10 maja w historii wojskowości: Niemcy atakują Francję i Beneluks, 1940

10 maja 1940 · 86 lat temu

Alarm w nocy

Według oficjalnej relacji rządu belgijskiego wieczorem 9 maja belgijski attaché wojskowy w Berlinie zameldował, że Niemcy zamierzają zaatakować następnego dnia, a dziesięć minut po północy Kwatera Główna ogłosiła alarm. Brytyjski historyk oficjalny L. F. Ellis podaje, że niemiecką godzinę zero wyznaczono na 5.35, kiedy wojska rozpoczęły inwazję na Francję, Luksemburg, Belgię i Holandię.¹

Najpierw spadły bomby. Lord Gort, dowódca Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, odnotowuje, że około 4.30 nad jego kwaterą w Arras pojawiły się nieprzyjacielskie samoloty, a bomby spadły na pobliskie lotniska i na miasta, m.in. Doullens i Abbeville; Ellis umieszcza ten nalot tuż przed świtem. Relacja belgijska datuje bombardowanie belgijskich lotnisk, stacji i węzłów łączności na godzinę czwartą.²

„Ja przemówię pierwszy”

Według relacji belgijskiej syreny zawyły w Brukseli o 5.17. Ambasador USA Cudahy przekazał telefonicznie koledze w Paryżu, że niemieckie bombowce zaatakowały miasto o 5.15, bez żadnej noty ani ostrzeżenia. Ambasador niemiecki zjawił się u belgijskiego ministra spraw zagranicznych Spaaka o 8.30 według relacji belgijskiej, a o 8.40 według Cudahy’ego. Według oficjalnej relacji Spaak przerwał mu słowami: „Przepraszam, panie ambasadorze. Ja przemówię pierwszy”, po czym odczytał protest rządu, który zaczynał się tak: „Panie ambasadorze, armia niemiecka właśnie zaatakowała nasz kraj. Po raz drugi w ciągu dwudziestu pięciu lat Niemcy dopuściły się zbrodniczej napaści na neutralną i lojalną Belgię” (przekład nasz). Cudahy, powołując się na belgijskie MSZ, meldował, że Spaak odmówił wysłuchania oświadczenia ambasadora.³

Szybowce na stropie

Ellis pisze, że utrata mostów tuż na zachód od Maastricht i fortu Eben-Emael „poważnie osłabiła” belgijską obronę Kanału Alberta (przekład nasz). Relacja belgijska mówi, że żołnierze z szybowców wylądowali za mostami w Vroenhoven, Veldwezelt i Briedgen, a „kilka szybowców, korzystając z ciemności, wylądowało na stropie fortu” Eben-Emael, gdzie ich załogi za pomocą materiałów wybuchowych wyłączyły z walki lub uszkodziły jego uzbrojenie (przekład nasz). Ellis pisze, że desant opanował mosty i wyłączył fort z walki, „zanim obrońcy właściwie zorientowali się, że bitwa się zaczęła” (przekład nasz), choć Belgowie odbili i zniszczyli most w Briedgen.⁴

Thomas Gukeisen w pracy dyplomowej z 2004 roku napisanej w amerykańskiej akademii sztabowej (U.S. Army Command and General Staff College) pisze, że szybowce miały wylądować o 5.25, „pięć minut przed głównym niemieckim natarciem na zachód” (przekład nasz), i że pierwszy wylądował na forcie o 5.25. Fort bronił się jeszcze następnego dnia: relacja belgijska odnotowuje jego upadek pod datą 11 maja, a Gukeisen datuje kapitulację przed pułkownikiem Melzerem z niemieckiego 151. pułku piechoty na 12.27 11 maja. Według jego obliczeń 700 obrońców stanęło przeciw 62 napastnikom; Belgowie stracili 23 żołnierzy, a 59 odniosło rany, a pluton porucznika (Oberleutnant) Rudolfa Witziga sześciu zabitych i piętnastu rannych.⁵

Pięć dni w Holandii

O 5.00 poseł USA w Hadze zatelegrafował, że Holandia „uważa się za będącą w stanie wojny z Niemcami” i że ogień przeciwlotniczy rozpoczął się w Hadze „wkrótce po 4.00 rano” (przekład nasz). Proklamacja królowej Wilhelminy z tego dnia, przytoczona przez Holenderski Instytut Historii Wojskowej (NIMH), mówiła o nagłym niemieckim ataku w nocy „bez najmniejszego ostrzeżenia” (przekład nasz).⁶

