7 czerwca w historii wojskowości: bitwa pod Messines, 1917

7 czerwca 1917 · 109 lat temu

Grzbiet nad Ypres

Grzbiet Messines-Wytschaete był, słowami Charlesa Beana, autora australijskiej oficjalnej historii wojny, „wcinającym się wzniesieniem, z którego Niemcy patrzyli z góry na linię Drugiej Armii na południe od Ypres” (przekład nasz). Według Laurence'a Kirkpatricka z Queen's University w Belfaście Niemcy trzymali te wzgórza od listopada 1914 roku i mogli z nich ostrzeliwać nisko położony łuk Ypres.¹

Drugą Armią dowodził generał Sir Herbert Plumer. Według Beana Plumer proponował zdobycie grzbietu jako operację wartą przeprowadzenia dla niej samej, natomiast Sir Douglas Haig włączył ją do większego planu uderzenia, które miało zmusić Niemców do opuszczenia belgijskiego wybrzeża. Na początku maja 1917 roku, pisze Bean, postanowiono przeprowadzić to południowe natarcie jako pierwsze, przede wszystkim z powodu pilnej potrzeby pomocy Francuzom; główne uderzenie spod Ypres powierzono generałowi Sir Hubertowi Goughowi.²

Dwa lata pod ziemią

Atak opierał się na minach. Tunele pod niemiecką pierwszą linią zaczęto kopać w 1915 roku. Według Durand Group major Norton Griffiths jako pierwszy zaproponował głęboki atak minerski na grzbiet, Plumer w styczniu 1916 roku zatwierdził pełny wysiłek, a w szczytowym okresie pracowało przy nim dziewięć kompanii tunelowych, w tym wszystkie trzy kanadyjskie; wiele min było gotowych już w połowie 1916 roku i trzeba było ich strzec przez rok lub dłużej.³

Durand Group liczy 25 założonych min: jedną utraconą w wyniku niemieckich kontrmin, jedną porzuconą po zawaleniu się tunelu i cztery na południowym krańcu grzbietu, w sektorze Birdcage, niewykorzystane z powodów taktycznych. Kirkpatrick pisze o dwudziestu dwóch tunelach wypełnionych 500 tonami amonalu. Niemieckie dowództwo, jak pisze Bean, wiedziało, że nadchodzi atak, ale nie miało pojęcia o istnieniu wielkich min.⁴

Według Kirkpatricka ostrzał przed atakiem trwał osiem dni, a 2230 dział wystrzeliło ponad 3,5 miliona pocisków.⁵

Godzina 3.10

Bean opisuje ostatnie minuty: o 3.05 nad Messines pojawił się pierwszy brzask, a australijski obserwator zanotował: „Ostatnie 5 minut. Teraz wszystko musi być w porządku. Ma się wrażenie, że to wygrana bitwa” (przekład nasz).⁶

O 3.10 miny wybuchły. W relacji Beana koło Wytschaete z ziemi wyrósł ogromny bąbel i pękł, a w ciągu dwudziestu sekund to samo powtarzało się raz po raz, od prawej do lewej; Durand Group pisze, że wszystkie dziewiętnaście odpalono w ciągu 30 sekund i że wybuchy było wyraźnie słychać w Londynie. Według Beana kratery miały do 300 stóp szerokości i od 50 do 70 stóp głębokości, a każdy zniszczył lub pogrzebał załogę mniej więcej 150 jardów okopu.⁷

Za silną zaporą artyleryjską ruszyła piechota. Bean liczy dziewięć nacierających dywizji, Kirkpatrick pisze o jedenastu w pierwszej fali. W relacji Beana Nowozelandczycy przebili się przez samą wieś Messines.⁸

Dalej na północ nacjonalistyczna 16 Dywizja (Irlandzka) i unionistyczna 36 Dywizja (Ulsterska) nacierały ramię w ramię, a jednym z ich celów było Wytschaete. Według Kirkpatricka osiągnęły swoje cele pod Wytschaete do 8 rano. Do wieczora grzbiet był w rękach Brytyjczyków.⁹

