26 lipca w historii wojskowości: bitwa pod Hastenbeck, 1757

26 lipca 1757 · 269 lat temu

Hanower na linii ognia

W 1757 roku Francuzi najechali Hanower, niemiecki elektorat króla Jerzego II. Syn króla, książę Cumberlandu, dowodził armią obserwacyjną utworzoną dla jego osłony, złożoną głównie z Hanowerczyków, Hesów i Brunszwiczan. Armia francuska marszałka d'Estréesa przeprawiła się przez Wezerę i ruszyła na Hanower.¹

Po potyczce placówek pod Latferde 24 lipca Cumberland ustawił wojska za wsią Hastenbeck koło Hameln, prawym skrzydłem w stronę miasta, a lewym na zalesionych wzgórzach.²

Francuzi byli znacznie silniejsi, choć liczby się różnią: pruska historia Sztabu Generalnego daje sprzymierzonym około 36 000 ludzi wobec mniej więcej 60 000 Francuzów, Richard Waddington 40 000 wobec około 60 000, a rosyjska Wojennaja encikłopiedija 48 000 wobec 70 000.³

Na Obensburg

D'Estrées postanowił obejść lewe skrzydło sprzymierzonych przez lasy. Generał porucznik Chevert z brygadami Picardie, Navarre i Marine wyruszył nocą, by wspiąć się na Obensburg, wzgórze na samym krańcu linii sprzymierzonych.⁴

Rankiem 26 lipca, gdy opadła mgła, otworzyły ogień działa obu armii. Żołnierze brygady Picardie zdobyli Obensburg i zatknęli na szczycie francuską flagę, a Francuzi zajęli wielką baterię hanowerską na skraju lasu.⁵

Młody dziedziczny książę Brunszwiku, Karol Wilhelm Ferdynand, poprowadził kontratak na bagnety i odbił baterię. Nie zdołał jej utrzymać: gdy armia zaczęła opuszczać pozycję, musiał ją znów oddać.⁶

Dwie armie w odwrocie

Cumberland, widząc, że jego lewe skrzydło lada chwila zostanie oskrzydlone, nakazał odwrót. Tymczasem trzy bataliony hanowerskie pułkownika von Breidenbacha, wysłane okrężną drogą przez lasy, wspięły się na Obensburg i zepchnęły w nieładzie ze stoku francuską brygadę. Wśród Francuzów w lesie wybuchła panika, a szwajcarską brygadę Redinga, w czerwonych mundurach jak Hanowerczycy, ostrzelali Francuzi, biorąc ją za nieprzyjaciela.⁷

D'Estrées, przekonany, że to jego prawe skrzydło jest obchodzone, sam nakazał swoim wojskom odwrót. Gdy dowiedział się, że sprzymierzeni odchodzą, posłał je znów naprzód i ponownie zajął wzgórza. Pruski Sztab Generalny pisał, że poza Hastenbeck historia wojen nie zna przykładu, by obaj przeciwnicy zaczęli się cofać niemal w tej samej chwili z obawy przed oskrzydleniem (przekład nasz).⁸

Bilans strat

Straty sprzymierzonych w walkach od 24 do 26 lipca wyniosły od około 1400 do 1500 zabitych, rannych i zaginionych: 1454 według raportu samego Cumberlanda, 1480 według Waddingtona i około 1414 według historii Sztabu Generalnego.⁹

Francuzi stracili więcej: Sztab Generalny i Waddington podają po 16 oficerów i 1038 żołnierzy zabitych oraz 118 oficerów i 1159 żołnierzy rannych, łącznie 2331. Działa wielkiej baterii pozostały w rękach Francuzów.¹⁰

Od Hameln do Kloster-Zeven

Armia sprzymierzonych cofnęła się w dół Wezery, zostawiając Hameln własnemu losowi, a miasto skapitulowało kilka dni później. Waddington nazwał Hastenbeck starciem „restée presque indécise sur le terrain” (pozostałym na polu niemal nierozstrzygniętym), któremu jego skutki nadały „la portée d'un triomphe éclatant” (wagę świetnego triumfu; przekład nasz). D'Estrées nie cieszył się nim długo: nad nim dowództwo objął już mianowany książę Richelieu, a d'Estrées opuścił armię.¹¹

Cumberland wycofał się na północ, w stronę Stade. 8 września za pośrednictwem duńskiego wysłannika hrabiego Lynara podpisał konwencję w Kloster-Zeven: działania wojenne miały ustać, wojska hanowerskie miały przejść za Łabę, a pozostałe wrócić do domów, nie składając broni.¹²