Według berlińskiego Deutsches Historisches Museum desant na trzy lotniska pod Hagą się nie powiódł i przyniósł ciężkie straty, ale most drogowy i kolejowy pod Moerdijk wpadły w ręce spadochroniarzy nieuszkodzone. Rotterdam został zbombardowany 14 maja. Tego dnia, według holenderskiego Ministerstwa Obrony i NIMH, naczelny wódz generał H. G. Winkelman postanowił złożyć broń; Ellis pisze, że 14 maja dowódca armii holenderskiej rozkazał przerwać ogień. Gort datuje złożenie broni przez armię holenderską na 15 maja. Ministerstwo dodaje, że w Zelandii walczono jeszcze przez kilka dni.⁷

Ministerstwo podaje dwie liczby ofiar o różnym zakresie. Według pierwszej ponad 2300 żołnierzy zginęło między 10 a 17 maja 1940 roku lub zmarło później z ran, spośród 280 000 pod bronią. Komunikat z 2025 roku mówi o blisko 2200 poległych holenderskich żołnierzach i 2500 zabitych cywilach.⁸

Plan D

Gort pisze, że o 5.30 jego misja przy generale Georges’u przekazała rozkaz „Alertes 1, 2 i 3” (przekład nasz), czyli natychmiastowej gotowości do wkroczenia do Belgii, a około 6.15 otrzymał polecenie wprowadzenia w życie planu D. Ellis umieszcza pierwszą wiadomość około kwadrans przed szóstą, a drugą pół godziny później. Plan D oznaczał marsz nad rzekę Dyle. Ellis pisze, że o pierwszej po południu samochody pancerne 12. pułku Royal Lancers przekroczyły granicę Belgii, a Gort, że o 22.30 bez przeszkód dotarły nad Dyle. „Ludność belgijska przyjęła armie sojusznicze w najserdeczniejszy sposób” (przekład nasz), pisał Gort.⁹

Cios, którego się nie spodziewano

Francuskie naczelne dowództwo spodziewało się głównego niemieckiego uderzenia między Namur a Antwerpią i tam skupiło silne siły, pisze Ellis. Amerykańskie Muzeum Pamięci Holokaustu również podaje, że dowódcy brytyjscy i francuscy spodziewali się ataku przez środkową Belgię, jak w I wojnie światowej. Dalej na południe, gdzie Francuzi uważali, że Ardeny i Moza wykluczają uderzenie pancerne, stały według Ellisa francuskie 2. i 9. Armia; relacja belgijska umieszcza 9. Armię 12 maja nad Mozą od Namur do Mézières.¹⁰

Ellis liczy 44 niemieckie dywizje, w tym siedem pancernych, w Grupie Armii A naprzeciw Luksemburga i Ardenów, wobec 28 w Grupie Armii B na północy. Główne uderzenie poszło przez Ardeny. Do 13 maja, pisze Ellis, Niemcy, którzy przeprawili się przez Mozę na gumowych łodziach, trzymali niewielkie przyczółki pod Sedanem i Dinant.¹¹

„W imię Boże, odejdźcie”

W debacie Izby Gmin o prowadzeniu wojny 7 maja Amery zwrócił przeciw ministrom Chamberlaina słowa Cromwella do Długiego Parlamentu: „Zasiedzieliście się tu zbyt długo jak na pożytek, który przynosicie. Odejdźcie, powiadam, i skończmy z wami. W imię Boże, odejdźcie” (przekład nasz). Następnego dnia Izba podzieliła się w głosowaniu 281 do 200.¹²

Chamberlain ustąpił w maju 1940 roku po porażce w Norwegii, a Churchill zastąpił go na czele koalicji wszystkich partii, odnotowuje rządowa historia brytyjskich premierów. Ellis datuje dymisję i powstanie nowego rządu narodowego na 10 maja. Churchill powiedział w Izbie Gmin 13 maja: „W ostatni piątek wieczorem otrzymałem od Jego Królewskiej Mości misję utworzenia nowego rządu”. W tym samym przemówieniu oświadczył: „Nie mogę wam ofiarować nic oprócz krwi, trudu, łez i potu” (oba przekłady nasze).¹³

Osiemnaście dni i sześć tygodni

Relacja belgijska mówi o osiemnastu dniach kampanii i odnotowuje, że ogień ustał na froncie belgijskim o 4.00 28 maja, z wyjątkiem jednego odcinka, którego oddziały nie wiedziały o kapitulacji. Ellis liczy 338 226 ludzi, Brytyjczyków i „naszych sojuszników” (przekład nasz), wywiezionych do zakończenia operacji Dynamo 4 czerwca; zob. nasz artykuł o ewakuacji z Dunkierki. 14 czerwca Niemcy wkraczali do Paryża. Według Muzeum Pamięci Holokaustu Francja podpisała rozejm 22 czerwca, a kampania przeciw krajom Beneluksu i Francji trwała niespełna sześć tygodni.¹⁴