3 sierpnia 1916 roku osmański korpus ekspedycyjny pod dowództwem niemieckiego pułkownika Kressa von Kressensteina, wsparty przez niemieckich i austriackich artylerzystów, przesunął się na pustyni Synaj pod Katię, naprzeciw brytyjskich pozycji pod Romani na wschód od Kanału Sueskiego. W nocy z 3 na 4 sierpnia uderzył. Dwie brygady australijskiej lekkiej kawalerii (Light Horse) cofały się wśród wydm, dopóki nowozelandzka i brytyjska jazda nie uderzyła w osmańskie skrzydło, a o świcie 5 sierpnia około 1500 wyczerpanych żołnierzy poddało się w rejonie Wellington Ridge. Kress wycofał większość swoich sił i dział do El Arisz, ale brytyjska historia oficjalna uznaje Romani za koniec kampanii przeciw kanałowi. Także 3 sierpnia, w 1914 roku, Niemcy wypowiedziały wojnę Francji.
Bitwa pod Romani
3 sierpnia 1916 · 110 lat temu
Przez Synaj
Po ewakuacji aliantów z Gallipoli siły osmańskie mogły znów uderzyć na Kanał Sueski i w połowie lipca 1916 roku korpus ekspedycyjny wyruszył przez Synaj. Dowodził nim pułkownik Kress von Kressenstein, niemiecki oficer w służbie osmańskiej, a trzon korpusu stanowiła osmańska 3. Dywizja. Z korpusem szły pułk jazdy na wielbłądach, niemieckie kompanie karabinów maszynowych, artyleria ciężka i przeciwlotnicza oraz dwie austro-węgierskie baterie górskie. Kress oceniał korpus na około 16 000 ludzi, raport Murraya na około 18 000, w tym 15 000 karabinów. Według Kressa i według brytyjskiej historii oficjalnej autorstwa George’a MacMunna i Cyrila Fallsa kompanie moździerzy okopowych nie wzięły udziału w wyprawie. Celem, w obu relacjach, nie było przejście kanału, lecz okopanie się naprzeciw Kantary i wzięcie kanału pod ogień ciężkich dział.1
W maju i czerwcu, według historii oficjalnej, 52. Dywizja (Nizinna) zajęła umocnioną pozycję pod Romani, na końcu linii kolejowej z Kantary. Romani leżało około 35 km na wschód od kanału według Anzac Memorial, około 40 km według Limana von Sandersa. Odcinkiem dowodził generał major Lawrence, a pustynię przed nim obserwowała Dywizja Konna ANZAC generała majora Harry’ego Chauvela. Od 20 lipca jej 1. i 2. Brygada Light Horse na zmianę wyjeżdżały przed świtem w stronę Katii, sondowały nieprzyjaciela i wracały o zmroku. Naczelny dowódca, generał Sir Archibald Murray, pisał, że zamierzał uderzyć około 13 sierpnia, „w dniu pełni księżyca, o ile sam nie zostanę wcześniej zaatakowany” (przekład nasz).2
Wśród wydm
Rankiem 3 sierpnia, jak pisze historia oficjalna, nieprzyjaciel „przesunął się naprzód pod Katię” (przekład nasz); Murray nazywa ruch z tego dnia „ogólnym posunięciem naprzód” (przekład nasz). Sam Kress datuje pierwsze starcie na 2 sierpnia, a Liman von Sanders atak na 4 sierpnia.3
„Noc 3 sierpnia była łagodna i cicha”, zaczyna historia oficjalna (przekład nasz). Oddziały osmańskie szły za 2. Brygadą Light Horse wracającą z patrolu, licząc, że na jej karku obejdą brytyjskie skrzydło. Murray podaje, że linię placówek, obsadzoną przez dwa pułki, atakowano „od dwunastej w nocy” (przekład nasz). H. S. Gullett, australijski historyk oficjalny, pisze, że Turcy milczeli „od północy prawie do pierwszej”, po czym podnieśli wrzask z okrzykiem „Allah! Allah!” i angielskim „Finish Australia! Finish Australia!”, czyli „Wykończyć Australię!” (przekład nasz). O 2.30 w nocy natarli na Mount Meredith, wysoką wydmę w centrum linii; pierwszy szturm odparto, ale nacisk na skrzydła sprawił, że wzgórza nie dało się utrzymać, i około 3.00 je opuszczono.4
