Bitwa pod Pragą 1757: najkrwawsze zwycięstwo Fryderyka Wielkiego

Fryderyk Wielki wygrał bitwę pod Pragą, ale ten dzień pamięta się w równej mierze z powodu jego ceny, co wyniku. Każda z armii straciła ponad 12 tysięcy ludzi, Prusacy stracili swojego najsłynniejszego feldmarszałka, a w czeskiej pamięci bitwa nosi nazwę jedynej wsi, w której Austriacy utrzymali pole: Štěrboholy. Polskiemu czytelnikowi warto dodać, że chodzi o czeską Pragę, a nie o warszawską Pragę z 1794 roku.²

W głąb Czech

Wojna siedmioletnia zaczęła się pod koniec sierpnia 1756 roku, gdy Fryderyk najechał Saksonię. Wiosną 1757 roku wkroczył do Czech trzema kolumnami: jedną dowodził sam, drugą książę Bevern, a trzecią, idącą ze Śląska, feldmarszałek Schwerin. Austriacy cofnęli się pod Pragę i zajęli silną pozycję na wzgórzach na wschód od miasta, między Vítkovem a wsią Kyje.³

Ich dowództwo było podzielone. Maria Teresa postawiła na czele armii swojego szwagra, księcia Karola Lotaryńskiego, a bardziej doświadczony feldmarszałek Browne został mu podporządkowany. Carlyle opisuje, jak Fryderykowi, kwaterującemu w klasztorze, w którym obaj nocowali poprzedniej nocy, doniesiono, że słyszano ich gwałtowną kłótnię.⁴

Marsz wokół skrzydła

5 maja Fryderyk przeprawił się przez Wełtawę na północ od miasta po moście pontonowym, a wczesnym rankiem 6 maja połączył się ze Schwerinem; feldmarszałek Keith pozostał na zachodnim brzegu, według Carlyle'a z 30 tysiącami ludzi. Fryderyk, Schwerin i Winterfeldt oglądali austriackie linie, a austriackie placówki ostrzeliwały ich z dział. Schwerin prosił o dzień odpoczynku dla swoich żołnierzy, maszerujących od północy; Fryderyk odmówił i natarcie miało pójść wokół prawego skrzydła Austriaków. Carlyle powtarza anegdotę, że Fryderyk był tego dnia ciężko chory i już w siodle połknął jakieś lekarstwo.⁵

Marsz skrzydłowy poszedł źle. Prusacy szli obok wsi Dolní Počernice na Štěrboholy, a piechota musiała przedzierać się przez łańcuch spuszczonych stawów rybnych, które wyglądały jak zielone pastwiska, a były głębokim błotem. Austriacy dostrzegli ten ruch i zawrócili swoje prawe skrzydło frontem do niego.⁶

Schwerin chwyta sztandar

Pruska piechota uderzyła na Štěrboholy. Według Carlyle'a rozkaz dnia brzmiał: na bagnety i bez strzału aż do bliskiej odległości, a Prusacy szli prosto na austriackie działa na wzgórzu Homole. Natarcie raz po raz odpierano. Winterfeldt, prowadzący straż przednią z pułkiem samego Schwerina, został trafiony kulą w szyję i padł.⁷

Czeski tygodnik Reflex opisuje, jak Fryderyk nazwał piechotę Schwerina tchórzami. Sędziwy feldmarszałek dał rannemu Winterfeldtowi konia, chwycił sztandar swojego pułku i znów poprowadził go naprzód. Przypisuje mu się zwykle okrzyk „Na nich, dzieci moje!”. Kartacz trafił go w głowę, pierś i brzuch i zabił na miejscu. Po stronie austriackiej feldmarszałka Browne'a kula armatnia trafiła w nogę; przeniesiono go do Pragi, gdzie później zmarł od rany.⁸

Luka pod Kyjami

Bitwę rozstrzygnęło to, co Carlyle nazywa samowolnym wyczynem. Zawracając prawe skrzydło przeciw atakowi z flanki, Austriacy otworzyli pod Kyjami lukę w miejscu, gdzie zawrócone skrzydło stykało się z pierwotną linią. Generał Manstein uderzył w nią, a królewicz Henryk i Ferdynand Brunszwicki poprowadzili mu na pomoc swoje oddziały; Carlyle pisze, że Fryderyk zarzucał Mansteinowi lekkomyślność, natomiast Winterfeldt i późniejsi znawcy uznali, że to natarcie rozstrzygnęło bitwę.⁹

W tym samym czasie na południowym krańcu pola pruska jazda, a w niej huzarzy Zietena, raz po raz szarżowała na austriacką kawalerię na skrajnym prawym skrzydle austriackiej linii i przepędziła ją z pola. Austriacka pozycja się rozpadła i Austriacy wycofali się do Pragi. Próba odcięcia im odwrotu nie powiodła się: książę Moritz z Dessau, który z 15 tysiącami ludzi miał przeprawić się przez Wełtawę i uderzyć na tyły Austriaków, nie zdołał przejść, bo jego most pontonowy okazał się za krótki. Według Kam po Česku książę Karol schronił się za murami Pragi po piętnastej. Longman pisze, że walki ustały całkowicie dopiero o ósmej wieczorem.¹⁰

Zwycięstwo i jego cena

Carlyle podaje 12 500 zabitych, rannych i zaginionych Prusaków, a Longman co najmniej 12 500; obaj podają 13 000 strat austriackich łącznie z jeńcami; Kam po Česku szacuje straty każdej ze stron na około 13 500. Reflex liczy po stronie austriackiej 375 oficerów i 12 912 żołnierzy oraz 4000 do 4500 jeńców, po pruskiej 340 oficerów, 12 169 żołnierzy i 3000 saskich dezerterów. Była to jedna z najkrwawszych bitew XVIII wieku. Nie musiało to być najdroższe zwycięstwo Fryderyka: artykuł encyklopedyczny EBSCO autorstwa Louisa P. Towlesa szacuje straty pruskie pod Torgau w 1760 roku na około 24 tysiące.¹¹

Fryderyk obległ Pragę, ale zwycięstwo nie przetrwało. Na odsiecz szedł feldmarszałek Daun i 18 czerwca Fryderyk zaatakował go pod Kolinem, mając według Kam po Česku około 34 tysięcy ludzi przeciw 54 tysiącom, i poniósł ciężką porażkę. 20 czerwca zwinął oblężenie. Według Kam po Česku wycofał się do Saksonii; Carlyle prowadzi go do Leitmeritz (Litomierzyc) nad Łabą, gdzie czekał około miesiąca, a Longman pisze, że wrócił do Saksonii krótko przed końcem lipca. Dlatego, jak zauważa Reflex, krwawe zwycięstwo pod Štěrboholami szybko zeszło w czeskiej pamięci w cień świetnego austriackiego zwycięstwa pod Kolinem.¹² › Bitwa pod Kolinem, 1757