Redmond i Meeke

Major Willie Redmond, poseł nacjonalista i brat Johna Redmonda, przywódcy Irlandzkiej Partii Parlamentarnej, wyszedł tego ranka z okopu z 6 Batalionem Royal Irish Regiment. Był posłem z okręgu East Clare i miał 56 lat. Gdy w 1914 roku zgłosił się na ochotnika, zachęcał innych Irlandczyków słowami „Nie idźcie, lecz chodźcie ze mną” (przekład nasz). Według Ronana McGreevy'ego z „The Irish Times” Redmond nalegał, by pozwolono mu wziąć udział w ataku, a dowódca 16 Dywizji generał major Sir William Hickie zgodził się, by poszedł w trzeciej fali.¹⁰

Wkrótce po wyjściu z okopu został dwukrotnie ranny. Szeregowy John Meeke z 11 Batalionu Royal Inniskilling Fusiliers, należącego do 36 Dywizji (Ulsterskiej), ruszył mu na pomoc, sam został ranny i pozostał przy nim, dopóki nie dotarli do nich inni żołnierze. Meeke otrzymał Military Medal.¹¹

Redmonda przeniesiono do punktu opatrunkowego 108 Ambulansu Polowego 36 Dywizji w Dranoutre, gdzie zmarł tego samego wieczoru. Jego kolega z parlamentu Stephen Gwynn, również oficer, napisał, jak cytuje go McGreevy: „Rany nie były ciężkie, ale nadwerężył swoje siły i po kilku godzinach zmarł w wyniku wstrząsu” (przekład nasz).¹²

Redmonda pochowano na terenie klasztoru w Locre, dziś Loker, i jego grób wciąż tam jest, z dala od cmentarzy wojennych. Kirkpatrick pisze natomiast, że w 1918 roku grób przeniesiono na obecne miejsce koło cmentarza Locre Hospice. Według Johna Greena z Western Front Association w 2017 roku w Wytschaete stanęła sylwetka Meeke'a niosącego Redmonda, przy drodze, która wyznaczała granicę między obiema dywizjami irlandzkimi.¹³

Cena

Według Beana straty strony brytyjskiej w bitwie wyniosły około 26 000 ludzi, z czego ponad połowę w II Korpusie Anzac na południowym skrzydle. Brytyjska Kwatera Główna, jak dodaje Bean, szacowała straty niemieckie na 39 000. Dane, które Bean uzyskał później z niemieckiego Reichsarchiv, podają 19 923 dla okresu od 1 do 10 czerwca, w tym 7548 zaginionych, a niemieckie straty za okres od 1 do 14 czerwca, którego dotyczy większość danych brytyjskich, Bean szacuje na około 23 000.¹⁴

Bean przytacza w swoim angielskim przekładzie niemiecką historię oficjalną, według której brytyjskie uderzenie „w pełni się powiodło”, występ Messines „utracono przy strasznych stratach”, a „zaufanie Francuzów zaczęło znów rosnąć” (przekład nasz). Generał von Kuhl, szef sztabu bawarskiego następcy tronu Rupprechta, nazwał bitwę (również w angielskim przekładzie Beana) „jedną z najgorszych tragedii wojny światowej” (przekład nasz).¹⁵

Przed Passchendaele

10 czerwca niemieckie dowództwo postanowiło się wycofać, a z odwrotem tej nocy, pisze Bean, bitwa praktycznie się skończyła. Dla Beana z niemieckiego i z brytyjskiego punktu widzenia była to „tylko operacja wstępna, oczyszczenie skrzydła przed wielkim uderzeniem, które miało wkrótce wyjść spod Ypres” (przekład nasz).¹⁶

Według Durand Group Messines przyspieszyło przechodzenie wszystkich armii do obrony w głąb i potem okazji do ataku minerskiego praktycznie już nie było. Grupa dodaje, że jedna z niewykorzystanych min z sektora Birdcage wybuchła podczas burzy w lipcu 1955 roku, a pięć w pełni załadowanych min wciąż tkwi w ziemi. Ofensywę, która nastąpiła potem, opisujemy w artykule o bitwie pod Passchendaele.¹⁷