9 maja 1864 roku u wybrzeży należącego wtedy do Brytyjczyków Helgolandu duńska eskadra Edouarda Suensona starła się z austriackimi fregatami Wilhelma von Tegetthoffa i trzema okrętami pruskimi. Pocisk podpalił austriacki okręt flagowy i Tegetthoff uciekł na wody neutralne, a jednak duńska blokada się skończyła. Także 9 maja: śmierć Sedgwicka pod Spotsylvanią, 1864, i Aubers Ridge, 1915.
Bitwa pod Helgolandem
9 maja 1864 · 162 lata temu
Blokada na Morzu Północnym
W wojnie 1864 roku między Danią a państwami niemieckimi kapitan Wilhelm von Tegetthoff został wysłany z austriackimi fregatami Schwarzenberg i Radetzky, by przełamać duńską blokadę niemieckich portów nad Morzem Północnym. Na redzie Texel przejął dowództwo nad trzema okrętami pruskimi, parowcem kołowym Adler i kanonierkami Basilisk i Blitz; austriackiej kanonierki Seehund nie było z nim. 4 maja eskadra dotarła na Łabę.1 › Bitwa pod Jasmund, 1864
Duńska eskadra Morza Północnego Edouarda Suensona składała się z fregat Niels Juel i Jylland oraz korwety Heimdal. Źródła duńskie podają jego stopień jako orlogskaptajn (komandor porucznik); historia marynarki austriackiej i brytyjski historyk marynarki J. K. Laughton nazywają go komodorem. Duński sztab generalny, Ole Ventegodt i C. With uznają siły obu stron za mniej więcej równe, Laughton zaś uważał, że Austriacy byli słabsi.2
Starcie pod Helgolandem
Rankiem 9 maja Tegetthoff wchodził z powrotem na Łabę, gdy nadeszła wiadomość, że duńskie okręty są pod Helgolandem, i znów wyszedł w morze. Wyspa należała wtedy do Brytyjczyków. Gdy eskadry się zbliżały, Suenson przemówił do załóg. Sztab generalny podaje jego słowa tak: „Dér har I Østerrigerne, Folk! Nu møde vi dem, jeg stoler paa, vi ville kjæmpe som vore tappre Kamerater ved Dybbøl!” („Oto macie Austriaków, chłopcy! Teraz się z nimi spotkamy; ufam, że będziemy walczyć jak nasi dzielni towarzysze pod Dybbøl!”; przekład nasz); dwaj marynarze z Jyllandu, celowniczy Anders Jensen Lønborg i styrmand Hans Christian Holm Bjørnsen, zapamiętali tę mowę innymi słowami. Tegetthoff zasygnalizował swoim okrętom, że ich armie odniosły zwycięstwa i oni powinni uczynić to samo.3
Austriacki okręt flagowy otworzył ogień krótko przed drugą po południu. Obie linie minęły się na przeciwnych kursach, po czym zawróciły i płynęły obok siebie na południowy zachód z niewielkiej odległości. Okręty pruskie trzymały się z dala od głównej walki.4
Później tego popołudnia duński pocisk podpalił żagle na przednim maszcie Schwarzenberga, a ogień ogarnął olinowanie. Tegetthoff przerwał walkę i skierował się na neutralne wody Helgolandu. Suenson dał sygnał do pościgu, lecz pocisk uszkodził urządzenie sterowe Jyllandu i Austriacy zyskali przewagę odległości. Gdy dotarli do wód brytyjskich, pilnowanych przez brytyjską fregatę Aurora, Duńczycy przerwali ogień.5
Dwa werdykty
Meldunek Tegetthoffa wymienia 37 zabitych na obu fregatach i With również liczy 37 zabitych, samych Austriaków; Laughton podaje 36 zabitych. Dla Duńczyków Laughton i Illustrated London News podają 14 zabitych i 54 rannych, With 14 zabitych i 51 rannych. Austriacy zakotwiczyli w Cuxhaven wczesnym rankiem następnego dnia.6
Duńska eskadra popłynęła do Christianssand (Kristiansand) w Norwegii, gdzie pochowano jej poległych. Gdy dotarła do Kopenhagi, była „greatly cheered by the assembled spectators” („gorąco witana przez zgromadzonych widzów”; przekład nasz), jak donosił Illustrated London News, a Ventegodt pisze, że Suensona przyjęto jak bohatera. Król nadał mu Krzyż Wielki Orderu Danebroga. Cesarz mianował Tegetthoffa kontradmirałem.7
Illustrated London News nazwał bitwę „a victory for the former” („zwycięstwem tych pierwszych”), czyli Duńczyków. Autorzy austriaccy i brytyjscy podkreślali skutek strategiczny: historia marynarki austriackiej pisze, że duńskie okręty opuściły Morze Północne, a blokada ujścia Łaby się skończyła, a Laughton, że Tegetthoff, „though beaten, was still so far successful that the Danish navy had no further influence on the war” („choć pobity, osiągnął tyle, że duńska flota nie miała już wpływu na przebieg wojny”; przekład nasz). O blokadzie zdecydowano też w Londynie, gdzie 9 maja konferencja uzgodniła rozejm od 12 maja, na mocy którego Dania miała ją znieść. Ventegodt odnotowuje późniejszą krytykę, jego zdaniem nie całkiem bezpodstawną, że Suenson nie zaczekał, aż Austriacy znów wyjdą w morze, i nie wymusił prawdziwego rozstrzygnięcia.8
Dwa lata później Tegetthoff zwyciężył pod Lissą, o czym piszemy na naszej stronie 20 lipca.9
Sedgwick pod Spotsylvanią
Rankiem 9 maja 1864 roku pod Spotsylvanią w Wirginii generał major John Sedgwick, dowódca VI Korpusu Unii, zginął od kuli konfederackiego strzelca wyborowego, gdy był na swojej linii. Dowództwo korpusu objął Horatio G. Wright. Bitwę opisujemy na naszej stronie 8 maja i w artykule o Spotsylvanii.10
Druga bitwa w Artois 1915: pierwszy francuski szturm na Vimy
9 maja 1915 · 111 lat temu
Na froncie zachodnim polscy ochotnicy z Legii Cudzoziemskiej, zwani Bajończykami, ruszyli do natarcia na niemieckie pozycje na wzgórzach Vimy na północ od Arras. Zdobyli niemieckie okopy, lecz ich kompania została niemal całkowicie wybita.
Pełna historia: Druga bitwa w Artois 1915: pierwszy francuski szturm na Vimy ›
