ENZaciągnij się

Hamilkar Barkas: ojciec Hannibala

Kartagina · Wódz i ojciec Hannibala · zm. 229 lub 228 p.n.e. · ~9 min czytania · Aktualizacja: październik 2026

Autor:

Akwaforta: Hamilkar Barkas w hełmie z grzebieniem, wśród żołnierzy, każe młodemu Hannibalowi przysiąc przy ołtarzu ofiarnym wieczną nienawiść do Rzymu

Bartolomeo Pinelli, Hamilkar każe synowi Hannibalowi przysiąc wieczną nienawiść Rzymianom, akwaforta, 1818 (fragment), Rijksmuseum, przez Wikimedia Commons, CC0.

W skrócie

Znany też jako
Hamilkar Barkas, Hamilcar Barca
Żył
ur. ok. 290-270 p.n.e. (szacunki); zm. 229 lub 228 p.n.e.
Rola
Kartagiński wódz, głowa rodu Barkidów
Słynny z
Obrony na Sycylii, zwycięstwa w wojnie z najemnikami, podboju południowej Hiszpanii
Znak rozpoznawczy
Wojna podjazdowa z Herkte i Eryksu; trwała wrogość wobec Rzymu
Dziedzictwo
Ojciec Hannibala, Hazdrubala i Magona
W skrócie

Kim był Hamilkar Barkas?

Hamilkar Barkas był kartagińskim wodzem i ojcem Hannibala. Dowodził na Sycylii od 247 roku p.n.e. aż do przegranej przez Kartaginę I wojny punickiej w 241 roku p.n.e., a potem stłumił bunt nieopłaconych najemników. Od 237 roku p.n.e. podbijał znaczną część południowej Hiszpanii, gdzie zginął w 229 lub 228 roku p.n.e.

Hamilkar walczył w ostatnich latach I wojny punickiej w górach zachodniej Sycylii. Tę wojnę rozstrzygnęła bitwa morska pod Wyspami Egadzkimi w 241 roku p.n.e., gdy Hamilkar wciąż trzymał górę Eryks. Armia, którą zbudował potem w Hiszpanii, była tą samą, którą jego syn Hannibal poprowadził pod Kanny.1

Hamilkar Barkas: oś czasu

  1. 247 p.n.e.Obejmuje dowództwo na Sycylii i pustoszy wybrzeże południowej Italii.2
  2. 244 p.n.e.Przenosi armię z Herkte pod Palermo na Eryks.3
  3. 241 p.n.e.Po klęsce pod Wyspami Egadzkimi zawiera pokój, który oddaje Sycylię Rzymowi.4
  4. 240-237 p.n.e.Dowodzi wojskami Kartaginy przeciw zbuntowanym najemnikom i Libijczykom.5
  5. 237 p.n.e.Przeprawia się do Hiszpanii z dziewięcioletnim synem Hannibalem.6
  6. 229 lub 228 p.n.e.Ginie na wyprawie w Hiszpanii.7

Z czego słynął Hamilkar Barkas?

Hamilkar Barkas słynie jako ojciec Hannibala i wódz, który utrzymał się na Sycylii, dopóki Kartagina nie przegrała I wojny punickiej na morzu. Potem ocalił Kartaginę w wojnie z najemnikami i rozpoczął podbój Hiszpanii, której ludzie i pieniądze opłaciły wojnę Hannibala z Rzymem.8

Polibiusz, piszący w II wieku p.n.e., przyznał Hamilkarowi palmę pierwszeństwa za odwagę i talent spośród wszystkich wodzów I wojny punickiej, a jego gniew z powodu pokoju uznał za pierwszą przyczynę II wojny. Liwiusz nazywa go głównym sprawcą tej wojny. Zarówno Gaetano De Sanctis, jak i Jaime Gómez de Caso Zuriaga zwracają uwagę, że te pochwały pochodzą ze źródeł bardzo przychylnych rodowi Barkidów.9

Nepos podaje, że był synem człowieka o imieniu Hannibal. Jego przydomek, Barka lub Barkas, wywodzi się zwykle od semickiego słowa oznaczającego błyskawicę. Roku urodzenia nie znamy: De Sanctis umieszczał go około 290 roku p.n.e. lub niewiele później, a Mommsen opisuje go jako człowieka niewiele po trzydziestce, gdy w 237 roku p.n.e. wyruszał do Hiszpanii.10

Czy Hamilkar Barkas przegrał kiedyś bitwę?

