

Armie i dowódcy

Japońska 17. Armia w Rabaulu, której właśnie powierzono walki lądowe na Guadalcanalu, postanowiła uderzyć natychmiast. Pierwszym ciosem miał być oddział Ichikiego: 2. batalion 28. pułku piechoty, wzmocniony do zgrupowania liczącego około 2000 ludzi pod dowództwem pułkownika Kiyono Ichikiego. Jednostka miała pierwotnie lądować na Midway; po klęsce trafiła na Guam, a w chwili lądowania marines płynęła do Japonii. Zawrócono ją i 12 sierpnia wysadzono na Truk.⁵

Ichiki nie czekał na całość swoich sił. Japońskie niszczyciele, które marines nazwali później Tokio Ekspresem, wysadziły jego i pierwszy rzut, według historii piechoty morskiej 900 ludzi, według historii armii około 1000, na przylądku Taivu, około 22 mil na wschód od Lungi, w nocy 18 sierpnia. Reszta oddziału miała dopłynąć transportowcami.⁶

Naprzeciw stały bataliony piechoty 1. Dywizji Piechoty Morskiej na Guadalcanalu, cztery w linii i jeden w odwodzie dywizji, wraz z artylerią. Wschodnie skrzydło, wzdłuż zachodniego brzegu strumienia, trzymał 2. batalion 1. pułku marines podpułkownika Edwina Pollocka z pułku pułkownika Cliftona Catesa. Działo 37 mm osłaniało mierzeję u ujścia, ale pozycja nie była tam osłonięta drutem kolczastym.⁷

Przebieg bitwy

Ostrzeżenia

19 sierpnia patrol marines kapitana Charlesa Brusha natknął się w pobliżu przylądka Taivu na grupę Japończyków idących bez ubezpieczenia wzdłuż plaży i wybił niemal wszystkich. Na ich hełmach widniała gwiazda armii, a nie kotwica z chryzantemą morskich oddziałów desantowych, a wśród dokumentów był kod do łączności między okrętami a brzegiem. Marines wiedzieli już, że na wschodzie wylądowały świeże oddziały armii. Ichiki, świadom, że go wykryto, postanowił uderzyć od razu.⁸

W nocy z 20 na 21 sierpnia posterunki nasłuchowe marines na wschodnim brzegu usłyszały ruch wojska w dżungli, wymieniły ogień i wycofały się przez ujście rzeki. Mniej więcej w tym samym czasie do stanowiska dowodzenia Pollocka dowlókł się Jacob Vouza, emerytowany starszy sierżant policji Wysp Salomona, który zgłosił się na zwiadowcę marines. Japończycy schwytali go, a gdy nic nie powiedział, zadali mu ciosy nożem lub bagnetem i zostawili na pewną śmierć. Uwolnił się i przedostał przez ich linie, by ostrzec marines przed nadchodzącym atakiem.⁹

Szturm przez mierzeję

O 3.10 21 sierpnia kolumna około 200 Japończyków ruszyła przez mierzeję do ataku na bagnety. Ogień karabinów, karabinów maszynowych i działa 37 mm strzelającego kartaczami ściął większość z nich, ale ponieważ pozycja nie była osłonięta drutem, kilku wdarło się w linię marines i zajęło część stanowisk. Odwód Pollocka, kompania G, kontratakował i odrzucił ich za rzekę.¹⁰

Ichiki skierował wtedy ogień moździerzy i dział 70 mm na pozycje marines i posłał drugą kompanię brodem za linię przyboju, by wyszła na brzeg na zachód od ujścia. Karabiny maszynowe i kartacze wybiły ją w przyboju, a haubice górskie 75 mm 3. batalionu 11. pułku marines ostrzeliwały Japończyków zebranych na plaży na wschód od strumienia.¹¹

