Bitwa pod Kolinem 1757: pierwsza klęska Fryderyka Wielkiego

Fryderyk II rozpoczął kampanię 1757 roku od wkroczenia do Czech. 6 maja pobił pod Pragą główną armię austriacką i zamknął jej resztki w mieście. Gdy oblegał Pragę, feldmarszałek Leopold Joseph von Daun zebrał we wschodnich Czechach armię odsieczy i ruszył na zachód. Fryderyk wysłał przeciw niemu księcia Bevern z około 24 600 ludźmi, a 13 czerwca sam wyruszył z posiłkami, by do niego dołączyć.²

Dwie armie przy cesarskim gościńcu

Armie spotkały się w pobliżu Kolina nad Łabą. Zwiadowcy donieśli Fryderykowi, że ma przed sobą całą armię Dauna, w co król długo nie chciał uwierzyć. 17 czerwca Prusacy zaczęli przesuwać się na północ, ku Kaiserstrasse, głównemu gościńcowi przecinającemu Czechy, ale Daun przegrupował armię w nocy i rankiem 18 czerwca Austriacy zajmowali łańcuch niskich wzgórz wzdłuż południowej strony drogi, od wzgórza Przerovsky na zachodzie po wieś Krzeczhorz na wschodzie.³

Liczby nie sprzyjały królowi. Kronoskaf, projekt poświęcony wojnie siedmioletniej, liczy około 54 000 Austriaków przeciw około 33 000 Prusaków; BritishBattles.com podaje 44 000 żołnierzy i 145 dział przeciw 32 000 żołnierzy i 88 działom, a Carlyle 60 000 przeciw 34 000. Bevern i Zieten odradzali atak. Według BritishBattles.com król, mający za sobą osiem zwycięstw nad Austrią, nie potrafił uwierzyć, że pruskie natarcie może się nie udać.⁴

Plan się rozpada

Zamierzał użyć skośnego szyku, który tyle razy przynosił mu zwycięstwo. Armia miała przejść gościńcem na wschód za Krzeczhorz, skręcić na południe i uderzyć na odsłonięty koniec austriackiej linii, podczas gdy reszta wojska pozostawała w tyle. Fryderyk obejrzał austriacką pozycję z piętra przydrożnej gospody, zwykle utożsamianej z gospodą Pod Złotym Słońcem, około południa wydał generałom rozkazy i wczesnym popołudniem kolumny ruszyły w upale.⁵

Pierwszy cios się powiódł. Piechota generała Hülsena zdobyła Krzeczhorz i wdarła się do dębowego lasku za wsią, a huzarzy generała Zietena odrzucili lekką jazdę Nádasdyego. Daun zdążył jednak przesunąć własną linię na wschód i Hülsen zamiast otwartej flanki zastał austriacką piechotę. Za jego plecami plan się rozsypał. Na prawym skrzydle pruskim generał Manstein, nękany przez chorwackich strzelców, zszedł z drogi i na własną rękę zaatakował wzgórze Przerovsky. W centrum sam Fryderyk kazał księciu Moritzowi von Anhalt-Dessau natychmiast zwrócić piechotę w prawo, przed wyznaczonym miejscem skrętu; Moritz protestował, król po ostrej wymianie zdań postawił na swoim i książę poprowadził ludzi wprost pod górę na zachód od Krzeczhorza, zamiast iść za Hülsenem. Skośne natarcie zamieniło się w szereg ataków czołowych pod górę, prosto pod lufy zmasowanej austriackiej artylerii, a Hülsen został bez wsparcia.⁶

Jazda rozstrzyga

Przez pewien czas los bitwy się ważył; Kronoskaf zauważa, że w pewnej chwili pruskie zwycięstwo wydawało się bliskie. Nadeszły jednak austriackie posiłki, a ogień z dębowego lasku zatrzymał szwadrony Zietena. Generał Krosigk poprowadził pruską rezerwę jazdy na austriacką piechotę i zginął: według BritishBattles.com zmiótł go z siodła kartacz, według Kronoskafu zabił go upadek z konia; pułkownik Friedrich Wilhelm von Seydlitz kontynuował szarżę i rozbił kilka austriackich pułków, zanim jego wyczerpane szwadrony się rozproszyły.⁷

Ostatnia pruska piechota weszła do walki na lewym skrzydle pod Bevernem. Wtedy jazda saska walcząca u boku Dauna i austriaccy dragoni, wśród nich niderlandzki pułk de Ligne, uderzyli Prusakom we flankę i tyły. Kronoskaf dodaje, że wcześniej tego wieczoru, zanim ruszyła pruska rezerwa jazdy, Daun zaczął już wydawać rozkaz odwrotu, lecz saski oficer, podpułkownik Benkendorf, uznał go za przedwczesny i przekonał swego dowódcę, Nostitza, do ataku. Jazda stratowała kilka pruskich batalionów i linia ustąpiła na całym grzbiecie. Według legendy Fryderyk krzyczał do chwiejącej się piechoty: „Psy, chcecie żyć wiecznie?”; BritishBattles.com podaje je tylko jako anegdotę, a Carlyle uznał je za czysty mit.⁸

Rachunek strat

Hülsen w Krzeczhorzu i huzarzy Zietena osłaniali odwrót, a zmęczeni Austriacy nie podjęli pościgu. Fryderyk opuścił pole bitwy, zostawiając armię Bevernowi i księciu Moritzowi. Straty były nierówne. Kronoskaf wylicza 13 776 strat pruskich, w tym 5380 jeńców, 45 dział i 22 sztandary, wobec około 8100 austriackich; BritishBattles.com podaje 13 768 Prusaków i 9000 Austriaków.⁹

Od Kolina do Rossbach

20 czerwca Fryderyk zdjął oblężenie Pragi i wycofał się do północnych Czech, a wkrótce jego armia musiała opuścić całe królestwo. Klęska ośmieliła jego wrogów: Szwedzi i Rosjanie zagrozili wschodnim prowincjom, a francuska armia z wojskami Rzeszy ruszyła w stronę Saksonii. W tym ponurym lecie król dowiedział się też o śmierci matki. A jednak w ciągu pięciu miesięcy podniósł się z upadku. 5 listopada rozbił Francuzów i wojska Rzeszy pod Rossbach, a 5 grudnia Austriaków pod Lutynią. Kolin pokazał Europie, że Fryderyka można pokonać, i uczynił Dauna najbardziej szanowanym austriackim wodzem tej wojny, który pobił króla raz jeszcze pod Hochkirch w 1758 roku.¹⁰ › Bitwa pod Pragą, 1757