Polibiusz i Nepos przedstawiają Hamilkara jako niepokonanego na Sycylii: Nepos pisze, że nigdy nie ustąpił tam wrogowi. Nie odniósł jednak także rozstrzygającego zwycięstwa, a Kartagina przegrała wojnę na morzu. W Hiszpanii król Orysów rozbił go pod miastem Helike i Hamilkar zginął w tej klęsce.11

Hamilkar objął dowództwo w 247 roku p.n.e., w osiemnastym roku wojny. Spustoszył wybrzeże Bruttium, a potem zajął Herkte, strome płaskowzgórze koło Panormos (Palermo), gdzie przez blisko trzy lata codziennie potykał się z Rzymianami. W 244 roku p.n.e. przeniósł się na Eryks i zajął miasto poniżej szczytu, który wciąż trzymali Rzymianie.12

Gómez de Caso dowodzi, że bilans jest skromniejszy niż pochwały: Hamilkar nie zdobył Panormos z Herkte, nie przełamał rzymskich linii pod Eryksem, a uporczywie trzymając się Eryksu, skłonił Rzym do budowy floty, która odcięła mu zaopatrzenie. De Sanctis również pisze, że Hamilkar nie odniósł na Sycylii prawdziwych sukcesów, ale nie pozwolił ich odnieść Rzymianom.13

Gdy w 241 roku p.n.e. flota kartagińska została zniszczona pod Wyspami Egadzkimi, Kartagina dała Hamilkarowi pełnomocnictwo do zawarcia pokoju. Zgodził się oddać Sycylię, ale, jak pisze Nepos, odrzucił rzymskie żądanie, by jego żołnierze złożyli broń. Następnie odprowadził armię do Lilybaeum i złożył dowództwo.14

Drzeworyt: portowe Trapani u stóp góry Eryks
Trapani i Monte San Giuliano, starożytna góra Eryks, na drzeworycie z 1891 roku. Hamilkar utrzymywał wzgórza Eryksu w ostatnich latach I wojny punickiej. Domena publiczna

Jak Hamilkar Barkas wygrał wojnę z najemnikami?

Kartagina nie zapłaciła armii, która wróciła z Sycylii, i najemnicy zbuntowali się razem z libijskimi poddanymi miasta. Gdy zawiódł wódz Hannon, dowództwo objął Hamilkar: przedarł się z Kartaginy przez rzekę Bagradas, pozyskał numidyjskiego księcia Narawasa, zniszczył armię buntowników pod Piłą i, pogodzony z Hannonem, wygrał ostatnią bitwę.15

Zaczynał z około 10 000 ludzi i 70 słoniami. Polibiusz pisze, że przeprawił się przez ujście rzeki Makaras, czyli Bagradasu, gdy wiatr zamulił je piaskiem, i rozbił buntowników nadciągających od mostu i spod Utyki. Potem przeszedł na jego stronę Narawas z około 2000 numidyjskich jeźdźców i otrzymał obietnicę ręki jednej z córek Hamilkara.16

Początkowo Hamilkar puszczał wolno jeńców, którzy nie chcieli się do niego przyłączyć. Przywódcy buntu odpowiedzieli, zamęczając na śmierć kartagińskiego wysłannika Geskona i około 700 innych jeńców, i odtąd obie strony prowadziły wojnę bez pardonu.17

Hamilkar osaczył następnie w górach armię przywódcy buntowników Spendiosa, pojmał jej wodzów, gdy przyszli pertraktować, a resztę zniszczył w miejscu zwanym Piłą: według Polibiusza ponad 40 000 ludzi. Wkrótce potem przywódca buntu Mathos zaskoczył pod Tunesem i ukrzyżował towarzysza Hamilkara, Hannibala. Pogodzony z Hannonem, Hamilkar wygrał ostatnią bitwę i do 237 roku p.n.e. Kartagina odzyskała swoje ziemie w Afryce.18

Czym była przysięga Hamilkara Barkasa?

