21 grudnia 1866 roku pod Fortem Phil Kearny, na terenie dzisiejszego północnego Wyomingu, wojownicy Lakotów, północnych Czejenów i Arapahów zwabili za grzbiet Lodge Trail Ridge oddział około 80 żołnierzy kapitana Williama J. Fettermana i wybili go co do jednego. Aż do bitwy nad Little Bighorn była to najcięższa strata armii USA w walce z Indianami.
Masakra Fettermana
21 grudnia 1866 · 159 lat temu
Forty na szlaku Bozemana
Szlak Bozemana prowadził ku polom złota w Montanie przez tereny łowieckie, których Lakotowie i ich sojusznicy, Czejenowie i Arapahowie, zamierzali bronić. W 1866 roku armia wysłała pułkownika Henry'ego B. Carringtona z 18. pułkiem piechoty, by strzegł szlaku, a latem jego żołnierze zbudowali Fort Phil Kearny u wschodniego podnóża gór Bighorn. Czerwona Chmura i inni wodzowie, którzy nie godzili się na drogę, wypowiedzieli jej wojnę, a fort niemal bez przerwy był atakowany. Smith liczy blisko 70 żołnierzy i cywilów zabitych do połowy grudnia w ponad 50 potyczkach; National Park Service podaje 154 zabitych w 51 starciach w ostatnich pięciu miesiącach 1866 roku, łącznie z bitwą Fettermana.1
Za grzbietem Lodge Trail Ridge
Rankiem 21 grudnia zaatakowano transport drewna jadący do fortu, a Fetterman, weteran wojny secesyjnej, zażądał dowództwa nad oddziałem odsieczy jako starszy rangą. Z jego piechotą poszli porucznik George Grummond z kawalerią, kapitan Frederick Brown i dwaj cywile, James Wheatley i Isaac Fisher. Carrington rozkazał Fettermanowi odsiecz transportu i zabronił mu pod jakimkolwiek pozorem ścigać wojowników za grzbiet Lodge Trail Ridge. Żołnierze jednak poszli za niewielką grupą wabiącą za grzbiet, poza zasięg wzroku z fortu, gdzie czekały znacznie większe siły. Ówczesne raporty armii szacowały wojowników na od 1500 do 3000.2
Zza grzbietu dobiegła gwałtowna strzelanina i Carrington wysłał na pomoc kapitana Tenodora Ten Eycka, ale pomoc przyszła za późno: gdy oddział dotarł na wzgórza, strzały już ucichły. Wszyscy ludzie Fettermana nie żyli. Ten Eyck przywiózł wieczorem 49 ciał, pozostałe zabrano następnego dnia. Zabitych obdarto i okaleczono; Smith wiąże to z masakrą rodzin Czejenów i Arapahów nad Sand Creek dwa lata wcześniej. Straty indiańskie nie są znane, bo wojownicy zabrali swoich zabitych i rannych.3
Zwykle podaje się 81 zabitych, Fettermana i 80 innych, a historyczny park stanowy w miejscu fortu pisze o 81 ludziach, których załoga musiała pochować. Smith liczy dokładnie 80. Lakotowie nazywają to starcie bitwą Stu w Dłoni.4
Czyja to wina
Dawna wersja wydarzeń obwinia lekkomyślnego Fettermana, który miał się chwalić, że z 80 ludźmi przejedzie przez cały naród Siuksów, i który złamał rozkaz. Smith dowodzi, że źródła nie potwierdzają tego portretu. Zwraca uwagę, że raport samego Carringtona mówił o rozważnym posuwaniu się Fettermana, że kawaleria porywczego Grummonda wyrwała się daleko przed piechotę i że Fetterman przekroczył grzbiet zapewne po to, by ją wesprzeć. Smith pisze, że armia potrzebowała kozła ofiarnego, i w ciągu kilku dni Carrington stracił dowództwo fortu.5
Opuszczone forty
Park stanowy w miejscu fortu nazywa to starcie wielkim zwycięstwem sprzymierzonych plemion i największą do tej pory stratą armii USA w walce z Indianami, a Smith najgorszą klęską armii w wojnach z Indianami, nie licząc porażki Custera. Wojna Czerwonej Chmury trwała dalej. W 1868 roku traktat z Fortu Laramie zamknął szlak Bozemana, armia opuściła forty, a wojownicy je spalili, w tym Fort Phil Kearny. Większa klęska tych samych wojen przyszła dekadę później, w bitwie nad Little Bighorn.6
Bitwa pod Konyą 1832: armia egipska bierze do niewoli wielkiego wezyra
21 grudnia 1832 · 193 lata temu
Pod Konyą wojska egipskie Ibrahima Paszy pokonały armię osmańską wielkiego wezyra Raszida Paszy w czasie wojny egipsko-tureckiej. Była to największa bitwa kampanii 1832 roku, a zwycięstwo Egipcjan zagroziło dynastii w Stambule, czemu zapobiegła dopiero dyplomacja europejska.
Pełna historia: Bitwa pod Konyą 1832: armia egipska bierze do niewoli wielkiego wezyra ›