O świcie Light Horse cofnęła się na Wellington Ridge i nadeszła 2. Brygada Light Horse J. R. Roystona. Gullett pisze, że Royston, „mający blisko sześćdziesiąt lat”, jeździł wzdłuż odsłoniętej linii ognia, każąc żołnierzom trzymać głowy nisko: „Trzymajcie się, trzymajcie się! Dziś tworzycie historię” (przekład nasz). Shrine of Remembrance w Melbourne przypisuje samemu Chauvelowi jazdę pod ogniem od brygady do brygady.5
Tymczasem osmańskie lewe skrzydło obchodziło pozycję w stronę Mount Royston, wydmy na zachodzie, kierując się na linię kolejową za brytyjskimi pozycjami. Po południu uderzyły na nią Brygada Nowozelandzkich Strzelców Konnych i ochotnicza kawaleria (yeomanry) 5. Brygady Konnej, a za nimi podchodziła brytyjska piechota. Do wieczora Mount Royston zdobyto, biorąc około 500 jeńców i baterię górską; według historii oficjalnej do 18.00, według Murraya do 18.30. Piechota 52. Dywizji natarła o zmroku na Wellington Ridge, ale do nocy nie zdołała go oczyścić.6
Kapitulacja na Wellington Ridge
O świcie 5 sierpnia ponowiono natarcie na grzbiet. Według historii oficjalnej 8. batalion Scottish Rifles ruszył razem z 7. Pułkiem Australian Light Horse i Wellington Mounted Rifles; wywieszono białą flagę i „ośmiuset sześćdziesięciu czterech ludzi poddało się 8. batalionowi Scottish Rifles” (przekład nasz), a w okolicy Wellington Ridge wzięto łącznie około 1500 jeńców. Murray przypisuje wzięcie około 1500 jeńców „szkockiej piechocie terytorialnej, wspieranej przez australijskie i nowozelandzkie wojska konne” (przekład nasz). W relacji Gulletta 1. i 2. Brygada Light Horse ruszyły z bagnetami o 4.00, a do 5.00 „wzięto ponad 1000 jeńców” (przekład nasz). Podpułkownik G. M. M. Onslow padł ranny, prowadząc naprzód 7. Pułk Light Horse; jak pisze Gullett, leżąc przed namiotem ambulansu w Etmaler patrzył na przechodzących jeńców i uznał ten widok za „bardzo satysfakcjonujący” (przekład nasz).7
„Atak najwyraźniej zaskoczył Anglików i początkowo czynił dobre postępy”, pisał Kress w 1921 roku o głównym natarciu, ale pod wieczór nieprzyjacielska dywizja kawalerii uderzyła w skrzydło tureckiej kolumny wysłanej na tyły Anglików, a „Turecka piechota była zbyt zmęczona, by stawiać jeszcze energiczny opór, i się poddała” (przekład nasz). Po zapadnięciu zmroku przerwał walkę i rozkazał powrót na pozycje wyjściowe.8
Na zachód od Hamisah 3. Brygada Light Horse wzięła 425 jeńców według historii oficjalnej, około 450 według Murraya, ale wieczorne natarcie na straż tylną pod Katią utknęło. 9 sierpnia odparto brytyjski atak pod Bir el Abd, a siły osmańskie wycofały się do El Arisz.9
Zwycięstwo niewykorzystane