Sam Hannibal opowiedział później królowi Antiochowi III, że gdy miał dziewięć lat, a ojciec składał ofiarę przed wyprawą do Hiszpanii, Hamilkar zaprowadził go do ołtarza i kazał mu przysiąc, że nigdy nie będzie przyjacielem Rzymian. Polibiusz i Nepos przytaczają jego słowa; Liwiusz nazywa to opowieścią, która krążyła powszechnie.19

Hamilkar miał trzech synów znanych z imienia, Hannibala, Hazdrubala i Magona, wszystkich później dowodzących armiami Kartaginy przeciw Rzymowi, oraz co najmniej dwie córki. Jedna z córek poślubiła jego oficera Hazdrubala, zwanego później Pięknym; drugą obiecał Narawasowi.20

Obraz: młody Hannibal składa przysięgę przy ołtarzu
Przysięga Hannibala, obraz Benjamina Westa z 1770 roku (Royal Collection): chłopiec Hannibal przysięga przy ołtarzu w obecności ojca, Hamilkara. Domena publiczna

Co Hamilkar Barkas zrobił w Hiszpanii?

Hamilkar przeprawił się do Hiszpanii w 237 roku p.n.e. i spędził tam około dziewięciu lat, podporządkowując Kartaginie iberyjskie plemiona wojną i dyplomacją. Dotarł morzem aż do Gadeiry, dzisiejszego Kadyksu, założył duże miasto Akra Leuke i odsyłał do Afryki pieniądze i zaopatrzenie. Jego zięć Hazdrubal stłumił dla niego bunt Numidów.21

Niewiele więcej jest pewne. Polibiusz poświęca hiszpańskim latom kilka zdań, a pełniejsza relacja Diodora zachowała się tylko we fragmentach. De Sanctis odtwarza kampanię, która wyszła z Gades, starej kolonii fenickiej, i prowadziła przez południe i środek półwyspu aż do wybrzeża koło Alicante.22

Diodor pisze, że Hamilkar założył bardzo duże miasto i od jego położenia nazwał je Akra Leuke. Tłumacz wydania Loeba oddaje tę nazwę jako „Biała Twierdza” i umieszcza miasto w Alicante. Manuel Olcina, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Alicante, dowodzi, że akra oznacza tu „przylądek”, a miasto leżało z dużym prawdopodobieństwem na stanowisku Tossal de Manises w Alicante.23

Pieniądze Hiszpanii znaczyły tyle samo co jej bitwy. Nepos pisze, że Hamilkar zaopatrywał całą kartagińską Afrykę w konie, broń, ludzi i pieniądze; Mommsen pisze, że dochody Hiszpanii utrzymywały armię i zostawiały nadwyżkę dla Kartaginy. Zarówno Mommsen, jak i De Sanctis widzą w kopalniach i żołnierzach Hiszpanii armię i skarb, które Hannibal zabrał potem do Italii.24

Historyczna mapa terytoriów Rzymu i Kartaginy w 218 roku p.n.e.
Rzym i Kartagina na początku II wojny punickiej w 218 roku p.n.e., mapa z Historical Atlas Williama R. Shepherda. Kartagińskie ziemie w Hiszpanii wyrosły z bazy, którą zaczął budować Hamilkar. Domena publiczna

Jak zginął Hamilkar Barkas?

