Bitwa pod Warburgiem 1760: szarża Granby'ego nad Diemel

Latem 1760 roku wojna w zachodnich Niemczech źle się układała dla księcia Ferdynanda Brunszwickiego. Jego armia Hanowerczyków, Hesów, Brunszwiczan i Brytyjczyków miała przeciw sobie ponad dwukrotnie liczniejszą armię francuską księcia de Broglie: BritishBattles.com podaje 62 000 ludzi wobec 130 000. Broglie wkroczył do Hesji pod koniec czerwca, 10 lipca pod Corbach połączył obie swoje armie i zaczął manewrami wypierać Ferdynanda z pozycji, chcąc odciąć go od Paderborn i Lippstadt i zająć Kassel.²

De Muy sam pod Warburgiem

27 lipca Broglie posłał kawalera de Muya w dół rzeki Diemel ku Warburgowi, małemu miastu księstwa biskupiego Paderborn na jej północnym brzegu. Trzy dni później, idąc na Kassel, marszałek poprowadził główne siły do Zierenberg, a korpus rezerwowy de Muya, według Kronoskafu około 18 000 ludzi (Carlyle podaje 30 000), został niebezpiecznie osamotniony. De Muy zajmował wysoki grzbiet na zachód od miasta, z rzeką za plecami; według Kronoskafu miał za sobą tylko dwa mosty, w połowie zatarasowane przez tabory, według Carlyle'a osiem. Kronoskaf nazywa tę pozycję po prostu złą: lasy zasłaniały teren przed frontem, a z wieży strażniczej na wzgórzu Hein-Berg nieprzyjaciel mógł zaglądać prosto do jego obozu.³

Dziedziczny książę Brunszwiku zbadał pozycję i zaproponował, by obejść jej lewe skrzydło, ukryć ruch za wzgórzami i zająć nieobsadzony Hein-Berg, podczas gdy Ferdynand z główną armią uderzy od frontu. Ferdynand się zgodził i wieczorem 30 lipca jego wojsko ruszyło ośmioma kolumnami, by w nocy przeprawić się przez Diemel.⁴

Marsz oskrzydlający we mgle

Przeprawa trwała dłużej, niż planowano, i czoła głównej armii dotarły na wzgórza dopiero o 6 rano. Nie chcąc dłużej czekać, dziedziczny książę i Spörcken wyruszyli o 7 dwiema kolumnami, przez ponad godzinę ukryci w gęstej mgle. De Muy, zaniepokojony tym, co mgła może skrywać, wysłał naprzód markiza de Castries z grenadierami i dragonami. Gdy około 9.30 mgła opadła, Castries zobaczył główną armię nadchodzącą od Diemel, ale nie dostrzegł dwóch kolumn oskrzydlających.⁵

Około południa kolumny pojawiły się na lewym skrzydle Francuzów pod wsią Ossendorf i zaczęły się rozwijać. O 13.30 dziedziczny książę otworzył ogień. Wszystko zależało od Hein-Bergu, a gdy de Muy wreszcie to dostrzegł, posłał tam batalion pułku Bourbonnais. Kronoskaf opowiada, jak pułkownik Beckwith z dziesięcioma grenadierami, a za nim dziedziczny książę z trzydziestoma kolejnymi, pobiegli naprzód, kryjąc się przed wzrokiem Francuzów, dotarli na grzbiet pierwsi i utrzymali go do nadejścia reszty brytyjskich grenadierów.⁶

Walka o Hein-Berg

Wokół wieży strażniczej rozgorzała zażarta walka. Castries i markiz de Ségur pięć razy atakowali wzgórze i chwilami sprzymierzeni musieli ustępować. Wtedy heskie i hanowerskie bataliony drugiej kolumny uderzyły na wzgórza na wschód od Ossendorf i na flankę brygady Bourbonnais, a lewe skrzydło Francuzów się załamało. 1. pułk Royal Dragoons i 7. pułk dragonów rozniosły rozbite bataliony i wzięły wielu jeńców. De Muy nakazał odwrót za rzekę.⁷

Rajd Granby'ego

Piechota samego Ferdynanda nie zdążyła na pole bitwy. Dzień był upalny, teren podmokły, a brytyjscy żołnierze padali w marszu nieprzytomni z wyczerpania. Ferdynand posłał więc naprzód markiza Granby'ego z 22 szwadronami brytyjskiej jazdy i dwiema brygadami lekkich dział, które przebyły kłusem ponad 8 km. Uderzyły na jazdę francuskiego prawego skrzydła, gdy ta już się cofała. BritishBattles.com opisuje gwałtowną szarżę, która zepchnęła ją za rzekę wraz z resztą korpusu de Muya.⁸

Granby jechał na czele Royal Horse Guards, swojego pułku. BritishBattles.com i Carlyle, który cytuje osiemnastowiecznego historyka Jakoba Mauvillona, opowiadają, jak spadł mu kapelusz, odsłaniając łysinę lśniącą w słońcu, a BritishBattles.com dodaje tradycję, według której stąd wzięło się angielskie wyrażenie „to go bald-headed at something”, czyli rzucić się na coś bez namysłu. Kronoskaf widzi w tej szarży odzyskanie przez brytyjską jazdę dobrego imienia, które straciła przez postawę lorda George'a Sackville'a pod Minden rok wcześniej.⁹

Straty i co było dalej

Francuzi tłoczyli się na mostach i brodach, niektórzy przepływali rzekę wpław, a brytyjskie lekkie działa zjechały galopem nad brzeg i strzelały w uciekających. De Muy zebrał ludzi na wzgórzach po drugiej stronie i wycofał się do Volkmarsen. Straty podawane są bardzo różnie. Kronoskaf przypisuje Francuzom 1600 zabitych i rannych oraz 78 oficerów i około 2100 żołnierzy wziętych do niewoli, z 12 utraconymi działami, a sprzymierzonym 66 oficerów i 1173 żołnierzy, w tym około 800 Brytyjczyków. BritishBattles.com szacuje straty francuskie na 6000 do 8000, sprzymierzonych na 1200, a straty brytyjskiej jazdy nazywa znikomymi. Carlyle podaje 1600 zabitych Francuzów i 2000 jeńców; straty brytyjskie ocenia za Mauvillonem na 590 ludzi, przytaczając też inne wyliczenie: 800 Brytyjczyków wśród 1200 zabitych i rannych sprzymierzonych.¹⁰

Warburg był czystym zwycięstwem taktycznym, ale nie uratował kampanii Ferdynanda. Gdy armia sprzymierzonych stała nad Diemel, Broglie zajął Kassel, co było ciężkim ciosem dla planów Ferdynanda. W Wielkiej Brytanii bitwę pamięta się dzięki Granby'emu, który stał się jednym z najpopularniejszych żołnierzy swoich czasów. Jego imię wciąż noszą liczne gospody.¹¹