Historia oficjalna nazywa Romani „znacznym brytyjskim zwycięstwem”, ale uznaje za „rozczarowujące, że nieprzyjaciel zdołał się wycofać z siłami zdolnymi do walki i praktycznie nietkniętą artylerią” (przekład nasz). Gullett pisze, że do wieczora 5 sierpnia Turcy „zdołali się wycofać i jak dotąd ocalili większość dział” (przekład nasz), a Kress, że sprowadzono z powrotem wszystkie działa. Murray pisał, że szybkość osmańskiego natarcia z południa zmusiła Lawrence’a do skierowania jazdy przeznaczonej na tyły nieprzyjaciela do wzmocnienia linii obrony, a historia oficjalna powtarza tę ocenę. 5 sierpnia brytyjska piechota ruszyła z opóźnieniem. Gdy już wyruszyła, jak dodaje historia oficjalna, w ogromnym upale i sypkim piasku nie mogła nawet zbliżyć się do tempa marszu Turków.10
Według historii oficjalnej straty brytyjskie wyniosły 1130 ludzi, w większości z Dywizji Konnej ANZAC; Gullett podaje ten sam rozkład za „pięć dni działań” (przekład nasz). Australian War Memorial podaje straty alianckie na około 1100 ludzi. Murray meldował o wzięciu około 4000 jeńców, w tym 50 oficerów, a całkowite straty nieprzyjaciela szacował na około 9000 na podstawie liczby pochowanych zabitych. Gullett liczy 49 oficerów i 3900 żołnierzy niższych stopni wziętych do niewoli do wieczora 5 sierpnia, a ich straty bojowe ocenia ponadto na około 5250. Liman von Sanders pisał w 1919 roku, że korpus stracił w ataku i podczas odwrotu do El Arisz około jednej trzeciej stanu.11
Dla historii oficjalnej Romani „oznacza koniec kampanii przeciw kanałowi”; Liman nazwał tę wyprawę „drugim i ostatnim większym tureckim przedsięwzięciem przeciw Kanałowi Sueskiemu i Egiptowi” (przekład nasz). Light Horse walczyła potem pod Magdhabą 23 grudnia 1916 roku, a następnie w Palestynie. Jej 1. Brygada, jak zauważa historia oficjalna, była dawną brygadą Chauvela, którą dowodził on na Gallipoli. O tej kampanii piszemy w artykule o bitwie o Gallipoli.12
Bitwa pod Fryburgiem 1644: d'Enghien i Turenne przeciw szańcom Mercy'ego
3 sierpnia 1644 · 382 lata temu
Pod Fryburgiem Bryzgowijskim francuska armia Kondeusza i Turenne'a przez kilka dni atakowała okopane wojska bawarskie Franza von Mercy'ego w czasie wojny trzydziestoletniej. Walki były niezwykle krwawe, a Bawarczycy ostatecznie wycofali się z zajmowanych pozycji.
Pełna historia: Bitwa pod Fryburgiem 1644: d'Enghien i Turenne przeciw szańcom Mercy'ego ›Także tego dnia
1914: w Paryżu ambasador niemiecki Schoen wręczył René Vivianiemu, premierowi i ministrowi spraw zagranicznych, list, w którym stwierdzał, że „Cesarstwo Niemieckie uważa się za pozostające w stanie wojny z Francją” (przekład nasz z przekładu angielskiego); francuska Żółta Księga datuje audiencję na 3 sierpnia, godz. 18.45. Telegram kanclerza Bethmanna Hollwega z 3 sierpnia, opublikowany w dokumentach niemieckiego MSZ, polecał ambasadorowi przekazać jego treść rządowi francuskiemu o szóstej po południu. Wśród wrogich działań, na które powołują się oba teksty, są bomby zrzucone przez francuskich lotników na linię kolejową koło Karlsruhe i Norymbergi, a niemieccy wydawcy, którzy publikują ten tekst jako wypowiedzenie wojny Francji, odnotowują, że telegram dotarł do Paryża zniekształcony. O wojnie na zachodzie, która potem nastąpiła, piszemy w artykule o pierwszej bitwie nad Marną.13