Hamilkar zginął w Hiszpanii w 229 lub 228 roku p.n.e. W najpełniejszej relacji, Diodora, król Orysów udał przyjaźń, a potem rozbił go pod oblężonym miastem Helike. Hamilkar odesłał synów i przyjaciół inną drogą, sam został dopędzony i utonął, gdy wjechał konno w nurt wielkiej rzeki. Hannibal i Hazdrubal schronili się w Akra Leuke.25

Inni autorzy opowiadają to inaczej. Polibiusz pisze tylko, że zginął mężnie w bitwie z jednym z najbitniejszych i najpotężniejszych plemion. Nepos podaje, że poległ w walce z Wettonami w dziewiątym roku pobytu w Hiszpanii, a Liwiusz nazywa Castrum Album miejscem rozsławionym śmiercią wielkiego Hamilkara.26

Ani Helike, ani Orysów nie da się pewnie umiejscowić. Wydawca Loeba proponuje Ilici, dzisiejsze Elche, a Orysów utożsamia z Oretanami; De Sanctis także podaje Elche i Oretanów, a Olcina proponuje inne miejsce. Niepewny jest też rok: źródła podają 229 lub 228 rok p.n.e.27

Kto przejął dowództwo po Hamilkarze Barkasie?

Dowództwo przeszło na jego zięcia Hazdrubala Pięknego, który wcześniej dowodził jego flotą. Diodor pisze, że Hazdrubal natychmiast ruszył do Akra Leuke, został obwołany wodzem i ukarał Orysów. Hazdrubal założył Nową Kartaginę i rządził Hiszpanią przez osiem lat według Polibiusza i Liwiusza, a przez dziewięć według Diodora.28

Potem Hazdrubal został zamordowany: według Polibiusza przez Celta z osobistej urazy, według Diodora przez domowego niewolnika, według Liwiusza przez barbarzyńcę, którego pana kazał stracić. Wojsko obrało na wodza najstarszego syna Hamilkara, Hannibala Barkasa.29

Czytaj dalej o innych wielkich wodzach Kartaginy, poznaj cały pojedynek w tekście Rzym kontra Kartagina albo pójdź za jego synami na pola największych bitew Kartaginy. Potem sprawdź w quizie Którym wodzem jesteś?, do kogo ci najbliżej.

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

  1. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”. ↩
  2. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  3. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  4. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  5. Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  6. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  7. Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  8. Polibiusz, „Histories, Book 3”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”. ↩
  9. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Polibiusz, „Histories, Book 3”; Liwiusz, „History of Rome, Book 21”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  10. Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”. ↩
  11. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”. ↩
  12. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  13. Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  14. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  15. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  16. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  17. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  18. Polibiusz, „Histories, Book 1”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  19. Polibiusz, „Histories, Book 3”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Liwiusz, „History of Rome, Book 21”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”. ↩
  20. Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Polibiusz, „Histories, Book 3”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Polibiusz, „Histories, Book 1”. ↩
  21. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”. ↩
  22. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  23. Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”. ↩
  24. Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”. ↩
  25. Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”. ↩
  26. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Korneliusz Nepos, „Lives of Eminent Commanders”; Liwiusz, „History of Rome, Book 24”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”. ↩
  27. Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Gaetano De Sanctis, „Amilcare Barca”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”; Jaime Gómez de Caso Zuriaga, „Amílcar Barca, táctico y estratega. Una valoración”. ↩
  28. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Theodor Mommsen, „The History of Rome, Book III”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Manuel H. Olcina Doménech, „El Tossal de Manises”; Liwiusz, „History of Rome, Book 21”. ↩
  29. Polibiusz, „Histories, Book 2”; Diodor Sycylijski, „Library of History, Book 25”; Liwiusz, „History of Rome, Book 21”; Polibiusz, „Histories, Book 3”. ↩

Źródła

Na podstawie uznanych opracowań historycznych; gdy źródła się różnią, zaznaczamy to. Zobacz nasze zasady redakcyjne.

Najczęstsze pytania

Czy Hamilkar Barkas był ojcem Hannibala?