Okrążenie

O świcie Pollock zameldował, że utrzyma pozycję. Vandegrift rozkazał odwodowi dywizji, 1. batalionowi 1. pułku marines podpułkownika Lenarda Cresswella, przejść strumień w górze biegu i uderzyć na Japończyków z flanki i od tyłu. Cresswell przeprawił się przed 7.00 i skręcił na północ. Do 14.00 Japończycy byli zamknięci na cyplu między strumieniem, plażą a jego kompaniami.¹²

Grupy Japończyków próbowały przebić się na wschód wzdłuż plaży i padały pod ogniem okrążających kompanii. Dołączyli świeżo przybyli piloci myśliwców z dywizjonu VMF-223, ostrzeliwując uciekających z broni pokładowej.¹³

Punkt zwrotny: czołgi

By zakończyć walkę przed zmrokiem, Vandegrift posłał o 15.00 pluton lekkich czołgów przez mierzeję, na tyły oddziału Ichikiego. Strzelając kartaczami i z karabinów maszynowych, przetoczyły się przez japońskie pozycje. Historie różnią się co do strat: według relacji Hougha dwa czołgi unieruchomiono, jeden na minie, Zimmerman podaje jeden czołg stracony, a historia armii mówi o lekkich uszkodzeniach dwóch. O 17.00 było po wszystkim.¹⁴

Następstwa

Bilans był jednostronny. Historia piechoty morskiej z 1958 roku liczy blisko 800 zabitych Japończyków; monografia Zimmermana z 1949 roku mówi o niemal całkowitych stratach w grupie liczącej około 900 ludzi, a historia armii o blisko 800 stratach. Historie piechoty morskiej liczą 15 jeńców; historia armii podaje, że jeden żołnierz się poddał, a 14 wzięto do niewoli. Tylko nieliczni uciekli do dżungli. Marines stracili według własnych danych 34 zabitych, według armii 35, oraz 75 rannych. Na pobojowisku zebrano dziesięć ciężkich i dwadzieścia lekkich karabinów maszynowych, 700 karabinów, trzy działa 70 mm i dwanaście miotaczy ognia, których nie użyto. Ichiki, jak zgodnie podają historie, popełnił samobójstwo.¹⁵

Drugi rzut jego oddziału nie dotarł na wyspę zgodnie z planem. Transportowce z około 1500 ludźmi płynęły pod osłoną silnej floty. W bitwie koło Wschodnich Wysp Salomona 24 sierpnia amerykańskie samoloty pokładowe rozbiły lekki lotniskowiec „Ryujo”, a następnego dnia samoloty z Henderson Field i bombowce B-17 armii zaatakowały konwój, który zawrócił.¹⁶ › Bitwa o Guadalcanal 1942 do 1943

Dziedzictwo i pamięć

Tenaru było małą bitwą jak na miarę wojny na Pacyfiku, ale była to pierwsza próba odbicia Guadalcanalu przez japońską armię na lądzie i zakończyła się klęską. John Miller, historyk US Army, ocenił, że tak mała siła rzucona na marines świadczyła albo o wadliwym rozpoznaniu, albo o bezgranicznej pewności siebie, a Ichiki musiał żywić do marines całkowitą pogardę. Wzorzec, który ta bitwa wyznaczyła, utrzymał się przez miesiące: japońskie oddziały lądowały po kawałku i rzucano je na obwód obronny, a siła ognia marines utrzymywała lotnisko, od którego wszystko zależało. Kampania skończyła się dopiero w lutym 1943 roku ewakuacją Japończyków z wyspy.¹⁷

Nawet nazwa bitwy jest pomyłką. Mapy marines myliły strumienie na wschód od Lungi. Historie piechoty morskiej i armii nazywają strumień, nad którym walczono, Ilu albo Alligator Creek; prawdziwa Tenaru płynie dalej na wschód. Bitwa zachowała błędną nazwę.¹⁸

Jacob Vouza stał się jednym z bohaterów kampanii. Przeżył odniesione rany, a Stany Zjednoczone odznaczyły go za bohaterstwo Srebrną Gwiazdą.¹⁹ › Długi patrol Carlsona 1942