Tak. Hannibal był najstarszym synem Hamilkara. Hamilkar zabrał go do Hiszpanii w wieku dziewięciu lat, gdy wcześniej kazał mu przysiąc przy ołtarzu, że nigdy nie będzie przyjacielem Rzymu. Pozostali znani synowie, Hazdrubal i Magon, także zostali kartagińskimi wodzami, a Hannibal przejął potem armię zbudowaną przez ojca w Hiszpanii.

Kiedy urodził się Hamilkar Barkas?

Roku jego urodzenia nie znamy. Włoski historyk Gaetano De Sanctis umieszczał go około 290 roku p.n.e. lub niewiele później, a Theodor Mommsen opisał go jako człowieka niewiele po trzydziestce, gdy w 237 roku p.n.e. wyruszał do Hiszpanii, co wskazuje na około 270 rok p.n.e. Pierwszy raz pojawia się w 247 roku p.n.e.

Co oznacza przydomek Barkas?

Barkas, zapisywany też jako Barka, wywodzi się zwykle od semickiego słowa oznaczającego błyskawicę (barak lub baraq). Takie znaczenie podają zarówno Theodor Mommsen, jak i Enciclopedia Italiana. Starożytni autorzy używają go jako przydomka Hamilkara, a współcześni historycy nazywają jego ród, z synem Hannibalem, Barkidami.

Dlaczego Hamilkar zabrał Hannibala do Hiszpanii?

Według relacji samego Hannibala chłopiec błagał, by mógł jechać. Jak opowiadają Polibiusz i Nepos, Hamilkar zgodził się dopiero wtedy, gdy dziewięciolatek przysiągł przy ołtarzu, że nigdy nie będzie przyjacielem Rzymu. Polibiusz i Liwiusz przedstawiają wyprawę do Hiszpanii jako przygotowanie nowej wojny z Rzymem, którą Hannibal rozpoczął po śmierci ojca.

Gdzie zginął Hamilkar Barkas?

W Hiszpanii, ale miejsce jest sporne. Diodor umieszcza jego śmierć pod oblężonym miastem Helike, często utożsamianym z Elche, gdzie utonął w rzece, uciekając przed królem Orysów. Nepos pisze, że poległ w walce z Wettonami, a Liwiusz wiąże jego śmierć z miejscem zwanym Castrum Album.

Ile dzieci miał Hamilkar Barkas?

Starożytni autorzy wymieniają trzech synów, Hannibala, Hazdrubala i Magona, oraz co najmniej dwie córki. Jedna córka poślubiła Hazdrubala Pięknego, który objął po Hamilkarze dowództwo w Hiszpanii; drugą obiecano numidyjskiemu księciu Narawasowi, który przyłączył się do Hamilkara z około 2000 jeźdźców w czasie wojny z najemnikami.

Kto przejął dowództwo po śmierci Hamilkara Barkasa?

Jego zięć Hazdrubal Piękny, który wcześniej dowodził jego flotą. Obwołany wodzem przez wojsko, rządził kartagińską Hiszpanią przez osiem lat według Polibiusza i Liwiusza albo dziewięć według Diodora i założył Nową Kartaginę. Po zabójstwie Hazdrubala żołnierze obrali na wodza najstarszego syna Hamilkara, Hannibala.

Chwała oręża Twojej ojczyzny

Punkty zwrotne dziejów

Maraton, Gaugamela, Kanny, Konstantynopol, Waterloo, Stalingrad: dni, w których świat zmienił kurs.

Bitwa pod Maratonem 490 p.n.e.Bitwa pod Gaugamelą 331 p.n.e.Bitwa pod Kannami 216 p.n.e.Upadek Konstantynopola 1453Bitwa pod Waterloo 1815Bitwa pod Stalingradem 1942-1943

Na podstawie kraju, którego nie zapisujemy · dlaczego? ·

Rozpal wojnę Kartaginy z Rzymem

Echoes of Battle ożywia wielkie bitwy historii, scena po scenie, na prawdziwej mapie. Zaciągnij się poniżej, a w dniu premiery wyślemy Ci meldunek na skrzynkę.